Замест металадахоўкі — дубовая драніца. У цэнтры Віцебска на месцы міліцыі адкрылася кавярня ў бездакорна адноўленым 200‑гадовым будынку
Звычайны стан гістарычнага будынка ў Беларусі пасля рэканструкцыі: каляровая металадахоўка, алюмініевыя вокны і дзверы, казыркі з металічных труб і пластыку ды шкляныя парнікі летам, якія закрываюць палову фасада. У цэнтры Віцебска нечакана пайшлі супраць сістэмы, вярнуўшы помніку драніцу, каваныя казыркі, драўляныя вокны і прыгажэзную веранду.
Будынкі на рагу віцебскіх вуліц Суворава і Савецкай доўгі час займалі міліцыянты з Кастрычніцкага РАУС. Пасля таго, як сілавікі вызвалілі плошчы, гістарычную забудову выкупіў прыватны інвестар.
Праектаваннем займалася віцебская кампанія «Першы план», а навуковым кіраўніком выступіў мясцовы архітэктар Яўген Калбовіч. Першай ластаўкай праекта стала адкрыццё ў будынку былога аддзела крыміналістыкі ўстановы LMK cafe Vitebsk.
Гэты двухпавярховы дом у стылі класіцызм быў узведзены яшчэ да 1809 года, і сёння ён з'яўляецца адным з пяці самых старых жылых будынкаў ва Узгорскай частцы Віцебска. Як сведчаць архіўныя дакументы, у канцы ХІХ стагоддзя гэты пляц належаў Мееру Маісееву Нейману.
Як выглядаў будынак да рэканструкцыі. Фота: heritage.gov.by
Будынак шчасліва перажыў рэвалюцыю, разбурэнні ў час Другой сусветнай вайны і зачыстку гістарычнай забудовы савецкай уладай у пасляваенны час.
Яго фасад дагэтуль захоўвае рысы ўзорных праектаў мяжы XVIII—XIX стагоддзяў: строгую сіметрычнасць, вылучаную цэнтральную частку з вокнамі ў арачных нішах, завершаную карнізам з радам характэрных «зубчыкаў»-дэнтыкулаў. Да захавання таго, што збераглося, і аднаўлення таго, што было страчана, рэстаўратары падышлі максімальна сур’ёзна.
Аднаўленне гісторыі замест аграрэнесансу
Працы пачаліся з аналізу архіўных матэрыялаў і старых фатаграфій суседніх дамоў. Высветлілася, што першапачаткова дах будынка быў пакрыты драніцай — колатымі драўлянымі дошчачкамі, прыбітымі цвікамі ў некалькі слаёў.
Замест таго, каб проста згадаць гэты факт у даведцы і накрыць будынак каляровай металадахоўкай, як звычайна і адбываецца ў гістарычных цэнтрах беларускіх гарадоў, было вырашана вярнуць дранку. Не перашкодзілі нават строгія пажарныя нормы.
Больш за тое, вадасцёкі і адлівы выканалі не проста з нейкай бляхі, а з сапраўднай медзі, якая пасля пакрыецца шляхетнай пацінай. Цяпер гэта, верагодна, адзіны будынак у Віцебску, які мае такі адметны драўляны дах.
Не менш грунтоўна падышлі і да каларыстыкі фасадаў. Спецыялісты правялі стратыграфічны аналіз старых слаёў тынкоўкі ў лабараторыі. Высветлілася, што ў ХІХ стагоддзі асноўныя плоскасці былі вохрыстымі, а дэкаратыўныя элементы — светла-шэрымі. Гэтую гаму аднавілі з дапамогай сумяшчальных вапнава-пясчаных саставаў, свядома адмовіўшыся ад выкарыстання сучаснага цэменту, які з часам непазбежна разбурае старую цагляную муроўку.
Аварыйныя цагляныя скляпенні ўнутры не сталі разбіраць ці заліваць бетонам. Перакрыцці ўзмацнілі з дапамогай спіральных металічных анкераў, што з'яўляецца наватарскай тэхналогіяй для Віцебска.
Вельмі ўдалай атрымалася і прыбудова да будынка, аформленая пад драўляную веранду з адкрытай тэрасай на другім паверсе. Шырокае акно ў прыбудове ў летні перыяд расчыняецца насцеж, злучаючы ўнутраную прастору кавярні з прасторай гістарычнага цэнтра горада.
