Staraja i novaja «Eŭropa»

Za dva kvartały ad budučaj «Eŭropy», na vulicy Internacyjanalnaj, bližej da Haradzkoha Vału, staić pabudavany pavodle prajektu Ŭładzimiera Tarnoŭskaha hatel z pracoŭnaj nazvaju «Novaja Eŭropa». Niekatoryja jaho elementy skapijavanyja z staroj «Eŭropy». Užo j nichto nia pamiataje, chto ž byŭ zamoŭcam hetaje fešenebelnaje budyniny ŭ prestyžnym kvartale stalicy. Budoŭla «zavisła», choć zastałosia tolki skončyć interjery j prybudavać šklany hmach u dvarach.U biełaruskaj stalicy pomniki rujnujuć, a paśla adbudoŭvajuć. Pieršym prykładam, jašče za savieckim časam, stała adnaŭleńnie pałacyka Vańkovičaŭ, što byŭ pierad tym źniesieny. Zatym kataliki ŭznavili svaju katedru, dakładniej, jaje šykoŭny fasad ź imklivymi viežami. Letaś Mienharvykankam zrabiŭ cudoŭny prezent horadu ŭ vyhladzie impazantnaje ratušy. Tym časam na vulicy Zamkavaj adnaŭlajuć samotny damok «XIX stahodździa»... Charašość dy j hodzie! Pavolna, ale z paskareńniem Miensk nabryńvaje «staraśvieččynaj».

«Prajektam numar adzin» u ramkach adnaŭleńnia Vierchniaha horadu abvieščany hatel «Eŭropa». Hatel, zhodna z zahadam Łukašenki haradzkomu načalniku Paŭłavu, maje źjavicca ciaham dvuch hadoŭ i mieć katehoryju «piać zorak». Prosta hetak i zahadaŭ: adnavić «Eŭropu»! U vajnu razburyli, a my adnovim. Za dva hady.

Šmatpakutnaja «Eŭropa» j nasamreč była adnym z samych jaskravych znakaŭ Miensku. Jaje historyja siahaje ažno ŭ XVIII st., kali tut paŭstała dvuchpaviarchovaja kamianička. Zatym hetaja haścinica naležała siamiejstvu Polak. Chto tut tolki ni byvaŭ! Stendal i Jan Čačot, dziekabryst Mikałaj Muraŭjoŭ dy mastak Jazep Pieška, jaki, darečy, i vyjaviŭ hety prystanak padarožnych na adnoj z svaich akvarelaŭ. Tutaka spynialisia ci nia ŭsie aktory dy muzyki, što hastralavali ŭ Miensku. Bałazie, uščylnuju da haścinicy Polaka prymykaŭ haradzki teatar, na scenie jakoha była pastaŭlenaja našaja pieršaja opera «Idylija», a nasuprać, u Ratušy, taksama była teatralnaja zala.

Paśla pažaru 1884 h. i ramontu hetaja haścinica nabyła šyldu «L'Europe». Svoj ža klasyčny, viedamy nam ź dziasiatkaŭ malunkaŭ, karcinaŭ i fatazdymkaŭ vobraz u duchu madern hatel nabyŭ padčas kapitalnaje rekanstrukcyi 1906—1908 h. Hetak paŭstaŭ samy vialiki cyvilny hmach u tahačasnym Miensku. Tut byŭ puščany j pieršy ŭ našym horadzie lift. «Eŭropa» była ŭzoram cyvilizacyi.

Praz žaleznyja karunki balkonaŭ «Eŭropy» na Miensk hladzieli tysiačy ludziej. Adsiul možna było nazirać za kalejdaskopam akupacyjaŭ i za ŭračystaściami ŭ Dzień voli.

A mastak Natan Altman pakinuŭ nam taki ŭspamin, adzin z svaich šedeŭraŭ: vyhlad na mienskuju Sabornuju płošču praz haŭbcovyja zavituški. Karcina zaviecca «Pravincyjny horad» i mieścicca ciapier u Traciakoŭskaj halerei ŭ Maskvie. U 1918 h. u «Eŭropie» na niejki čas raźmiaściŭsia ŭrad BNR. Zhadvaje pra «Eŭropu» i Siarhiej Piasecki: dziejańnie avanturnaha ramanu «Jabłyčak» adbyvajecca akurat u hetaj haścinicy.

Adbudova hetaha vybitnaha pomnika ŭ Miensku biezumoŭna śviedčyła b pra mnohaje. Pačynajučy ad nazvy j skančajučy tradycyjaj. Heta śviedčyła b i pra niezvarotnaść pazytyŭnych źmienaŭ u staŭleńni da spadčyny. Heta śviedčyła b i pra źmieny ŭ śvietapohladzie ŭładaŭ.

