Listy ŭ redakcyju

 Listy ŭ redakcyju

Na Hłyboččynie — kamunizm

U svoj čas kukuruźnik Mikita abiacaŭ: “Ciapierašniaje pakaleńnie budzie žyć pry kamuniźmie!”. Nazyvałasia navat data – 1980 hod. 20 hadoŭ tamu sapraŭdnaha kamunizmu tak nichto j nia ŭbačyŭ ni ŭ Rasiei, ni ŭ Biełarusi. Zatoje kamunizm udałosia pabudavać na Hłyboččynie ŭ pieršyja miesiacy treciaha tysiačahodździa. Maje infarmatary z roznych viosak (Zavaraty, Proškava, Ziabki, Łučajka…) paviedamlajuć, što ciapier u kramu možna chadzić biaz hrošaj. Prychodziš, a tam lažyć “tałmud”, u jaki pradaviec zapisvaje, što Franak ci Jadzia ŭziali peŭnuju jeminu na peŭny košt.

Vydača praduktaŭ na “veksal” źviazana z tym, što sialanie ŭ kałhasach nia mohuć atrymać zarobak najaŭnymi hrašyma ad śniežnia minułaha hodu. Vyjście sapraŭdy možna znajści ź luboha stanovišča, ale zaŭsiody ździŭlaje, što čamuści viaskovyja žychary ličać siabie razumniejšymi, čymsia haradzkija. Na roznyja mierkavańni apanentaŭ, što “baćka błahi”, u kožnaj vioscy pačuješ adno j toje: “Treba pracavać, a nie jerundoj zajmacca. I jahadzinu, i hryb sabrać, kabana vyhadavać… Tady j niešta budzie”.

Dyk i pracujcie!

Skrab, Hłybokaje

Sercy na kandomy

Niaŭtulna ja siabie adčuvała 14 lutaha: idzieš pa vulicy i vočy padniać nia možaš, bo niajomka. A časam navat hidka hladzieć navokał, bačyć pacałunki na kožnym kroku. Ja nie bajusia, što mianie abvinavaciać u zajzdraści ci pašluć da Frojda. Ja bajusia vulharnaści ŭ kachańni.

Sekularyzacyja chryścijanskich śviataŭ źmianiaje ŭsiu ichnuju isnaść: na Rastvo zamiest niemaŭlaci Chrysta źjaŭlajecca kamičny Santa Kłaŭs — Śviaty Mikałaj. Śviaty ž Valancin raptam paŭstaje ŭ jakaści apiekuna raspusty. Śviataść robicca roŭnaj hrachu, i heta nie ŭzvyšaje, nie ačyščaje jaho, a abražaje samu śviataść.

Akcyja moładzievych arhanizacyjaŭ prachodziła pad lozunham “Svabody! Lubovi! Pieramienaŭ!” Spałučeńnie pieršych dvuch słovaŭ adrazu naściarožvała: ja nie prychilnica “svabodnaj lubovi”. A jakich pieramienaŭ prahła ŭ toj dzień moładź? Niaŭžo pieramieny sercaŭ, chaj i papiarovych, na kandomy, chaj i vysakajakasnyja? Ciažka mnie było ŭjavić, što luboŭ, kachańnie, nabyvajučy materyjalnuju formu, majuć vyhlad humovaj pryłady, što zabiaśpiečvaje “seks biez nastupstvaŭ”. Voś hetaha ja bajusia: vulharnaści ŭ kachańni.

Na roznakalarovych sercach, jakija, kab atrymać kasetu “MORE kachańnia” i ŭžo zhadany srodak kantracepcyi, tre było sabrać pa liku apostałaŭ (ci kalenaŭ Izrailevych, kamu jak bolš padabajecca), byli cytaty z Najśviatoj Knihi pra najvyšejšuju cnotu — luboŭ. Žyvoje Božaje Słova mianiali na humovuju reč, paklikanuju pieraškodzić zaradžeńniu novaha žyćcia!

Hospadzie, daruj nam! Vieru, što daruješ, bo Luboŭ Tvaja, abražanaja nami, — “Luboŭ ciarplivaja...” (1 Kar. 13:4), “...nie pamiataje zła” (1 Kar. 13:5), “...usio pieranosić, usio cierpić” (1 Kar, 13:7).

Dy ci ž darujem my sabie sami?..