На фоне стандартных рамонтаў у беларускіх гарадах тут кідаецца ў вочы, што помнік аднаўлялі не вымучана, з пад палкі патрабаванняў Міністэрства культуры, а з вялікай любоўю і ўвагай да дэталяў.
Кавярня пазбаўлена танных дэкарацый «пад даўніну». Над уваходам — казырок на масіўных літых кранштэйнах — такі можна было пабачыць на вуліцах Віцебска сто год таму. Інтэр'ер напоўнены сапраўдным антыкварыятам: мэбля, уключаючы барную стойку са складанай разьбой, збіралася па ўсім свеце.
Вокны і дзверы выраблены з масіву дуба. Ніякіх пластыкавых акон з двайнымі шклопакетамі, толькі двайныя распашныя драўляныя рамы з форткамі і гістарычнай фурнітурай — калі мы апошні раз бачылі такі скрупулёзны падыход? Нават у храмах і сядзібах сёння імкнуцца паставіць спрошчаныя імітацыі.
На першым паверсе, у памяшканні са скляпеністай столлю, пакуль размясцілася экспазіцыя арыгінальных плакатаў прыжыццёвых выставак Марка Шагала, якія выпускаліся абмежаваным накладам.
У адным з пакояў па гістарычных чарцяжах аднавілі рускую печ, абліцаваную белай кафляй. У іншым, які пакуль застанецца закрытым, таксама белая кафляная грубка з матывамі стылю мадэрн. Помніку больш за 200 гадоў, і ён перажыў не адну стылістычную эпоху, кожная з якіх пакінула след на яго абліччы.
Адна са старых дзвярэй, знойдзеных падчас рэстаўрацыі (раней яна была замураваная ў сцяне), стала часткай фотазоны ва ўнутраным дворыку — за ёй адкрываецца люстэрка ў паралельную прастору.
Гэты прыклад — добры аргумент супраць тых, хто на словах заяўляе пра жаданне аднавіць у найлепшым выглядзе помнік архітэктуры, а на выхадзе выдае звычайны еўрарамонт што звонку, што знутры. Апраўданнем служаць то дарагавізна рэстаўрацыйных рашэнняў, то складанасць выканання, то сціслыя тэрміны, то занадта строгія нормы, якія не даюць аднавіць як было. А нехта, як паказвае віцебскі прыклад, не шукае апраўданняў, а робіць як мае быць — было б толькі жаданне і любоў да горада.
На століках установы для наведвальнікаў пакінута надрукаванае пасланне ад стваральніка праекта. Там ён згадвае свае дзіцячыя гады ў Віцебску: паездкі на санках у садок, заняткі ў музычнай школе, першае каханне, адпачынак на Віцьбе і пацанскія бойкі ў 90-х. Аўтар ліста дзякуе сваім настаўнікам музыкі, выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры з шостай школы, а таксама бацьку.
«LMK cafe Vitebsk — гэта даніна любові і павагі да любімага Віцебска… Vitebsk one love», — гаворыцца ў тэксце.
Яшчэ не ўсё для Суворава
Адкрыццё кавярні ў адрэстаўраваным будынку — гэта толькі першы этап маштабнай трансфармацыі ўсяго квартала. На чарзе стаіць суседні, значна большы будынак па адрасе вуліца Суворава, 30. Гэты помнік эклектыкі ў два разы маладзейшы за свайго суседа — ён быў пабудаваны на мяжы XIX і XX стагоддзяў.
Падчас вывучэння яго канструкцый архітэктары знайшлі сляды закладзенай цэглай праязной аркі, якая некалі вяла ва ўнутраны дворык. У савецкія часы гэты праезд заклалі, зрабіўшы з яго дадатковае памяшканне з акном на вуліцу. Цяпер праекціроўшчыкі разам з уласнікам маюць намер раскрыць гэтую арку і вярнуць будынку яго першапачатковы выгляд. Калі аднаўленне будзе на тым жа ўзроўні, то будынак стане сапраўдным упрыгажэннем вуліцы і ўсяго старога Віцебска.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ
Каментары