22 lutaha Złučanyja Štaty Ameryki adznačajuć svajo druhoje, paśla 4 lipienia, nacyjanalnaje śviata — Dzień Vašynhtona. Imia heta daŭno stała symbalem ZŠA, ale čamu tak zdaryłasia, adkažuć, mabyć, nia ŭsie.
Z kursaŭ historyi bolšaść pamiataje, što Vašynhton — pieršy prezydent ZŠA, što jaho paplečnikam byŭ lićvin Kaściuška, ale heta jašče nie adkaz. Kab znajści jaho, treba viarnucca ŭ epochu ŭźniknieńnia amerykanskaj dziaržavy.
Druhi amerykanski prezydent Adams kazaŭ: «Naša revalucyja pieratvarajecca ŭ mit». Uzoram takoj mitalohii źjaŭlajecca manaloh Janki Zdolnika: «Kaliś amerykancy, zmahajučysia z Anhlijaj za svaju niezaležnaść, napisali na svaim ściahu nieśmiarotnyja słovy: «Ameryka dla amerykancaŭ».
Nasamreč hety lozunh, viadomy jak «daktryna Manro», źjaviŭsia našmat paźniej. U epochu Vašynhtona, asabliva ŭ časy jaho maładości, słova «amerykaniec» asacyjavałasia najpierš ź dzikunom-indziejcam. Kalanisty vyznačali siabie jak amerykanskich paddanych «Jaho Vialikaści» karala Brytanii. Svaich vorahaŭ jany bačyli ŭ tych ža indziejcach, susiedziach-francuzach, buntoŭnych nehrach. Navat kali ŭźnikali nieparazumieńni z metrapolijaj, im i ŭ hołaŭ nie prychodziła damahacca razryvu ź joj.
Bijahrafija Vašynhtona davoli typovaja: bahaty virhinski plantatar, aktyŭna padtrymlivaje brytanskuju ekspansiju na ziemli indziejcaŭ i francuzaŭ, viadzie handlovyja spravy z anhielskimi firmami — ź inšymi i nie dazvalałasia. Palityčnaje jaho kreda ŭ toj čas: «Niezaležnaści nia choča nivodzin razumny čałaviek pa abodva baki akijanu».
Adnak poŭnaj zhody ŭsio ž nie było. Kalanisty chacieli pradstaŭnictva ŭ brytanskim parlamencie, pratestavali suprać abkładańnia kalonij padatkami biaź ich zhody, bolšych mahčymaściaŭ dla kamercyjnaj dziejnaści.
Londan ličyŭ heta buntam i adkazvaŭ pahrozami j represijami. Tym nia mienš amerykanskija lidery ŭsialak padkreślivali svaju lajalnaść histaryčnaj maci-Radzimie. I kali źjaviŭsia pamflet Tomasa Pejna «Zdarovy sens», dzie ŭpieršyniu było abvieščana, što Anhlija bolš nia maci-Radzima dla Ameryki i treba stać na šlach baraćby ź joj, amerykancaŭ heta napałochała. Tolki Vašynhton adkryta padtrymaŭ Pejna, darečy anhielca, i prymusiŭ amerykanski kanhres pryniać znakamituju Deklaracyju Niezaležnaści.
Poŭny varyjant artykułu hladzicie ŭ hazecie "Naša Niva".
Usiasłaŭ Šaternik
Kamientary