Spahieci pa-kijeŭsku

Ukraina žyvie biez uradu, i na jakaści žyćcia dy kiravanaści heta nie adbivajecca. Nastaŭ apafeoz revalucyi: hramadzianskaja supolnaść ź jaje samaarhanizacyjaj stała važniejšaja za nieefektyŭnuju dziaržavu. Piša rasiejski palitolah Fiodar Łukjanaŭ.

U Kijevie skančajecca šmatmiesiačnaja epapeja z farmavańniem orhanaŭ ułady. U rasiejskaha naziralnika, jaki zvyksia z manalitnaj vertykallu ŭłady i parlamentam, jaki ź luboj nahody biare pad kazyrok, palityčnyja kulbity, što vyrablajuć susiedzi, vyklikajuć proćmu pačućciaŭ – ad nieŭrazumieńnia da złaradnaści. Na tle ŭkrainskaha chaosu naš paradak hladzicca asabliva vyjhryšna.

Chacia ź blizkaj adlehłaści čacharda

ŭ Viarchoŭnaj Radzie ŭsprymajecca spakajniej. Bolš za paŭhodu Ŭkraina žyvie biez Kanstytucyjnaha sudu i paŭnavartasnaha ŭradu, z sakavika narmalna nie pracavaŭ parlament.

Na žyćci krainy i kiravanaści heta nie adbivajecca. Sytuacyja nia horšaja

za tuju, što była hod tamu, kali la styrna znachodziŭsia lehitymny kabinet Julii Cimašenki.

U peŭnym sensie nastaŭ apafeoz revalucyi: hramadzianskaja supolnaść ź jaje samaarhanizacyjaj pieramahła nieefektyŭnuju dziaržavu.

Intuicyja padkazvaje, što my ŭbačym jašče bahata kaalicyjaŭ. Aljansy buduć mianiacca imkliva – ź lamantam, skandałami i brydkimi scenami ŭ zali pasiadžeńniaŭ. U Rasiei štości padobnaje było ŭ 1990-ja i viadoma čym skončyłasia – nasielnictva ŭzdychnuła z palohkaj, kali adčuła vertykalnuju chvatku. Što čakaje ŭkrainskuju demakratyju i ci zachavajecca jana naahuł?

«Kraina, patencyjna vielmi prasunutaja, ale pry hetym krajnie nieraŭnamierna i niedastatkova raźvitaja. Padzielenaja na dźvie častki z zaŭvažna adroznym mentalitetam i niesupadajučymi ŭjaŭleńniami ab vektary raźvićcia. Z patryjarchalnym hramadztvam, prasiaknutym niefarmalnymi suviaziami, z vysokaj stupieńniu kryminalizacyi i systemnaj karupcyjaj, pry jakoj biznes pieraplecieny ź dziaržaparatam. Narešcie, abciažaranaja hieapalitykaj: upłyŭ bujnych vonkavych hulcoŭ nakładaje adbitak na ŭnutranuju sytuacyju».

Kali vy paznali ŭ hetym apisańni Ukrainu, to nie pamylilisia. Ale nasamreč majecca na ŭvazie inšaja dziaržava – Italija. Praŭda, nia siońniašniaja (choć mnohaje sapraŭdnaje i ciapier), a taja, jakoj jana była pry Pieršaj respublicy – z kanca 1940-ch da 1992 hodu.

Italija zdaŭna padzielenaja na vysokaraźvituju industryjalnuju poŭnač i adstały ahrarny poŭdzień, jaki da taho ž – votčyna arhanizavanaj złačynnaści. Z 1948 hodu palityčnaja systema znachodziłasia «pad nahladam» ZŠA. Meta – nie dapuścić da ŭłady italjanskich kamunistaŭ. Da siaredziny 1960-ch daminavali chryścijanskija demakraty, što farmavali ŭrady z drobnymi partyjami-chaŭruśnicami, potym dadalisia sacyjalisty.

Za pavajennyja paŭstahodździ na Apeninach źmianiłasia bolš jak 50 kabinetaŭ.

Anivodzin ź ich nie daciahnuŭ da kanca mandatu, siaredniaja praciahłaść znachodžańnia pry ŭładzie składała 11 miesiacaŭ, minimalnaja – try dni. Šmatlikija «frakcyi» pradstaŭlali roznyja hrupavyja, karparatyŭnyja i rehijanalnyja intaresy, pryčym u kožnaj mieŭsia poŭny nabor partyjnych aksesuaraŭ – ad ułasnaj prahramy i sponsaraŭ da hazet. Urady, farmalna na čale z adnoj i toj ža CHDP, na praktycy štoraz ujaŭlali saboj novuju kanfihuracyju intaresaŭ.

Ale niezaležna ad hetaha asnoŭnyja ryčahi zastavalisia, jak praviła, u rukach vuzkaha koła kiraŭnikoŭ, jakija čaściakom zajmali niepubličnyja pasady, naprykład, sakratara partyi.

Pra lehiendarnuju italjanskuju karupcyju, napeŭna, možna nie nahadvać – partyjna-dziaržaŭnaja mašyna była źnizu davierchu litaralna abłytanaja suviaziami ź biznesam i kryminałam. Biaskoncyja skandały z adstaŭkami i aryštami viadomych dziejačaŭ pryviali ŭrešcie da taho, što k 1990 h. ad tradycyjnych partyjaŭ prosta ničoha nie zastałosia. Dva symbali italjanskaj palityki byli asudžanyja za suviazi z mafijaj i maštabnuju karupcyju – lider CHDP Džulijo Andrejoci (amnistavany pa ŭzroście) i kiraŭnik sacyjalistaŭ Becina Kraksi (pamior u vyhnańni).

Jak mahła takaja kraina na čale z takoj elitaj paśpiachova raźvivacca ekanamična, uvachodzić u NATO, być zasnavalnicaj i asnoŭnym čalcom Eŭrapiejskaj supolnaści i navat uvajści ŭ elitarnuju «vialikuju siemku»? Paźbiahajučy detalaŭ, možna vyłučyć dźvie asnoŭnyja pryčyny.

Pa-pieršaje, prynaležnaść da asnoŭnych eŭraatlantyčnych arhanizacyjaŭ słužyła jakaram, jaki pieraškadžaŭ marhinalizacyi Italii i prymušaŭ elitu ŭsio-taki trymacca niejkich normaŭ.

Pa-druhoje – i heta asabliva cikava – va ŭmovach chvoraj dziaržavy na pieršy plan vystupała zdolnaść hramadztva da samaarhanizacyi.

Hramadzianskaja supolnaść u Italii nia raz stanaviłasia abjektam daśledavańniaŭ. U 1993 h. vyjšła kniha amerykanskaha sacyjolaha Roberta Patnema pad nazvaj «Demakratyja, jakaja pracuje». Na italjanskim prykładzie aŭtar daskanalna vyvučyŭ sietku haryzantalnych uzajemasuviaziaŭ i vyvieŭ prostuju zaležnaść pamiž kolkaściu hramadzianskich arhanizacyjaŭ (ad charavych supołak da futbolnych klubaŭ) i jakaściu raźvićcia rehijonaŭ. Tak, na poŭnačy Italii ŭzrovień hramadzianskaj aktyŭnaści na paradak vyšejšy, čym na poŭdni.

Haryzantalnyja suviazi mocnyja i na poŭdni, choć tam jany majuć inšy charaktar. Prafesar Flarentyjskaha ŭniversytetu Poł Hinzburh, daślednik hramadzianskaj supolnaści, adznačaje vyklučnuju rolu siamji, jakaja słužyć u Italii pasiarednikam pamiž indyvidujumam i dziaržavaj, rehulujučy hetyja stasunki. Možna dadać, što mafija taksama, pa sutnaści, jość svojeasablivaj formaj hramadzianskaj samaarhanizacyi.

Narešcie, na praciahu ŭsiaho peryjadu Pieršaj respubliki hramadzianskaja supolnaść była formaj isnavańnia kampartyi, štučna vyklučanaj z uradavych kaalicyjaŭ. Italjanskim kamunistam vielmi prydałasia teoryja ich zasnavalnika Antonijo Hramšy, jaki raspracoŭvaŭ ideju «aktyŭnaj hramadzianskaj supolnaści» jak sposabu supraćstajańnia buržuaznaj dziaržavie.

Lubaja analohija kulhaje, i ŭsialakaja sproba supastavić Italiju druhoj pałovy XX st. z Ukrainaj pačatku ciapierašniaha stahodździa spraviadliva vykliča šmat narakańniaŭ. Padzieł «poŭnač – poŭdzień» Italii i «zachad – uschod» Ukrainy adroźnivajecca šmat pa jakich parametrach. Choć kali brać uzrovień hramadzianskaj aktyŭnaści ŭ adnych i schilnaść da tradycyjnaha paternalizmu ŭ druhich, to niekatoryja paraleli ŭbačyć možna. Adnak u cełym karciny italjanskaj i ŭkrainskaj palityki majuć šmat padobnaha.

Italija vielmi ciažka pazbaŭlajecca spadčyny Pieršaj respubliki. 1970-ja hady prajšli pad znakam teraryzmu levaradykałaŭ – reakcyi na razłažeńnie palityčnaha klasu. Razhrom raniejšych partyjaŭ (aperacyja «Čystyja ruki», 1992–1993), na ździŭleńnie baraćbitoŭ z karupcyjaj, pryvioŭ da ŭłady nia novych, sumlennych palitykaŭ, a idealnaje sparadžeńnie systemy, što ŭpała, – biznesoŭca Sylvijo Berluskoni, jaki pasprabavaŭ manapalizavać usiu mažlivuju ŭładu. Kraina daŭno nia ličycca siarod lideraŭ rostu, a sacyjalna-ekanamičnyja prablemy množacca.

Adnak Italija była, jość i zastaniecca adnoj ź viadučych dziaržavaŭ adzinaj Eŭropy, a za apošnija 25 hadoŭ jana zrabiła jakasny skačok u postindustryjalnuju stadyju raźvićcia.

Nia peŭny, što ŭ Italii varta vučycca: uzory byvajuć i lepšyja. Ale, prynamsi, italjanski dośvied demanstruje, što paniavierycca Ŭkrainie nia varta.

❏

Fiodar Łukjanaŭ Hałoŭny redaktar časopisu «Rośsija v hłobalnoj politikie».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0