Statkievič pra nieviadomaje z padziej 2020 hoda i vysnovy ź ich: Novuju ŭładu sfarmujuć nie tyja, chto emihravaŭ, a tyja, chto prybiare staruju

U svaim telehram-kanale adkazvaje na pytańni, jakija jamu zadajuć kalehi pa partyi, u tym liku jon adkazaŭ i na nastupnaje davoli rezkaje pytańnie:

— Ciapier zaŭvažnyja sproby pierapisać historyju. Tyja, chto nie mieŭ nijakaha dačynieńnia da pratestaŭ ci źlivaŭ ich, stali nazyvać siabie «lidarami revalucyi». Što vy dumajecie z hetaj nahody? Čym dla vas źjaŭlajecca 2020 hod?

— Što tyčycca samazvanych «lidaraŭ revalucyi», prablema nie ŭ samazvancach, a ŭ tym, što ŭ ahulnanacyjanalnym maštabie lidaraŭ pratestaŭ nie było ŭvohule. Kaniešnie, byli rehijanalnyja lidary i kandydaty pratestu z toj ža «Narodnaj Hramady», aktyvisty «Jeŭrapiejskaj Biełarusi», z anarchistaŭ, z futbolnych fanataŭ, z dvarovych čataŭ. Byli ludzi, jakija brali na siabie liderstva ŭ kankretnych situacyjach, potym tyja ź ich, jakija nie pakinuli krainu, patrapili pad pieraśled. Naš kaardynatar pa Pinsku Mikałaj Klimovič zahinuŭ u turmie (u mai 2023 hoda — NN).

Ale paśla aryštu niekalkich viadomych čałaviek z kiraŭnictva BNK, ahulnanacyjanalnaha kiravańnia pratestami nie zastałosia. Było techničnaje kiravańnie papularnych telehram-kanałaŭ — dzie źbiracca, kudy iści. I ludzi jamu padparadkoŭvalisia, bo byli zaradžany na pratest.

Ale lidarstva sa stratehijaj, metami, patrabavańniami, kłopatam pra biaśpieku ŭdzielnikaŭ pratestaŭ nie było. Navat, čamuści, ludziam nie była daviedziena prostaja rekamiendacyja vychodzić na akcyi ŭ miedycynskich maskach, što b ratavała nie tolki ad kavidu, ale i ad represij.

Nichto ź inšych kandydataŭ i palitykaŭ nie byŭ zaryjentavany na pratest. Tam panavali inšyja aryjentacyi i mety. Niekali adzin analityk vielmi trapna zaŭvažyŭ, što biełaruskaja apazicyja, za redkim vyklučeńniem, zmahajecca nie za ŭładu, a za miesca ŭ čarzie za ŭładaj. Z naiŭnym spadziavańniem, što kali režym niejkim cudoŭnym čynam źniknie, to ŭładu atrymajuć tyja, chto staić pieršym ŭ toj čarzie.

A, kab atrymać heta miesca, najbolš prydatny sposab — paŭdzielničać u prezidenckich «vybarach», nabyć viadomaść (jany nazyvajuć heta — «raskrucicca»), niejki rejtynh, ale ni ŭ jakim vypadku nie sieści ŭ turmu. A potym, zaniaŭšy pačesnaje miesca ŭ čarzie, sustrakacca z zamiežnymi palitykami, atrymoŭvać padtrymku i čakać, pakul režym niejak sam źniknie i ich pakličuć na ŭładu. Ja nazyvaju takich palitykaŭ ždunami. (…) 

Takija žduny byli i ŭ 2020 hodzie. Dachodziła da taho, što idzie kandydat na «vybary» i chavaje svajo staŭleńnie navat da niezaležnaści, da prablem biełaruskaj movy, da budučych sajuzaŭ Biełarusi. Mabyć, kab nie źviazvać sabie ruki ŭ budučym handli imi, a pry hetym jašče i chłusić, što kazać pra heta, zhodna z vybarčym zakanadaŭstvam, zabaroniena.

