Jak heta było: Šturm “Nord-Ostu”

Jak heta było: Šturm “Nord-Ostu”

Padziei vakoł zachopu čačenskimi bajevikami amal tysiačy zakładnikaŭ u Maskvie zastajucca ŭ centry ŭvahi śvietu. Rasiejskija ŚMI dahetul nie raskryli ŭsich detalaŭ. Adnak na asnovie šmatlikich interviju acalełych zakładnikaŭ i ŭciečak užo składajecca karcina taho, što adbyłosia ŭ maskoŭskim Domie kultury. Voś jak heta było.

Dom śmierci

Čačenskija bajeviki trymali zakładnikaŭ u hladzielnaj zali — u partery i na balkonie. Zakładniki adnosna svabodna pierasadžvalisia ŭnutry zali, choć mužčyny byli spačatku adździelenyja ad žančynaŭ, paźniej u asobnuju hrupu častkova byli vyłučanyja zamiežniki. Jak śviedčać biełarusy-zakładniki Savickija ŭ interviju “Komsomolskoj pravdie”, čačency nie chacieli dałučać biełarusaŭ da zamiežnikaŭ. Barajeŭ pieradumaŭ, tolki kali pabačyŭ pašpart z “Pahoniaj”. Za zakładnikami pryhladała hrupa bajevikoŭ, mužčyn i žančyn. U centry zali, kala ścienaŭ, na scenie byli raźmieščanyja zarady traciłu. Vybuchovyja prystasavańni mieli j žančyny-śmiarotnicy, jakija zaniali pazycyi pa ŭsioj zali. Dźviery ŭ sumiežnyja pakoi byli zaminavanyja.

Pavodle infarmacyi “NN”, M.Barajeŭ mieŭ siarod čačencaŭ imidž “niedalokaha čałavieka”, niazdolnaha na samastojnyja rašeńni. “Čačency padrychtavanyja horš za bajcoŭ “Alfy”, — kazaŭ u interviju “Iźviestijam” napiaredadni šturmu były kamandzir hetaha specpadraździaleńnia Viktar Karpuchin. — Kali rašycca i dziejničać śmieła, pośpiech budzie na našym baku, my ich pierabjom”.

Čačency nie byli padobnyja da prafesijanałaŭ: jany drenna arhanizavali abaronu budynku, nie kantralavali padziemnych kamunikacyj, pieršaha pavierchu i dachu, byli słaba padrychtavanyja ŭ sapiornaj spravie. Pra heta Siarhiej Havaruchin raspavioŭ 25 kastryčnika ŭ viečarovym etery NTV za niekalki hadzinaŭ da šturmu.

Na roŭnych z rasiejskim vojskam vajavała starejšaje pakaleńnie čačencaŭ, jakoje prajšło praz škołu savieckaha vojska. Jano faktyčna pieramahło ŭ vajnie 1994—1996 hh., ale na siońniašni čas amal usio pahinuła. Barajeŭcy — dzieci vajny. I dziejničajuć jany, jak dzieci vajny.

Psychalahičnaja padrychtoŭka

Pieršaja infarmacyja pra pryznačany na 3-ju hadzinu ranicy 26 kastryčnika šturm “Nord-Ostu” źjaviłasia ŭviečary 25-ha. Gazeta.ru paviedamlaje, što specsłužby “źlili” hetuju dezinfarmacyju žurnalistam, siarod jakich krucilisia suviaznyja čačencaŭ, kab bajeviki paśla 3-j rassłabilisia. Usie rasiejskija telekanały pieradali źviestki, što bajeviki źbirajucca a 6-j ranicy rasstralać dvuch zakładnikaŭ.