Natalka Bazylevič, Miensk

Ačyścim Biełaruś

Viasna. Pryhreje soniejka i paŭstanuć pierad vačyma ludu paspalitaha prychavanyja śnieham pradukty jaho žyćciadziejnaści. Raspačnucca tak zvanyja subotniki, na jakich tysiačy ni ŭ čym nie vinavatych ludziej buduć u najlepšych kamunistyčnych tradycyjach prybirać nia imi pakinutaje łajno...

Jość u Miensku, uva Ŭruččy, adzin niezvyčajny muzej — muzej vałunoŭ. Sabrany tam kamiennyja vołaty z usioj krainy dy vykładzieny pa abrysie Biełarusi (dakładniej, BSSR). Asobna paznačany asnoŭnyja reki, aziory, uzvyššy, a taksama stalica.

I nadta ž upadabaŭ hetaje miesca dla svajho “kulturnaha” apadčynku naš elektarat. Nasłajeńni bitaha škła, abhortak, blašanak, korkaŭ, niedapałkaŭ dy inšaj chalery ŭkryvajuć małuju Biełaruś ad Brasłaŭščyny da Prypiaci, ad Niomana da Dniapra.

Dyk davajcie ž zładzim subotnik pad zaklikam “Ačyścim Biełaruś!” Źbiaremsia ciopłym viesnavym dniom 24 sakavika, sa svaim ryštunkam, dy prybiarem hetyja hory śmiećcia.

Prykancy, kali źbiarecca dastatkova ludziej, možna stać, uziaŭšysia za ruki, uzdoŭž miežaŭ krainy, paznačanych kamianiami, symbalizujučy rašučaść abaranić jaje ad zaśmiečvańnia nia tolki pabitymi plaškami, ale j Posachavymi-Zamiatalinymi-Łatypavymi. Nad miescam, jakoje paznačaje Miensk, uzdymiem bieł-čyrvona-bieły ściah. Bardy praśpiavajuć svaje pieśni, paety pračytajuć vieršy.

Viačka Vasilonak, Miensk

Dzie pružanskija kaminy?!

Pryjšoŭ ja niejak u krajaznaŭčy muzej “Pružanski pałacyk”, pahladzieć vystavy tam roznyja, ekspazycyi, dy paprasiŭsia jašče pachadzić pa nieadčynienych pakul zalach. Chadžu sabie, dyj usio mnie zdajecca: čahości tut nie staje. Dumaŭ-dumaŭ, dyj zhadaŭ. U 1986 h., kali tut była zubnaja paliklinika, dzie j mnie daviałosia “zhubić” svoj zub, byli tut dva čyhunnyja kaminy, a ŭ inšaj zali – jašče adzin, cikavy taki, abkładzieny kachlaj. A siońnia – tolki adzin zastaŭsia, dyj toj, zdajecca, nie adsiul, niejki až zanadta ŭbohi. Pytajusia ŭ supracoŭnikaŭ muzeju, čamu adzin kamin, a jany kažuć, što paśla restaŭracyi adzin i byŭ, inšych nia bačyli. Cikaŭlusia, chto “restaŭravaŭ” — akazvajecca, Pružanski adździeł abłasnoha abjadnańnia “Biełrestaŭracyja”.

I jakaja ž tut restaŭracyja? Ad “pałacyku” zastalisia tolki ścieny, dach, dźviery dy trochi kieramičnaj plitki – kudy padziełasia ŭnutranaje ŭbrańnie, kaminy, piečy-“halandki” i mnohaje inšaje, pra što pišacca ŭ knizie Piarvišyna “Pružanski pałacyk”?

Z fasadu na haŭbcy advalvajecca tynkoŭka (“restaŭratary”, praŭda, siak-tak jaje padmazali), usiudy łupicca farba, advalvajucca kavałki cehły ad kominaŭ i h.d.

Dyk voś chaciełasia b spytacca ŭ dobrych načalnikaŭ, jak prymali ŭ restaŭrataraŭ hetki budynak? Mnie ad daśviedčanych asobaŭ dakładna viadoma, što ŭ skład pryjomnaj kamisii ŭvachodziŭ inspektar pa achovie historyka-kulturnaj spadčyny ŭpraŭleńnia kultury Bresckaha abłvykankamu “beenefaviec” Leanid Nieściarčuk. Jak jon moh pastavić svoj “aŭtohraf” na pryjomnych aktach (kali takija naahuł byli)?

Ad rabaciahi, jaki pracavaŭ na hetaj “restaŭracyi”, ja daviedaŭsia, što źnikłyja kaminy znachodziacca ŭ Bieraści, u kahości z šefaŭ restaŭracyi.