Dziŭna, što niahledziačy na heta, jon byŭ horača padtrymany nacyjanalna aryjentavanaj intelihiencyjaj. Chacia, što tut dziŭnaha — pryčyna zvyčajnaja i banalnaja, jak i ŭ elektarata Madury. Jašče, na pytańnie pra jaho reakcyju na mahčymyja falsifikacyi jon adkazvaŭ, što ŭpeŭnieny ŭ tym, što Jarmošyna pravilna paličyć usie hałasy. Nibyta ironija, a jaki pracent biełarusaŭ heta zrazumieŭ u jakaści ironii? Dumaju, što mienšaść. Stratehija zrazumiełaja — być takim biełym i puchnatym na tle strašnych radykałaŭ-nacyjanalistaŭ. A dalej pa śpisu: raskrucicca i h. d.

Adno nie ŭličyŭ, što situacyja inšaja, ułada adčuvaje siabie na bočcy z poracham, baicca. I ad strachu, ledź što, chapajecca za dubinu. A takich «chitrych» tam bačać naskroź, bo sami takija ž, i ŭ tyle nie pakidajuć.

U vyniku, kandydat apynuŭsia ŭ źniavoleńni, bo «raskrucicca» ŭ Biełarusi zaraz dazvolena tolki balerynam.

Tamu, navat taki, zvyšaściarožny styl nie prachodzić. Ale jaho prykład dziejničaŭ, prynamsi, na členaŭ kamandy taho kandydata. U mianie ŭ Žodzinskim SIZA niekatory karotki čas u kamiery byŭ televizar. Ja štoviečar hladzieŭ na rasijskim RTR pieradaču, u jakoj časta byli materyjały pra pratesty ŭ Biełarusi.

I bačyŭ, jak žurnalisty kanała litaralna šukali lidara šmatlikaha pratestu. I voś adnojčy jany źviarnulisia da maładoj žančyny z kamandy taho aściarožnaha kandydata, jakaja była adnym z tvaraŭ vybarčaj kampanii Cichanoŭskaj, i jakaja paźniej pakazała siabie mužnaj i hodnaj, z pytańniem: navošta sabralisia tut ludzi.

Voś zorny čas dla luboha palityka — prosta skažy ahulnuju frazu kštałtu «kab damahčysia sapraŭdnych vybaraŭ» i ty ŭ vačach Biełarusi i ŭsiaho śvietu robišsia adzinym biassprečnym lideram šmattysiačnaha pratestu. Ale ŭroki i prykład kiraŭnika jaje kamandy byli zusim inšymi. I jana admoviłasia ad lidarstva, adkazaŭšy, što «prosta hulaje».

Dalej nie dała siabie prymusova departavać i taksama prajšła praz turemnaje piekła. Karaciej, jak kazaŭ niekali Mark Aŭrelij: «prablema ŭ tym, što, nie ryzykujučy, my ryzykujem u sto razoŭ bolej». I ciažka tut nie pahadzicca ź impierataram-fiłosafam. 

Praŭda,

niekatoryja žduny vybrali jašče bolš aściarožnuju stratehiju — hołasna zajavić pra svaju pazicyju i «mužna kinucca naŭcioki». Kab za miažoj praciahvać zmahańnie za miesca ŭ čarzie. Mušu ich rasčaravać — novuju ŭładu sfarmujuć nie z vašaj čarhi, a tyja, chto prybiare staruju. Tak byvaje zaŭsiody.

Ale jość vialikaja imaviernaść, što farmavać jaje buduć u Maskvie. A pretenzii na lidarstva ŭ krainie, jakaja znachodzicca pad pastajannaj pahrozaj straty niezaležnaści, vymahajuć peŭnaj zdolnaści da samaachviaravańnia. 

Vy ŭjavicie, što mahło b zdarycca z Ukrainaj, kali b jaje lidar 4 hady tamu ŭciok z Kijeva. 

