Чаму Расія атакуе Украіну «шахедамі» ўдзень: змена тактыкі з мэш-сістэмамі і палёты «статкамі»

Расія працягвае выкарыстоўваць ударны дрон-камікадзэ «Шахед» (вядомы таксама як «Герань») як асноўны і масавы сродак для паветраных удараў углыб украінскай тэрыторыі. Пры гэтым Крэмль не толькі актыўна распрацоўвае новыя мадыфікацыі гэтага БПЛА, але і эксперыментуе з тактыкай, напрыклад, запускаючы сотні дронаў на працягу светлавога дня, піша вайсковы аналітык Украінскай службы Бі-бі-сі Алег Чарныш.

Калаж: Украінская служба Бі-бі-сі

З восені 2022 года, калі РФ упершыню выкарыстала для ўдару па Украіне «шахед», ён зазнаў істотныя змены.

Гэты БПЛА атрымаў спецыяльныя антэны для супрацьстаяння РЭБ, павялічаную баявую частку і магчымасць кіравання ў анлайн-рэжыме.

Акрамя таго, расіяне паступова павялічваюць частату выкарыстання «шахедаў» з рэактыўным рухавіком, які мае хуткасць удвая большую, чым у звычайных поршневых мадэляў.

У залежнасці ад мадыфікацыі яго хуткасць можа складаць ад 300 да 600 км/г. Аднак рэактыўныя БПЛА маюць меншую далёкасць, таму РФ звычайна прымяняе іх толькі для ўдараў у прымежных абласцях.

Паводле слоў галоўнакамандуючага УСУ Аляксандра Сырскага, з вясны гэтага года Расія змяняе тактыку прымянення «шахедаў». У чым палягаюць асноўныя змены?

Дзённыя атакі

На працягу сакавіка і пачатку красавіка Расія правяла некалькі раней нетыповых для сябе масаваных дзённых атак дальнабойнымі беспілотнікамі.

Звычайна расійскія аператары дронаў пачыналі запускаць іх партыямі адразу з некалькіх кірункаў з вечара і аж да раніцы наступнага дня.

За гэтыя 10—12 гадзін ва Украіну залятала ў сярэднім каля 250—350 ударных БПЛА, з якіх 60—70% складалі менавіта «шахеды». Статыстыка іх збіцця ў апошнія месяцы была даволі высокай — у раёне 80—90%.

Напрыклад, згодна са статыстыкай Паветраных сіл УСУ, за першы тыдзень красавіка Расія запусціла каля 1,3 тысячы «шахедаў», з якіх трапілі ў цэль каля 150.

Аднак на працягу мінулага месяца Расія двойчы паспрабавала правесці бесперапынную сутачную атаку «шахедамі», гэта значыць запускала іх хвалямі запар не толькі ў начны, але і ў дзённы час сутак.

У прыватнасці, з 18‑й гадзіны вечара 23 сакавіка па той жа час наступных сутак ва Украіну заляцелі амаль 1 тысяча ударных беспілотнікаў, з якіх каля 600 — «шахеды».

У той дзень яны атакавалі практычна ўсе рэгіёны, у тым ліку даляцелі да заходніх абласцей і нанеслі ўдары па Львове, Луцку, Цярнопалі і Івана-Франкоўску.

Падобная атака адбывалася з вечара 31 сакавіка да вечара 1 красавіка. За тыя суткі расіяне прымянілі каля 700 ударных БПЛА, з якіх 450 былі «шахедамі».

У іншыя дні сакавіка і красавіка дзённыя атакі таксама адбываліся, але не былі такімі масавымі і ў асноўным былі засяроджаныя на прыфрантавых рэгіёнах: Харкаўшчыне, Сумшчыне, Чарнігаўшчыне, Днепрапятроўшчыне.

Пры гэтым працэнт збіцця падчас масаваных дзённых атак заставаўся стабільна высокім і нават вышэйшым, чым падчас начных атак. Напрыклад, 24 сакавіка СПА ўдалося збіць/падавіць аж 97% варожых дронаў.

Дык які сэнс быў у гэтай змене тактыкі?

Намеснік кіраўніка Офіса прэзідэнта генерал Павел Паліса лічыць, што РФ робіць гэта выключна для «тэрору цывільнага насельніцтва» і большай эканамічнай шкоды.

«Расіяне пачалі камбінаваць начныя атакі з дзённымі для таго, каб нанесці больш страт цывільнаму насельніцтву. Больш ціску на цывільнае насельніцтва… Таксама тут ёсць і эканамічны складнік. Масаваныя атакі пасярод працоўнага дня істотна паралізуюць бізнэс», — сказаў ён у інтэрв'ю «РБК-Украіна».

Дзесьцi падчас атак па заходніх рэгіёнах Украіны пацярпелі пераважна цывільныя аб'екты, у прыватнасці ў шматлюдных цэнтральных раёнах Львова і Івана-Франкоўска.

Пры дзённым налёце страты паветраных сродкаў заўсёды будуць значна большыя, чым пры начной атацы, кажа Украінскай службе Бі-бі-сі авіяцыйны эксперт Валерый Раманенка.

Гэта звязана з тым, што такія цэлі не трэба дадаткова падсвечваць у начным небе, іх лягчэй убачыць і «ўпаляваць», напрыклад, з верталёта. Гэта значыць, удзень збіваць «шахеды» лягчэй.

