ŚMI zamianiajuć biełarusam dziaržavu. I inakš pakul nie budzie

Zirnicie śpis materyjałaŭ, jakija, sukupna na roznych płatformach, byli samymi prahladanymi / čytanymi na resursach «Našaj Nivy» ad pačatku miesiaca. (My dla siabie ŭvieś čas adsočvajem i samym uvažlivym čynam analizujem hetyja danyja i ich tendencyi).

U Kobrynie tata pasadziŭ 12‑hadovuju dačku nie na tuju maršrutku. A kiroŭca chacieŭ jaje vysadzić u čužym horadzie

Cudam paźbiehli biady. Rasijski dron upaŭ u Pietrykaŭskim rajonie

Biełarusu vysłali 50 tysiač rasijskich rubloŭ. A dajšli tolki 43. Akazvajecca, bank robić dvajnuju kanviertacyju

Pamierła Halina Filipaŭna z Hrodna, jakoj letam 2020 hoda na ŭsiu krainu aburaŭsia Łukašenka

Žachlivaja hibiel navukoŭca ŭ Minsku. Susiedzi vyrašyli, što jon pierabraŭ, i kinuli ŭ lifcie

Dalnaboj sa Smalavič jeŭ za rulom cukierku i padaviŭsia. Dvuch čałaviek nie viarnuć

«DAI azałaciłasia». Papularny minski pavarot staŭ miemam: jaho zabaranili i voś užo tydzień zmahajucca z parušalnikami

Lotać biełarusam u Rasiju stanie niebiaśpiečna? Žorstkaja zajava Zialenskaha

Pad Ščučynam pradajuć paŭvulicy za kapiejki

Školnikaŭ pačali nadhladać na ŭvachodzie ŭ škołu. Kažuć, znajšli šmat zabaronienaha

Byvaj, chalava. Avijakampanii pačali zmahacca z paduškami dla šyi

Voś temy, jakija źbirajuć miljony prahladaŭ. U hetym śpisie jak u lusterku my bačym, što cikavić ciapier nas, naš vid — albaruthenus vulgaris, «zvyčajnych biełarusaŭ».

Temy to roznyja, ale bolšaść ź ich vyrazna abjadnoŭvajuć try momanty.

1) Toje, što za imi, za kankretnymi vypadkami, stajać vostryja palityčnyja ci maralnyja prablemy. Hibiel navukoŭca — adčužeńnie i niedavier miž ludźmi. Zajava Zialenskaha i dron pad Pietrykavam — vajna. Halina Filipaŭna — los tych, pra kaho dziaržSMI nie raskažuć.

2) Mnohija z hetych tem abjadnoŭvaje jašče i toje, što dziaržaŭnyja i dazvolenyja ŭnutry Biełarusi ŚMI abo praihnaravali ich, abo vymušana zahavaryli tolki paśla taho, jak ich akcentavali niezaležnyja ŚMI.

3) I, źviarnicie ŭvahu: bolšaść hetych tem, za paraj vyniatkaŭ, cikavyja tolki biełarusam. Nie čytali b rasijanie ci palaki pra hibiel navukoŭca ŭ Minsku, trahiedyju dalnaboja sa Smalavič ci rasprodaž vioski pad Ščučynam.

Hety śpis taksama vyjaŭna pakazvaje, što hryźnia ŭnutry apazicyjnaha łahiera nie cikavić zvyčajnych biełarusaŭ zusim. Ničoha pra Cichanoŭskaha — ni jaho zajavy, ni adkazy na ich, nie sabrali i dziasiataj častki prahladaŭ materyjałaŭ sa śpisu vyšej.

Janka Kupała i Uładzimir Karatkievič dla biełarusaŭ, jak i Taras Šaŭčenka ci Adam Mickievič dla ŭkraincaŭ i palakaŭ byli bolš čym prosta piśmieńniki — bolš, čym Fłaber dla francuzaŭ i Puškin dla ruskich. Litaratura ŭ situacyi akupacyi, u situacyi bieździaržaŭnaści zachoŭvała movu, nacyjanalnuju tradycyju, farmavała supolnaść, stvarała ŭnikalny kod nacyi. Toje, što ŭ «dziaržaŭnych» narodaŭ rabiła dziaržava, u bieździaržaŭnych rabiła litaratura.

Situacyja Biełarusi i ciapier asablivaja: dziaržaŭnaść jość, ale dziaržadministracyja i siłavyja struktury kantralujucca z Maskvy i pravodziać patrebnuju Maskvie palityku. Abkošvajuć usio biełaruskaje jak travu, kab nie padymałasia, nie kvitnieła i nie raśsiavałasia. Biełaruskaja nacyja ciapier žyvie nasupierak hetaj dziaržaŭnaj administracyi.

Litaratura ŭ našy časy bolš nie adyhryvaje roli, jakuju jana adyhryvała ŭ XIX, pačatku XX-ha, a ŭ Biełarusi — i da kanca XX stahodździa. Ciapier u hetaj nacyjatvorčaj roli stvaralnika supolnaści apynulisia miedyja i sacsietki. Nacyju źviazvajuć tyja pytańni, jakija jana abmiarkoŭvaje. 