Jašče kolki słoŭ pra stratehiju BNK. U jaje było i słaboje miesca. Źbirać ludziej my chacieli na pikietach pa zboru podpisaŭ pa vyłučeńniu kandydataŭ pratestu. U znak salidarnaści z administracyjna źniavolenym kandydatam pratestu Siarhiejem Cichanoŭskim, jakomu nie dali mahčymaści navat padać dakumienty na rehistracyju ŭ jakaści kandydata, my padtrymali vyłučeńnie jaho žonki Śviatłany. Kali ž Siarhieja vyzvalili, my pa ŭzhadnieńniu ź im, pravodzili mitynhi na pikietach pa zboru podpisaŭ za vyłučeńnie Śviatłany Cichanoŭskaj. Kali Siarhieja znoŭ aryštavali ŭžo pa kryminalnaj spravie, my zrabili pikiety Śviatłany asnoŭnym miescam praviadzieńnia takich mitynhaŭ. Chacia byli i mitynhi na pikietach inšych kandydataŭ pratestu. Kolkaść udzielnikaŭ mitynhaŭ rasła ŭ hieamietryčnaj prahresii. Niahledziačy na aryšty lidaraŭ BNK, rehijanalnyja lidary, jak i było zadumana, praciahvali arhanizoŭvać mitynhi na pikietach Cichanoŭskaj.

My płanavali da kanca červienia davieści kolkaść ich udzielnikaŭ da tych 3,5%, jakija daśledčyki ličać nieabchodnymi dla pieramohi praciahłaha mirnaha pratestu. Ale potym zdaryłasia niečakanaje. Śviatłana Cichanoŭskaja vystupiła z zajavaj, skazała pra pahrozy ŭ jaje bok i zaklikała nie vychodzić na mitynhi na jaje pikietach, bo hetyja mitynhi — «pravakacyja uładaŭ». Hetaja zajava była raspaŭsiudžana sietkaj rehijanalnych videakanałaŭ «Krainy dla žyćcia», stvoranaj Siarhiejem Cichanoŭskim, va ŭsich značnych haradach. Mitynhi na pikietach u rehijonach pierapynilisia.

Da taho ž, była skampramietavana ŭsia sietka pratestu, jakuju my stvaryli. Jaje rehijanalnyja lidary byli nie prosta abražany i dezaryjentavany. Ich jašče zrabili pravakatarami ŭłady ŭ vačach ich ziemlakoŭ. Mušu addać naležnaje ŭładam — udar pa pratestam byŭ naniesieny vielmi mocny i trapny.

Ja razumieŭ, što Śviatłana — čałaviek novy i niedaśviedčany. Ale ja spadziavaŭsia, što jana zdoleje prosta pramaŭčać, bo bolej ad jaje ničoha i nie patrabavałasia. Ale nie zdoleła. Nie viedaju, što jaje prymusiła pajści na heta, što joj abiacali, čym pahražali.

I maja dola viny jość u hetym, bo ja sam zrabiŭ joj prapanovu vyłučacca pa schiemie «žonka zamiest muža», jakuju prydumaŭ dla inšaha čałavieka, ale z-za taho, što jaho inicyjatyŭnuju hrupu nie zarehistravali, nie realizavaŭ. Prapanavaŭ pa telefonie, nie pahladzieŭšy ŭ vočy, nie adčuŭšy čałavieka. 

Našy šancy na pieramohu rezka źmienšylisia. Dalej usio pierachodziła ŭ zvykłaje i patrebnaje ŭładam rečyšča. Vybarčaja ahitacyjnaja kampanija, dzie patrebny dazvoł uładaŭ na mitynhi. A ŭłady, adčuŭšy nastroi hramadstva, dazvołu nie davali. Čakany aficyjny vynik na vybarach i emihracyja. Niečakanym dla mnohich, ale nie dla nas, byŭ tolki masavy pratest biełarusaŭ, jakija nie pahadzilisia z čarhovym padmanam.

