Kastuś Travień. Zaŭvahi pra pałkoŭnikaŭ (Vincesiu Mudrovu)

 Listy ŭ redakcyju

Zaŭvahi pra pałkoŭnikaŭ

Vincesiu Mudrovu

Vaš apovied “Idu na taran”, nadrukavany ŭ №6 časopisu “Kałośsie”, amal daskanały. Niekatoryja radki, skazy i navat cełyja abzacy i staronki pieračytvaju mnoha razoŭ, smakujučy. Praŭda, zakančeńnie, z punktu hledžańnia praŭdy žyćcia, sproščanaje, tady jak udały finał moh zrabić apovied bestseleram. I tre było, ni mnoha ni mała, prosta “ŭhadać” najbližejšuju budučyniu pałkoŭnikaŭ na postsavieckaj prastory z 1995 pa 2000 h.

Varta adznačyć, što pałkoŭniki drapać ćvikom “Made in USA” na fotakamerach nia buduć i hłykać harełku z harła nia buduć, i masturbavać, pahladajučy na karacieńkuju spadničku bufetčycy, taksama nia buduć. Heta sprava seržantaŭ i šarahoŭcaŭ.

Pałkoŭniki myślać stratehična, i kali chočuć – zasvojvajuć Kamasutru z bufetčycami pa poŭnaj prahramie. Ale pierš za ŭsio pryvatyzujuć terytoryi, robiacca hubernatarami i prezydentami, cisnucca ŭ parlamenty, biaruć udzieł u stvareńni karparacyjna-palicejskaj dziaržavy-imperyi. Voś hetyja stratehična-taktyčnyja myślary nam i cikavyja, bo im z treskam prajhrali demakratyčnyja siły jak u Rasiei, tak i ŭ nas, u Biełarusi, i zaraz jany pierajnačvajuć našaje žyćcio na svoj pałkoŭnicki kštałt. Sapraŭdnyja pałkoŭniki nosiać u svaich valizach štany z łampasami.

Vinceś Mudroŭ, pakazaŭšy vajskovuju rečaisnaść na vysokim mastackim uzroŭni, daskanała i ŭ mieru adbiŭšy vajskovyja chiby (kožny talenavity tvor zaŭsiody pierabolšvaje, kancentrujučy źjavy žyćcia), prykancy zrabiŭ rezki i hłyboki viraž uniz, da šeraj štodzionnaści.

Nas, čytačoŭ i hramadzianaŭ, cikavić: što dalej? Sapraŭdnyja pałkoŭniki naviaduć paradak, a voś ci zdužajuć jany tak arhanizavać dziaržaŭnyja spravy, kab my paimčali ŭ budučyniu razam z usim cyvilizavanym śvietam?

Šeraja rečaisnaść... Navošta pra jaje pisać? Jana vakoł nas usiudy. Jana hurtujecca pobač z kožnym, jana na vulicach, płoščach, na teleekranach, u kvaterach. I navat u lesie možna sustreć hurby śmiećcia, adkidy čałaviečaj žyćciadziejnaści. Biary hetuju šeraść u ramku, pieranoś na papieru — i voś novy tvor zrobleny.

Vinceś Mudroŭ daskanała maluje rečaisnaść, ale nie daje, nie padkazvaje, nie šukaje vyjścia… Jahonyja hieroi – achviary. Voś apošni apovied, nadrukavany ŭ ARCHE, №9-2000, “Daroha ŭ dvaccać krokaŭ”, jaki pieraklikajecca ź Sidarukovym “Vykradańniem viepruka”. I tam i tut hieroi pjuć harełku i čarniła z pačatku da samaha kanca, jak i ŭ žyćci. Daroha ŭ nikudy! Anijakaj sproby vyrvacca z hetaha začaravanaha koła. Usio abkładziena plaškami z harełkaj, što vykonvajuć rolu čyrvonych ściažkoŭ dla vaŭkoŭ.

A nam tak patrebnyja i ŭ žyćci, i ŭ litaratury hieroi, lepš za ŭsio maładyja ludzi, jakija iduć suprać ahulnaj płyni, praz čyrvonyja ściažki preč z koła bydłoty. Jany dasiahnuli dabrabytu, stvaryli ščaślivyja siemji, zrabilisia sapraŭdnymi ludźmi.

Bo siońnia nia tolki možna, ale i treba iści praz abłohu. U hetym iścina sapraŭdnaha mužčyny. Hieroj našaha času – toj, chto ŭciakaje z koła brydoty, pjanstva, šeraści, hultajstva.