Sacyjalnyja sietki i anłajn-resursy — heta hrybnica našaj supolnaści ciapier. Ź ich miedyja mohuć najbolš: jany zdolnyja farmiravać paradak dnia. Ałharytmy sacsietak takija, što ludzi trymajuć suviaź tam, ale pieravažna małymi kołami i pa intaresach. ŚMI zdolnyja hurtavać chutčej i efiektyŭniej. U sacsietkach my ŭsie zaležym ad ałharytmaŭ, ŚMI zdolnyja sami zadavać temy. (Śpis taksama nahladna pakazvaje, jak hramadstva samo vybiraje toje, što jamu cikavaje. Ludzi ihnarujuć toje, što im niecikava. ŚMI zastajecca tolki ŭvažliva analizavać radary statystyki.)

Mas-miedyja isnujuć, tamu što jany naturalnaja patreba dla sučasnaha hramadstva. Dla takoj raśsiejanaj anłajn-supolnaści, kali na radzimie ŭsio maŭčyć, bo dyktatura, ŚMI ŭvohule sine qua non — toje, biez čaho niemahčyma.

Jak Siarhiej Cichanoŭski abviaściŭ vajnu «Našaj Nivie», to ja palez zirnuć jaho kanał u jutubie. Dyk tam było čatyry videaroliki za hod: vinšavańnie z Novym hodam, vinšavańnie z Dniom Voli, dva naskoki na «NN». Usio razam — para dziasiatkaŭ tysiač prahladaŭ. U «Našaj Nivie» za hety ž čas — 18 tysiač artykułaŭ na sajcie, dobrych, zvyčajnych, prachadnych, ale ž 18 tysiač — na kožny hust, tut i fiłosaf sabie znojdzie svajo, i handlarka. U jutub-kanałach «Našaj Nivy» za hety ž čas — 270 doŭhich videaprahram i tysiačy šortsaŭ, a kolki jašče tyktokaŭ, ryłzaŭ, tredsaŭ, pastoŭ u TH-kanale. 

I jano pracuje. Danyja płatformaŭ, jakimi niezaležnyja ŚMI abmieńvajucca pamiž saboj, pakazvajuć, što adnaznačna bolš za 60% biełarusaŭ atrymlivajuć infarmacyju ź niezaležnych kanałaŭ.

Błohiery nie zamieniać ŚMI — sistemnaść źnikła b.

Na žal, my ŭ ŚMI paroju zabyvajem: u adroźnieńnie ad litarataraŭ stahadovaj daŭniny my nie «ŭładary dumaŭ», my «lustra dzion». Adno iraničnaje słova ŭ zahałoŭku, adzin žart, a jakaja šura-bura moža padniacca. Navuka dla kožnaha z maich kaleh.

ŚMI abaviazanyja samaŭdaskanalvacca. Ale nie samaabmiažoŭvacca. Metaj samaŭdaskanalvańnia — dachodzić da jak maha bolšaj kolkaści ludziej. Metaj — pisać, zdymać čym bolš, a nie čym mienš.

Ja nie raz naziraŭ: jak tolki «Naša Niva» publikuje rasśledavańnie ci prablemny materyjał, abjekt materyjału abvinavačvaje «NN» u žaŭcini. Vyjavili, što ŭ čałavieka pašpart prykryćcia, a žonka imknułasia praniknuć u dalikatnyja struktury — «žoŭty ŚMI». Vyjavili, što ministarka pierachodnaha kabinieta atrymała hrant na šarłatanski prajekt — «žoŭty ŚMI». Uh, no. Nie błytajcie žoŭtaha z vostrym.

Inšyja ludzi ličać žaŭcinioj śvieckuju chroniku. Ja tak nie liču. Ja liču jaje važnaj častkaj žyćcia. Niechta skaža: a jak ža vaš śpis vyšej, śvieckaja chronika nie traplaje ŭ samaje-samaje čytanaje. A heta tamu, što naša hramadstva frahmientavanaje, u roznych hrup i siehmientaŭ roznyja hieroi. Adny hladziać i čytajuć pra adnych, druhija — pra druhich. Chaj tak. 

Kali b «Naša Niva» pierastała rabić śvieckuju chroniku, heta b asłabiła našu supolnaść. «Chto pamior, chto naradziŭsia, chto ažaniŭsia, chto pryžaniŭsia, chto z kim pabiŭsia» — heta bazavyja pytańni, jakija advieku cikavili ludziej. Pra heta havaryli i ŭ vioscy kala kałodzieža. 

* * *

Była b naša vola — było b inakš. Ale abstaviny skłalisia jak skłalisia. Heta nie toje, čaho my chacieli b. (I najmienš taho chočam my ŭ ŚMI. Jakuju canu žurnalisty płaciać za svaju prafiesiju — nie daj boža nikomu, a jakuju jašče, mahčyma, daviadziecca nam zapłacić.)

Dobra było b mieć svaju demakratyčnuju dziaržavu, jak majuć jaje ŭkraincy, litoŭcy, estoncy, finy, ale pakul jaje niama — inakš nie budzie. U toj situacyi, u jakuju my, biełarusy, pastaŭlenyja ŭ siłu abstavin, nam mocnyja ŚMI treba dla samoha isnavańnia nacyi. Biez pavietra niama jak navat tym, chto nie lubić być na pavietry.

Nu i na raźvitańnie trymajcie vyrazku z haziety «Naša dumka» bolš jak stahadovaj daŭniny:

Pavialičyć

• 43
• 3
• 8
• 2
• 0
• 0
• 0
• 0