Adnak śviedčańni byłych zakładnikaŭ abviarhajuć infarmacyju pra zaplanavany rasstreł. Naadvarot, uviečary 25-ha čačency abvieścili pra “dobryja naviny”. U interviju hazecie “Moskovskij komsomolec” aktor “Nord-Ostu” Marat Abdarachimaŭ pierakazaŭ słovy bajevikoŭ: “Zaŭtra a 10-j prychodzić Kazancaŭ. Usio budzie narmalna. Jany pajšli na pahadnieńnie. Pavodźcie siabie spakojna. My nie źviary. My vas nie zabjom, kali vy budziecie siadzieć cichamirna”. Paśla hetaha zakładniki supakoilisia, u ich uźniaŭsia nastroj, kaža Abdarachimaŭ.

Sapraŭdy, uviečary 25-ha NTV pieradaje hutarku ŭpaŭnavažanaha prezydenta Rasiei ŭ Paŭdniovaj federalnaj akruzie hienerała Viktara Kazancava z namieśnikam Barajeva, u jakoj pieršy abiacaŭ zaŭtra rankam być u Maskvie j paviedamiŭ, što jon pryznačany ŭpaŭnavažanym pradstaŭnikom prezydenta.

Zdali nervy

Tym časam kala “Nord-Ostu” adbyvajucca źmieny. Kala 0.40 da pałacu kultury pačała padciahvacca braniatechnika. Praz paŭhadziny žurnalistaŭ adsoŭvajuć dalej ad budynku. Da aperatyŭnaha štabu aperacyi pad mocnaj achovaj padjaždžajuć aŭtamabili z uradavymi numarami.

“Na pačatku druhoj hadziny nočy ŭ zali adbyłasia “sproba buntu”, — pišuć“Iźviestija”. Zakładnik Pavał Zacharaŭ pasprabavaŭ udaryć čačenku butelkaj i kinuŭsia pa śpinkach kresłaŭ da vychadu. Voś raskaz vidavočcy, 28-hadovaha žychara Łatvii Alaksandra Zelcermana (Gazeta.ru): “Jon tarhanuŭsia, pabieh na terarystku, chacieŭ jaje stuknuć. Adzin z terarystaŭ, jaki stajaŭ na scenie, streliŭ, ale patrapiŭ nie ŭ jaho, a ŭ dvaich, što siadzieli pobač, adnoj kulaj. Žančynu jon paraniŭ naskroź i trapiŭ u voka čałavieku, jaki siadzieŭ u nastupnym šerahu. Paśla hetaha jany skazali, što taho mužčynu zabjuć zhodna z zakonam šaryjatu, bo jon padstaviŭ žančynu”. Mužčynu vyvieli, i jahony dalejšy los byŭ zakładnikam nieviadomy.

Čačency nie adrazu (była zaniataja telefonnaja linija), ale źviazvajucca z aperatyŭnym štabam i paviedamlajuć pra paranienych, prapanujučy ich zabrać, piša Gazeta.ru. A 2-j nočy medyki vynieśli paranienych z budynku.

Miž tym, rasiejskija ŚMI spačatku apraŭdvali šturm tym, što čačency naładzili rasstreł zakładnikaŭ. “U bandytaŭ zdali nervy… i jany pačali rasstrelvać zakładnikaŭ. Kali jany stali stralać u zalu z padstvolnych hranatamiotaŭ, aperatyŭny štab daŭ kamandu na šturm”, — pišuć “Iźviestija” 29 kastryčnika. “Bližej da ranicy terarysty, davodziačy, što žartavać nie źbirajucca, rasstralali dvuch zakładnikaŭ. Pierad astatnimi. Žorstka. Cynična. Strašna”, — paviedamiła ŭ toj samy dzień “KP”. U tym numary było dadzienaje słova byłomu zakładniku, pradusaru “Nord-Ostu” Hieorhiju Vasiljevu: “Ja čuŭ, što šturm pačali, tamu što nibyta stali rasstrelvać zakładnikaŭ. Heta aficyjny punkt hledžańnia ŭładaŭ. Chaču skazać, što nijakich rasstrełaŭ nie było — adnyja pahrozy”.

