У Полацку знеслі дарэвалюцыйны дом святара, які быў пад аховай на паперы
У Полацку разбурылі адметны драўляны дом пачатку ХХ стагоддзя на адной з найстарэйшых вуліц горада. Менш як тры гады таму дзяржава юрыдычна забараніла яго руйнаваць спецыяльным дакументам, які проста праігнаравалі.
Ніжне-Пакроўская вуліца — адна з нешматлікіх у Полацку, дзе яшчэ захоўваецца гістарычны маштаб і атмасфера дарэвалюцыйнага горада. Дом пад нумарам чатырнаццаць быў яе неад'емнай часткай. Паводле звестак Нацыянальнага Полацкага гістарычна-культурнага музея-запаведніка, ён быў пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя святаром Свята-Мікалаеўскага сабора Фамой Антаневічам.
Свята-Мікалаеўскім саборам называўся пасля перадачы праваслаўным касцёл Святога Стэфана, узведзены ў пачатку XVIII стагоддзя ў стылі барока. Галоўная дамінанта Полацка была ўзарваная бальшавікамі ў 1964 годзе на хвалі хрушчоўскай «барацьбы з рэлігіяй».
Дом святара быў пабудаваны на схіле поймы Дзвіны, так што на ўзровень вуліцы выходзіў драўляны аб'ём, а цагляны цокальны паверх быў урэзаны ў схіл.
Да апошніх дзён дом захоўваў традыцыйнае аблічча, уключаючы арыгінальныя аканіцы, ліштвы, разьбяныя падзоры і ўпрыгожаныя філёнгамі вуглавыя накладкі. Пасля вайны яго падзялілі на кватэры, а пазней ён перайшоў у прыватныя рукі.
Днямі ў краязнаўчай суполцы «Полацк: мінулае і сучаснасць» з'явіліся фатаграфіі: ад дома засталіся толькі руіны цаглянага цокаля. Увесь драўляны гістарычны аб'ём знішчаны падчыстую.
Закон, які не працуе на практыцы
Звычайна ў такіх выпадках мясцовыя ўлады апраўдваюць знос тым, што будынак не ўнесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей. Фармальна дом №14 сапраўды не з'яўляўся асобным помнікам архітэктуры. Аднак тэлеграм-канал «Спадчына» звяртае ўвагу на прамую юрыдычную калізію.
У верасні 2023 года Міністэрства культуры зацвердзіла праект зон аховы гістарычнага цэнтра Полацка. Дакумент распрацоўваўся спецыялістамі «БелНДІПгорадабудаўніцтва» на падставе архіўных і натурных даследаванняў.
У дадатку да гэтай пастановы прыведзены спіс аб'ектаў «шараговай гістарычнай забудовы», якія фармуюць гістарычнае асяроддзе горада і падлягаюць захаванню. Знесены будынак па Ніжне-Пакроўскай быў наўпрост уключаны ў гэты афіцыйны пералік.
Рэгламенты дакумента катэгарычна забараняюць страту адметных духоўных, мастацкіх або дакументальных вартасцей шараговай гістарычнай забудовы, нават калі яна не мае статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці. Гэты ж пункт прама забараняе неабгрунтаванае змяненне характару архітэктуры фасадаў такіх дамоў.
Такім чынам, поўны знос будынка з'яўляецца наўпроставым парушэннем дзеючага беларускага заканадаўства ў сферы аховы спадчыны, але гэта не спыняе ўласнікаў.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары