Barys Tumar. Try-čatyry

 Try-čatyry

Łukašenka choča, kab demakraty vyłučyli jak najbolej kandydataŭ, ź jakich zarehistravać možna budzie tolki samaha zručnaha

Kaardynacyjnaja Rada Demakratyčnych Siłaŭ u minułuju piatnicu nia vyłučyła, jak źbirałasia, adzinaha kandydata na prezydenta. Pretendentaŭ akazałasia try. Siamion Domaš, jakoha padtrymlivaje bolšaść rehijanalnych strukturaŭ i niezaležnych supołak, a taksama svabodnyja prafsajuzy, BNF, častka AHP i “Chartyja-97”, sabraŭ 9 hałasoŭ. Uładzimier Hančaryk, padtrymany Federacyjaj prafsajuzaŭ dy blizkimi da jaje Partyjaj Pracy i Žanočaj Partyjaj “Nadzieja”, a taksama sacyjał-demakratami S.Šuškieviča ź jahonym niemałym asabistym unutry- i zamiežnapalityčnym aŭtarytetam — 3 hałasy. Michaił Čyhir, za jakim stajać inšaja častka AHP i biznes-elita — 1 hołas.

Hančaryk, takim čynam, usio ž rašyŭsia na ŭdzieł u kampanii. Čyhir navažany maksymalna skarystać z nazapašanaha za dva hady palitykavańnia i źniavoleńnia palityčny kapitał. A Siamion Domaš, choć i nazyvaŭsia roznymi kołami jak idealnaja fihura razumnaha kampramisu i raŭnavahi, pakul nia zdoleŭ davieści heta ŭsim. Prynamsi, inšyja papularnyja palityki jašče čakajuć ad jaho harantyjaŭ “kamandnaje hulni”.

Jakija mocnyja i słabyja baki kožnaha z hetych troch palitykaŭ?

U Hančaryka ŭ aktyvie — prafsajuzy, prysutnyja ŭ kožnym rajonie, na kožnym pradpryjemstvie. Siła, zdolnaja nazirać za chodam vybaraŭ i danosić infarmacyju da tych hramadzianaŭ, jakich nie zakranajuć partyjnyja ŭlotki i niezaležnaja presa. Aproč taho, u kuluarach havorać pra maskoŭskija suviazi Hančaryka i, u pryvatnaści, jahony kantakt z dyrektaram zavodu “Rubin”, byłym sakratarom PKB A.Łaškievičam. Takim čynam, prafsajuzny lider byccam by moža raźličvać kali nie na “ŭschodnija hrošy”, dyk, prynamsi, na neŭtralitet častki rasiejskaje presy.

Ale sacyjalahičnyja apytańni śviedčać, što aŭtarytet prafsajuzaŭ u hramadztvie nizki, i nizki toj stabilnaj nizinioju, jakoj nijak nie padvysiš. Skažam, partyi niepapularnyja, bo ich nia viedajuć, vakoł ich infarmacyjnaja blakada i smuha dezynfarmacyi. I ichnaja niepapularnaść uraz moža pieraviarnucca šalonaj papularnaściu, jak tolki daść zboj prapahandyscki aparat režymu. Tady jak aficyjnyja prafsajuzy znajomyja kožnamu pa ichnaj štodzionnaj dziejnaści — abo biaździejnaści. I klajmo “kultmasavikaŭ” i “zhodnikaŭ”, zastałaje ad savieckaje pary, lažyć na prafsajuźnikach dahetul. Kožny z vybarcaŭ budzie sabie dumać, a ci zmoža “dobry sakratar prafkamu” Hančaryk stać choć “kiepskim dyrektaram”?

Suviazi ŭ Maskvie, ličycca, maje i Michaił Čyhir. A ŭnutrypalityčny kozyr Čyhira — toje, što jaho viedaje najvyšejšaja namenklatura krainy, u tym liku j siłaŭ biaśpieki. Kali handykap Hančaryka — vysoki admoŭny rejtynh jahonaj arhanizacyi, dyk u Čyhira — vysoki asabisty admoŭny rejtynh. Kab my byli ŭ Serbii, dyk jahonaja kandydatura navat nie razhladałasia b. Ale my nia ŭ Serbii.

Naporystaść tych palityčnych siłaŭ, jakija padtrymlivajuć Domaša, moža zdavacca i plusam, i minusam. U Domaša za śpinaj — vybarcy demakratyčnaha Miensku, jahonaj votčyny Haradzienščyny, dy jašče j Baranaviččyny, dzie jon naradziŭsia. Domašu sympatyzujuć tyja, kaho my zvykli nazyvać “niezaležnym biełaruskim hramadztvam” — sieciva supołak, partyjnych hrupaŭ, hurtkoŭ, aśvietnickich, pravaabarončych, relihijnych i spartovych arhanizacyj va ŭsioj krainie. Patencyjał niezaležnaha biełaruskaha hramadztva abmiežavany, ale pravierany. Jano vytryvała ciažar šaści hadoŭ supracivu Łukašenku. Jahonyja aktyvisty vyprabavanyja ŭ batalijach i majuć siaki-taki dośvied “arhaničnaje pracy”. Ale majuć i klejki imidž “apazycyjaneraŭ” i “benefistaŭ”.

Tady jak praŭdzivaje arhanizacyjnaje zdolnaści prafsajuzaŭ prosta nichto nia viedaje — vo ž nie zmahli jany arhanizavać nivodnaj pa-sapraŭdnamu mocnaj akcyi pratestu. Raptam nizavyja prafsajuzy akažucca vołatam na hlinianych nahach, buduć praz usiu kampaniju ŭchilacca ad realnaha zmahańnia?

Domaš pavodle pohladaŭ — sapraŭdny aściarožny centryst, adnak peŭnyja medyi imknucca prylapić jamu łejbł “pamiarkoŭnaha nacyjanalista” i “pravaha palityka”, a taksama “kreatury palityčnych partyjaŭ”. Ci chopić u Domaša palityčnaha talentu nie iści za hetym vobrazam, ale staranna i štodzionna pracavać z Maskvoju, z uschodniebiełaruskim elektaratam? Ci zdolny budzie jon dakazać svaju niezaležnaść ad partyjaŭ, nia straciŭšy pry hetym ichnaj padtrymki?

U adroźnieńnie ad Čyhira j Hančaryka, jon nia maje ŭstojlivaha imidžu ŭ vybarcaŭ. Heta taksama plus. Ale i ŭ Maskvie jaho viedajuć najmieniej. Dy, miarkujučy pa staŭleńni peŭnych biełaruskich hazetaŭ da jahonaj kandydatury, bajacca najbolej.

Palityčnyja partyi padśviadoma chacieli b vyłučyć “słaboha kandydata”, jakim mahli b papikać. U nacyjanalnych ža intaresach, kab hety kandydat akazaŭsia mocny — kab jon, budučy padtrymanym palityčnymi partyjami, uziaŭ ich pad nohi i pavioŭ kampaniju niezaležna, choć i nie zabyvajučysia, na kim staić.

Ujavim, što kožny z hetych troch niecharyzmatykaŭ trymajecca zaciata i nie zdymaje kandydatury. Dla Łukašenki lepšaha i nia treba. Hety dyk viedaje, što zmahacca troje buduć za adzin elektarat. Łukašenka viedaje taksama, što pieramoža toj, chto miećmie choć nievialikuju pieravahu ŭ pieršym tury. Heta viedajuć i “matory” demakrataŭ.

Jany tady vymušana buduć šukać fihuru šyrejšaha kampramisu. I vo tutaka iznoŭ mohuć uspłyć proźviščy charyzmatyka Dabravolskaha, dyrektara Šłyndzikava abo, skažam, byłoha bieraściejskaha hubernatara Załamaja — niekaha z palitykaŭ druhoha ešalonu, jaki nie zbaicca pierajści ŭ pieršy i ihrać na pieramohu. Abo niejkaha hramadzkaha dziejača, jaki pahodzicca pajści ŭ palityku.

Pieramohi možna dasiahčy abo zavajavaŭšy vyraznyja sympatyi Maskvy, abo mabilizavaŭšy vybarcaŭ tak mocna, jak Kaštunica ŭ Serbii, što Maskva vymušanaja budzie schapicca za pieramahajučaha kandydata.

Pieršaje — nievierahodna. Pakul Łukašenka nia zdradzić Maskvie, Maskva nia pojdzie ŭ łabavuju ataku na Łukašenku. Navat nazło zdarovaj lohicy, jak u vypadku z Kiebičam. Luby kandydat ad demakrataŭ budzie ŭsprymacca Rasiejaj jak “čałaviek Zachadu”. Pahatoŭ što ŭsie vidavočnyja pretendenty — z tradycyjna nacyjanalistyčnych rehijonaŭ Biełarusi. Čyhir i Hančaryk — rodam z histaryčnaj Słuččyny, Domaš i Dabravolski — ź letapisnaj, jermałovickaj Litvy. Adtul ža — i Załamaj, i nieviadoma kudy źnikły Hančar, i Paźniak z Šareckim, što taksama mieli svaje plany na vybary, i Kiebič, što byŭ staŭ vypivać, ale ciapier schamianuŭsia.

Druhoje pa siłach nia kožnamu. Mnohaje zaležyć ad taho, ci nie pamylicca zaraz KRDS, ci chopić u jaje chitraści nie paddacca na machli łukašenkaŭskich analityčnych centraŭ. A tyja iduć na ŭsio, kab ad demakrataŭ byŭ vyłučany samy biaśpiečny dla ichnaha šefa kandydat abo jak maha bolej kandydataŭ — ź jakich zarehistravać možna budzie samaha zručnaha. Bo viedajuć, u nakolki ciažkich umovach boracca ciapier z Maskvoju ichny ataman: Kreml vymahaje ŭ jaho kantrolu nad viarškami biełaruskaj pramysłovaści, enerhietyki, kamunikacyjaŭ. Adstojvać ich dalej — niajomka. I addać, što razzbroicca.

Spadziajemsia, što ŭ demakrataŭ chopić hłuzdu spynicca na takim kandydacie, pry jakim vybarčaja kampanija ŭ lubym razie budzie razhortvacca pa adnym sa scenaroŭ, rychtavanych demakratami, navat kali Łukašenka, sa svajho boku, pojdzie na samy niedemakratyčny scenar.

Barys Tumar