Tamu ŭ apoviedzie “Daroha ŭ dvaccać krokaŭ” nie staje adnaho persanaža – adnaviaskoŭca, jaki samastojna dasiahnuŭ žyćciovaha dabrabytu, ažaniŭsia z samaj pryhožaj i razumnaj dziaŭčynaj, zajmajecca pčalarstvam, haduje chudobu, zhrob u svaju žmieniu hetych pjantyłaŭ, byłych adnaklaśnikaŭ. Navat tamtejšuju adminstracyju jon skiravaŭ u patrebnaje rečyšča. Voś hety hieroj i kupiŭ pomnik tavaryšu Stalinu, jak napamin ab minuŭščynie.

Treba patłumačyć, što ŭ budučyni niama miesca dla Hasiuty, Mikoły-ŭnuka, Danika Kryvabłockaha. Kali chto ź ich i vyžyvie, dyk praz 10 ci 20 hod, pradraŭšy vočy, ubačyć, što ničoha svajho niama: ni ziamli, ni traktara, ni majsterni, ni žonki… Ich spojvali, kab lahčej było ababrać…

Kali čałaviek prajhraje žyćciovuju baraćbu, jaho pavinien ahortvać soram! Pan Boh daŭ jamu žyćcio, a jon jaho praśvistaŭ! Jaki ž jon hieroj? Jon mudak, a nie hieroj.

Voś adna z realnych i strašnych temaŭ žyćcia. Čałaviek praz 20 hod sustrakaje adzinuju i niepaŭtornuju luboŭ. Za 20 hod jon apuściŭsia, zabureŭ, adziervianieŭ, moža irvanuć luboha i kožnaha tak, što tamu nie pazajzdrościš. I voś u čarzie, u kramie jon sustrakaje Jaje.

— Daniku, heta ty? – ledź čutna i niaśmieła spytała Jana. Jon apuściŭ pozirk dołu, kusaŭ ruki, kab nie zvarjacieć, i stajaŭ, jak skamianieły, nia majučy mužnaści zirnuć u vočy Adzinaj i Niepaŭtornaj. Lepš by jaho piarun zabiŭ na miescy, lepš by jon nia žyŭ. Danik pavaliŭsia na kaleni i, schiliŭšy hałavu, marmytaŭ: “Kajusia, Boža, kajusia”. A vakoł stajali ludzi i hladzieli na Danika Kryvabłockaha”.

Čałaviek atrymaŭ strašnuju žyćciovuju Parazu, ale hramadztva, svajaki, siabry zaspakojvajuć jaho, što hetaja paraza niastrašnaja, pluń na Jaje, Daniku, i zabudźsia. Ale nie ŭśviadomiŭšy parazy jak Parazy, nikoli nia stanieš Pieramožcam.

Siońnia treba vučyć ludziej hladzieć kryšku dalej, na piać, dziesiać, dvaccać hod napierad. Malavać im vyjście. I nielha pahadžacca ź biełaruskim narodnym mierkavańniem, što ŭsio ad Boha, ad Losu, a ad čałavieka ničoha nie zaležyć (a raz tak, možna pić z ranicy da viečara). Usie my paklikanyja ŭ hety śviet, kab niešta zrabić, i na heta nam dajecca svaboda vybaru. My navat možam i ničoha nie rabić! Ale ŭ hetym vypadku atrymajem biessensoŭnaje žyćcio biaz vynikaŭ!

Šanoŭny Vincesiu! Ja maru, što praź niekalki hod usie śviadomyja ludzi ŭ Biełarusi buduć pytać adzin u adnaho, ci paśpieli jany pračytać novy biełaruskamoŭny raman. Mahčyma, heta budzie raman Vincesia Mudrova pra našaje žyćcio, pra Čarnobyl, pra zdradu, pra kachańnie, pra śnieh i doždž, pra papłavy la raki, siniaje nieba, chutkapłynny Čas. Chopić nam čytać i nazirać u teleskrynkach čužaziemnaje žyćcio. Jak skazaŭ Sakrat Janovič, “pra svaje spravy budziem havaryć sami!” Paśla “Idu na taran” mnie zdajecca, što ŭ Vas atrymajecca. Dyj hety apovied nasamreč źjaŭlajecca častkaj ramanu, fajnaha, cikavaha ramanu ci apovieści – tamu tak i kidajecca ŭ vočy nienaturalnaść zakančeńnia.

Kastuś Travień, Miensk