Vy nie padumajcie tolki, što ja chaču, kab kahości zasadzili. Ja nie źbirajusia, jak toj kazaŭ, bicca hałavoj ab ścianu “zładziejskaha biurakratyzmu” — mnie ŭ maje hady tolki j treba, kab ludzi viedali pra hetuju spravu, kab kožnuju ranicu spakojna hladzieć sa svajho vakna na našuju pružanskuju pryhažość – “pałacyk”.

I jašče. Mianie ździŭlaje spakoj muzejnych supracoŭnikaŭ, jakija dahetul nie pačali nijakaha raśśledavańnia nakont źnikłych kaminaŭ.

Ale ž ja liču, što heta sprava nia tolki ŭsich pružancaŭ, ale j usich, kamu nieabyjakavy los našaj nacyjanalnaj spadčyny.

Viktar Sierhijenka, Pružana

Pomnik vialejskim viaźniam

Znajšoŭ u hazecie artykuł pra Vialejskuju turmu. Heta pytańnie mianie daŭno cikavić, bo moj baćka Pačkoŭski Albin zahinuŭ tam u 1940 h. ad katavańniaŭ. Reabilitavany ŭ 1976 h., paśla majho zvarotu ŭ KHB.

Mianie nie pakidaje ideja stvaryć pomnik achviaram stalinizmu la turmy, ja vybraŭ miesca i jak byvaju ŭ Vialejcy, to prychodžu sa śviečkaj, kab pamalicca za ŭsich zakatavanych.

Mastakam daŭ by zadańnie, kab zrabili papiaredni prajekt pomnika, a paśla z hetym prajektam abjechaŭ by ŭsie śviatyni byłoj Vialejskaj vobłaści, kab sabrać achviaravańni na pomnik. Ale mianie strymlivaje vialikaja inflacyja — prapaduć hrošy, dyj niespryjalnyja ŭmovy palityčnyja.

Ja ŭžo dasłaŭ list Janinie Stankievič-Januščyk, jakaja napisała knihu “Marš śmierci” pra trahiedyju la Červienia ŭ 1941 h. Analahičnaja trahiedyja była pa darozie ź Vialejki na Barysaŭ. Liču, treba mieć kantakt sa “Związkiem Sybiraków”, redakcyjaj u Biełastoku i ź litoŭcami, bo zahinuli ludzi z Polščy i Litvy.

Prapanuju pakul ustanavić try vialikija kamiani, kožny koleru nacyjanalnych ściahoŭ Polščy, Biełarusi (u centry) i Litvy, vybić nacyjanalnyja hierby hetych narodaŭ i na kožnym kamiani zrabić nadpis na nacyjanalnaj movie kožnaha narodu: “Tut zahinuli biełarusy, palaki, litoŭcy ad ruk balšavickich. Viečnaja im pamiać”.

U Miadzielskim rajonie jość majsternia, dzie režuć vałuny i vyrablajuć pomniki. Kali pomnik zrabić z tutejšych kamianioŭ — heta budzie i symbalična, i pryhoža.

Vojcech Pačkoŭski, Miadzieł

Ryhoru Baradulinu

My, vučni 11-j klasy siaredniaj škoły №5 Rečycy, vymušanyja źviarnucca da vašaj hazety z prośbaj. Reč u tym, što 24 lutaha Ryhoru Baradulinu spoŭniłasia 66 hod. Z hetaj nahody, jak paviedamiła školnaja administracyja, nijakaj imprezy nia budzie. Pryčyna: “Bo heta ž nie jubilej”. (Darečy, u minułym hodzie taksama ničoha nie było. Dyk paŭstaje pytańnie: ci viedaje administracyja aznačeńnie słova “iubilej”?)

Ale my ŭsio roŭna vyrašyli pavinšavać lubimaha paeta ź jaho śviatam, chaj nia ŭ nas u škole, dyk praz “Našu Nivu”.

“Šanoŭny Ryhoru Ivanaviču! Chaj 66-ty dzień Vašaha naradžeńnia budzie najlepšym (kali takoje mahčyma) z usich, što Vy raniej śviatkavali. Žadajem Vam, kab Vašyja knihi razychodzilisia vializnymi nakładami; lubovi moładzi (i nia tolki) i natchnieńnia. Chaj usio, što Vy bačycie navokał, vyklikaje radaść, a nia smutak. (Apošniaje pažadańnie – heta j naša mara). My vielmi lubim i cenim Vas, a Vašyja vieršy vychoŭvali j vychoŭvajuć rozum i sercy šmat kaho z nas…”

11 “A” klasa SŠ №5 Rečycy