“Uciečka”

A 4.30 kala budynku i ŭ im samim znachodziacca blizu 200 bajcoŭ specpadraździaleńniaŭ, niezaŭvažnych dla čačencaŭ. U hety čas praz vyklučanuju bajevikami systemu ventylacyi ŭ zalu pačynaje pastupać haz. Byłaja zakładnica Ludmiła Fiadziancava zhadvaje na staronkach “KP”: “Kali pajšoŭ haz, Barajeŭ zakryčaŭ: “Uklučyć kandycyjaner!”. Alaksandar Zelcerman — zdajecca, adziny, chto ad hazu nia straciŭ prytomnaści — zhadvaje, što pachu haz nia mieŭ, adno žaŭtlavy koler: “Haz pajšoŭ ź nišy ŭ rajon sceny i ŭniz. Chtości kryknuŭ: “Haz!”. Bajeviki niešta zapadozryli, zatorhalisia i adrazu pačali kryčać Vasiljevu (pradusaru miuzykłu, taksama zakładniku), kab jon uklučyŭ kandycyjaner. Vasiljeŭ skazaŭ, što nibyta ŭsio uklučana, i tady bajeviki paadčyniali dźviery, kab pravietryć zalu. Adnačasova ŭsie mužčyny-terarysty vybiehli ŭ kalidor. U zali zastalisia tolki žančyny. U vestybiuli pačulisia streły — jany adkryli chaatyčnuju stralaninu pa vulicy. Tak, mienavita, stralaninu pa vulicy. Tam kankretnaja była stralanina, i vybuch byŭ. Chto jašče nie zasnuŭ — zaloh u prachodach pamiž kresłami”.

Hetyja śviedčańni razychodziacca z aficyjnaj versijaj, što ŭ bajevikoŭ nie było i sekundy, kab uzarvać svaje vybuchovyja prystasavańni. Były zakładnik Hieorhi Vasiljeŭ maje svajo tłumačeńnie: “Jak z čačenkami pahavoryš pa-čałaviečy, jany adychodziać, płačuć razam z našymi žančynami. I moža ŭ tym, što zarady nie vybuchnuli, jość čaścinka i našaj raboty”.

Bajavaja faza

Šturm pačaŭsia praź niekalki chvilin, kali ŭ vyniku ŭździejańnia hazu ludzi pasnuli. Bajcy “Alfy” i “Vympełu”, vierahodna, uvarvalisia ŭ pałac ź niekalkich kirunkaŭ: praz uzarvanuju ścianu za scenaj, z padvalnych pamiaškańniaŭ i z faje. Žančyny-kamikadze byli rasstralanyja ŭ patylicu i skroniu. Rasiejskija ŚMI adznačali prafesijanalizm bajcoŭ “Alfy” i “Vympełu”, jakija nie paranili nivodnaha zakładnika i nie dali heta zrabić čačencam. Nie dali jany skarystać i vybuchovyja prystasavańni. Adnačasova inšyja hrupy pakončyli z terarystami, jakija zajmali pazycyi zvonku zali. Bolšaja častka ź ich, napeŭna, taksama na hety momant užo straciła prytomnaść.

“Iźviestija” paviedamlajuć, što bajavaja faza vyzvaleńnia zakładnikaŭ ciahnułasia chvilin 15. U 5.15 z budynku vynieśli pieršych zakładnikaŭ. U hety čas adzin z bajevikoŭ, jakoha haz nia ŭziaŭ, jašče praciahvaŭ stralać, zasieŭšy ŭ bakavym kalidory, pišuć “Iźviestija”.

“Moskovskij komsomolec” piša, što haz u budynak byŭ puščany za paŭhadziny da pačatku šturmu. Za pieramiaščeńniem ludziej u pałacy specsłužby sačyli z dapamohaj ciepłavizaraŭ, usie telefonnyja razmovy prasłuchoŭvalisia. Gazeta.ru paviedamlaje tolki pra dvuch paranienych čačenskich bajevikoŭ, jakija byli ŭziatyja ŭ pałon. Zabili ŭsich “tamu, što jany dastali”, — tak tłumačyć heta ŭ interviju “KP” snajper-specnazaviec. Žurnalist hazety dadaje, nibyta taki byŭ zahad kamandavańnia.