Voś tady my i pabačyli na vulicach mnohija sotni tysiač pratestoŭcaŭ i ŭbačyli ich efiekt — mituśnia i razhublenaść uładaŭ, navat prabačeńni. Potym byli ŭpartyja, mužnyja i hodnyja, ale istotna mienš kolkasnyja akcyi, jakija mieli maralny, palityčny, histaryčny, mižnarodny sens, ale da źmieny situacyi pryvieści ŭžo nie mahli. Potym pačałasia ŭładnaja masavaja pomsta za pieražyty strach i spravakavanaja joju i prykładam «lidaraŭ» masavaja emihracyja. Tak što «lidarstva» samazvancaŭ usio ž było, ale tolki ŭ hetym.

Ja tak ščyra raskazvaju pra padrychtoŭku tych padziej i našy dziejańni tamu, što heta važna— razumieć padziei i roli roznych asob i arhanizacyj u ich. Kab nie chadzić pa viečnamu kołu, kožny raz robiačy padobnyja pamyłki.

Ja nie chaču tolki krytykavać. Urešcie, my pakazali ŭsiamu śvietu, što jość biełaruskaja nacyja, hatovaja zmahacca za svabodu, što musiać ciapier uličvać tyja, chto raniej bačyŭ u nas tolki demahrafičny materyjał dla siabie, a praviačy režym pazbaŭleny lehitymnaści. Ludzi, jakija apynulisia ŭ emihracyi, arhanizoŭvali akcyi z patrabavańniami vyzvaleńnia palitviaźniaŭ. Źbirali sa svaich nie vielmi bujnych dachodaŭ hrošy na dapamohu vyzvalenym.

Ale zaraz u rehijonie idzie vajna. Nastała para padrychtavać, zabiaśpiečyć resursami i realizavać płan rašučych krokaŭ pa ŭratavańni krainy ad žudasnych scenaroŭ, jakija nam nakidvajuć z Uschodu. Ci zdolnyja na heta žduny?

Što tyčycca padziej 2020 hoda, to jany byli dla mianie, najpierš, časam źjaŭleńnia biełaruskaj palityčnaj nacyi, na što ja pracavaŭ dziesiacihodździami, nacyi hodnaj, mužnaj. šlachietnaj i salidarnaj, jakoj zachaplaŭsia ŭvieś śviet.

Časam źjaŭleńnia cełaha šerahu novych lidaraŭ, jakija sami brali na siabie inicyjatyvu, arhanizoŭvali i ŭznačalvali pratesty, išli za heta ŭ źniavoleńnie. Pryjdzie čas, i ŭdziačnaja volnaja Biełaruś ušanuje ich imiony. Ja ŭpeŭnieny što pieršyja pakaleńni kiraŭnikoŭ volnaj biełaruskaj dziaržavy buduć składać mienavita hetyja ludzi.

— Biełarusy z nadziejaj čakali vychadu na volu realnych lidaraŭ biełaruskaj apazicyi. Vaša vyzvaleńnie viarnuła nadzieju šmatlikim prychilnikam pieramienaŭ. Što b vy im zaraz chacieli skazać?

«Nie spadziavajciesia na cudoŭnyja pieramieny sami saboj, na niejčuju chvarobu, śmierć, na Trampa z rakietami, na «Boha z mašyny», jaki niekali źjaŭlaŭsia ŭ staražytnahrečaskich trahiedyjach i vyrašaŭ usie prablemy. Nie budźcie ždunami. Usio pryjdziecca vyrašać samim. I nieabchodnyja dla hetaha resursy ŭ nas jość. Zadača ŭ tym, kab abjadnać usie hetyja resursy i efiektyŭna skarystacca imi. Ja ŭžo pisaŭ pra heta. Mahčyma maje prapanovy padalisia niekamu nierealistyčnymi, bo byli zasnavany na niapoŭnaj infarmacyi i nie ŭličvali papiaredni niaŭdały dośvied. Dyk treba dumać i pracavać, kab zrabić ich realnymi. Bo inšaha šlachu da vyzvaleńnia i zachavańnia našaj krainy ŭ nas niama. I ja vieru, što my zdolejem, što Biełaruś budzie žyć», — zaklučyŭ Mikoła Statkievič.

• 23
• 3
• 1
• 5
• 2
• 1
• 0
• 6