Kab i nasamreč adbudavali b kolišniuju «Eŭropu» na jaje padmurkach, to jaje hmach pierakryŭ by ŭsiu perspektyvu vulicy Lenina j ciahnuŭsia b adnym z fasadaŭ nasuprać vitrynaŭ restaracyi «Krynica» i apteki. Nu, i prystavić da jaho kopiju budynku kolišniaha haradzkoha teatru nie składała b prablemy. Tady Vierchni horad pieratvaryŭsia b u zamkniony ansambl, adździeleny ad savieckaha Miensku budynkam słavutaha hatelu. Heta była b revalucyja ŭ śviedamaści horadabudaŭnikoŭ.

A ciapier davajcie padumajem usurjoz. Ci chto pierarvie prosty šlach ad praspektu Mašerava da Partyzanskaha? Ad Drazdoŭ da praspektu Skaryny? Dla čaho ž tolki što pašyryli tut prajeznyja pałosy za košt bulvaru? Kab i hatel pastavić, i trasu zachavać, daviałosia b prakapać padziemny šlachapravod nižej uzroŭniu metrapalitenu. Ci realna?

Ideju adnaŭleńnia staroha hatelu padkinuŭ niby jašče Čadovič, były hałoŭny architektar stalicy, jaki ŭžo nie ŭ favory. Tym nia mienš ideju ahučyŭ Łukašenka. Vidavočna, jahonaja zaniepakojenaść losam «Eŭropy» z taho ž šerahu, što j znajomstva z paezijaj Vasila Bykava. Zatoje tyja, chto prapichvaje svoj prajekt, padkidaje svaje insynuacyi niedaśviedčanaj publicy, viedajuć, što robiać.

Cikava, što za dva kvartały ad budučaj «Eŭropy» pabudavany pavodle prajektu Ŭładzimiera Tarnoŭskaha hatel z pracoŭnaj nazvaju «Novaja Eŭropa». Niekatoryja jaho elementy skapijavanyja z staroj «Eŭropy». Adnak voś užo hadoŭ piać mulaje voka niedabud za draŭlanym płotam. Staić jon na vulicy Internacyjanalnaj, bližej da Haradzkoha Vału. Užo j nichto nia pamiataje, chto ž byŭ zamoŭcam hetaha fešenebelnaha hatelu ŭ najprestyžniejšym miescy stalicy. Budoŭla, što raźlahłasia ŭhłyb staraśvieckaje zabudovy, «zavisła». Zastałosia tolki skončyć interjery j prybudavać šklany chmaračos u dvarach. Jak tut skončyš biez Łukašenki piacizorkavy hatel u histaryčnym centry? Jak by čaho nia vyjšła… Tamu treba, kab inicyjatyva zychodziła ad jaho samoha.

Pakolki ideja, što avałodvaje masami, stanovicca materyjalnaj siłaju, znajšlisia jašče prajektanty. Naprykład, Alaksandar Hrečyn, jakomu daŭno karcić zabudavać roh Internacyjanalnaj i Lenina, ad brandemaŭeru Kanservatoryi da brandemaŭeru domu pa Lenina. Heta zusim nia tam stajaŭ hatel «Eŭropa». Tam stajaŭ staraśviecki haradzki teatar, navat padmurki jakoha ŭziatyja pad achovu. Ale jak vykonvać zahady — dyk vykonvać… I nie biady, što nie na tych miescach i nia ŭ tych maštabach. Hałoŭnaje — pierakanać publiku. Pahatoŭ, sam Łukašenka tym zaniaŭsia: zrabić «Eŭropu»! Za dva hady. Hetkim čynam, u starym Miensku zamiest adnaho hatelu «Eŭropa», mahčyma, budzie dva! Što ž, u krainie, dzie jość dźvie sacyjał-demakratyčnyja partyi, dźvie kamunistyčnyja j nat dva BNFy, heta mała kaho ździvić.

Siarhiej Chareŭski

kamentary

Kiraŭnik Mienskaha tavarystva achovy pomnikaŭ Uładzimier Dzianisaŭ miarkuje, što adnaŭlać hatel «Eŭropa» nieabchodna tolki razam z budynkam haradzkoha teatru: «Jany stvarali adziny architekturny ansambl. U prajektnym instytucie «Mienskhrado» svaim časam raspracavali architekturnaje rašeńnie dla placu Voli: zrabić pad ziamloj tunel ad praspektu Skaryny da praspektu Mašerava. Tady plac Voli možna było b zrabić piešachodnaj zonaj», — kaža Dzianisaŭ.

Historyk Zachar Šybieka, aŭtar knihi «Miensk. Z historyi darevalucyjnaha horadu», uchvalajučy ideju restaŭracyi Vierchniaha horadu, ličyć adnaŭleńnie «Eŭropy» prajektam palityčna matyvavanym: «Mohuć być i bolš vartyja idei, naprykład Mienski zamak. Kali b udałosia adnavić draŭlana-ziemlany kreml, da nas by vałam valili turysty. Cahlanyja kramli šmat dzie jość, a takoha niama. Pry sučasnych technalohijach adnavić było b nie składana».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0