Dahetul niama adzinaha mierkavańnia i što da kolkaści čačenskich terarystaŭ. 29 kastryčnika maskoŭskaja prakuratura aficyjna abvieściła, što ŭ morhi pastupiła 41 cieła zabitych bajevikoŭ, pišuć “Iźviestija”. Pavodle źviestak “MK”, u Maskvu prybyło 80 terarystaŭ, jakija rychtavalisia da akcyi ciaham dvuch miesiacaŭ, pranieśli ŭ budynak i schavali kala 2 tonaŭ tratyłu. Ciapier specsłužby šukajuć tych, chto zastaŭsia na voli. Zdarajucca i niedarečnaści. Tak, adzin z aryštavanych paśla šturmu “Nord-Ostu” “suviaznych terarystaŭ” vyjaviŭsia azerbaj-džanskim žurnalistam. Supracoŭniki FSB schapili jaho kala zdymačnaj hrupy NTV. Pra hetuju “pamyłku” zhadała prahrama NTV “Nadoječy”.

Možna mierkavać, što barajeŭcy nie ŭzarvali svajoj vybuchoŭki, bo spadziavalisia adbić pieršy šturm, jak heta niekali zrabiŭ Basajeŭ u Budzionaŭsku. Jany pieraacanili svaje siły. Spa-dziavalisia ŭrešcie vyjści z DK žyvymi i adpuścić žyvymi zakładnikaŭ — pa-basajeŭsku.

Barajeva padviała niesamastojnaść myśleńnia. Jon ślepa kapijavaŭ dziejańni Basajeva. Da Basajeva padsyłali žančynaŭ-ahientak, i Barajeŭ rasstralaŭ pjanuju dziaŭčynu, što ŭlezła ŭ DK u pieršy viečar. Miž tym, mabilnuju suviaź jon tak i nia ŭziaŭ pad kantrol, i zakładniki, siarod jakich vypadkova apynulisia navat supracoŭniki FSB (pra heta padrabiazna piša ŭ apošnich numaroch “KP”), da apošnich chvilinaŭ pieramaŭlalisia z vonkavym śvietam. Specsłužbam pra bajevikoŭ było viadoma ŭsio: na jakich miescach jany siadziać, čym uzbrojenyja i što havorać. Terarystaŭ pieramahła mabilnaja suviaź.

Achviary

Zakładnikaŭ, bolšaść ź jakich byli ŭ nieprytomnaści, hruzili ŭ mašyny j aŭtobusy. Gazeta.ru paviedamlaje, što mienavita na hetym etapie j adbylisia asnoŭnyja straty. “MK” piša, što šmat chto zachłynuŭsia rvotaj, kali atručanych, nasupierak praviłam, transpartavali na śpinie, a nie na baku… Na dumku ekspertaŭ, kab mašynaŭ “Chutkaj dapamohi” było bolej, uratavali b bolej žyćciaŭ.

Na paniadziełak, 28 kastryčnika, u śpisach achviaraŭ ličylisia 117 čałaviek, siarod ich 63 mužčyny i 54 žančyny. Tolki adzin čałaviek zahinuŭ ad kuli, astatnija — ad hazu. Pra heta zajaviŭ staršynia kamitetu achovy zdaroŭja Maskvy Andrej Sialcoŭski, paviedamlaje ITAR-TASS. Pa źviestkach ža maskoŭskaj prakuratury, ad kulaŭ zahinuli čatyry čałavieki. Adnak jość źviestki i pra značna bolšuju kolkaść achviaraŭ. “Sovietskaja Rośsija” piša, što ich moža być kala 200 čałaviek.

A.T.