«Ніякага ваеннага сэнсу ў гэтым не было. Адзінае, на што расіяне маглі спадзявацца, што пасля масаванага начнога налёту будуць стомленыя разлікі зенітных комплексаў, мабільных агнявых груп, якія не змогуць эфектыўна адпрацаваць удзень», — лічыць ён.

Праўда, акрамя «тэрору насельніцтва» ёсць яшчэ адна прычына, чаму РФ працягвае дзённыя атакі, нягледзячы на іх сумнеўную эфектыўнасць.

Што такое «мэш-сеткі»?

Рэч у тым, што пры дзённым святле аператары «шахедаў» маюць больш магчымасцяў трапіць у рухомую цэль, кіруючы імі праз так званыя «мэш-сеткі» (Mesh-Network).

Звычайны «шахед» не мае сувязі з аператарам і ляціць па маршруце да стацыянарнай цэлі, напрыклад нафтабазы, якая пры гэтым можа быць надзейна абароненая аб'ектавай СПА.

Шанцаў, што адзін БПЛА праб'е гэтую абарону, даволі мала. У такой сітуацыі верагоднасць поспеху расце толькі тады, калі гэта будзе масаваны ўдар некалькіх дронаў у адзін пункт або калі будуць выкарыстаныя значна больш хуткія рэактыўныя БПЛА.

Аднак усё змяняецца, калі дрон ляціць і атакуе цэль у кіраваным рэжыме і робіць гэта ў светлавы дзень. Тады нават адзін «шахед» можа знайсці неабароненую цэль і паразіць яе.

«Калі «шахеды» запускаюць уначы, то яны ляцяць выключна па каардынатах», — кажа Украінскай службе Бі-бі-сі вайсковы аналітык Міхаіл Жырохаў. — А калі аператар удзень бачыць, напрыклад, цеплавоз, то ён з большай імавернасцю больш эфектыўна зможа яго паразіць і знішчыць».

Для гэтага расійскі дрон можа спецыяльна лётаць працяглы час уздоўж чыгуначных пуцей, шукаючы цэль. Калі аператар не знайшоў жаданую мішэнь, а рэсурс палёту вычэрпваецца, то ён можа накіраваць «шахед» на іншы рухомы або нерухомы аб'ект — напрыклад, у аўтобус ці бліжэйшы адмінбудынак.

Паводле слоў Жырохава, усё гэта накіравана на тое, каб мінімальнымі сродкамі — гэта значыць адным ударным БПЛА — дасягнуць максімальна магчымага эфекту ў канкрэтнай сітуацыі.

Што тычыцца мэш-сістэм, то гэтую тэхналогію расійская армія пачала выкарыстоўваць дастаткова актыўна яшчэ ў пачатку 2025 года для анлайн-кіравання сваімі ўдарнымі і разведвальнымі дронамі. Яе таксама выкарыстоўваюць і ўкраінскія Узброеныя сілы.

Дарадца міністра абароны Сяргей Бяскрэстнаў («Флэш») дэманструе мэш-мадэм, зняты з расійскага «шахеда». На прыладзе паказаны дыяпазон частот, у якім ён працуе, а менавіта 3200—3400 МГц. Фота: Сяргей Флэш

Праўда, у канцы мінулага года быў усплёск выкарыстання тэрміналаў спадарожнікавай сувязі «Старлінк» для такіх БПЛА, але пасля таго, як Украіна і SpaceX цалкам адрубілі такую магчымасць для Расіі, яна вярнулася да мэш-сістэм.

Што ж гэта такое?

Гэта тэхналогія з цывільнай сферы, якая была закліканая забяспечыць стабільнае і бесперабойнае WiFi-злучэнне ў вялікіх памяшканнях. Асноўны аспект палягаў у тым, каб адразу некалькі прыёмнікаў сігналу ў розных частках памяшкання фармавалі паміж сабой суцэльную сетку пакрыцця сігналу. Гэта значыць, кожны вузел быў і прыёмнікам, і рэтранслятарам, што дазваляла перадаваць сігнал на далёкія адлегласці без страт у якасці.

Тое ж самае расіяне рэалізавалі ў вайсковай сферы з беспілотнікамі.

На «шахеды», а таксама іншыя дальнабойныя дроны, яны ўсталявалі спецыяльныя кітайскія мадэмы, якія не толькі атрымлівалі радыёсігнал, але і перадавалі яго далей на суседнія мадэмы. Такім чынам аператар за сотні кіламетраў ад цэлі мог кіраваць «шахедам» у анлайн-рэжыме, атрымліваючы стабільную сувязь і відэасігнал.

Гэта выглядае так: група БПЛА, прыкладна 10—15 штук, у палёце стварае паміж сабой сетку, кожны з элементаў якой працуе як перадатчык, прыёмнік і рэтранслятар, а гэта, у сваю чаргу, дазваляе выконваць задачы, нават калі адзін з дронаў падавілі або збілі, бо сігнал тады ідзе ад суседняга.

Расія актыўна выкарыстоўвае ударныя БПЛА для атак на ўкраінскую чыгунку. На фота — наступствы ўдару па прыгарадным цягніку на Сумшчыне 14 сакавіка. Фота: ДСНС Украіны

Пры гэтым далёкасць тут фактычна не адыгрывае істотнай ролі, паколькі першая група дронаў атрымлівае сігнал ад наступнай і гэтак далей. Зафіксаваныя выпадкі, калі «шахеды» на анлайн-кіраванні даляталі такім чынам аж да заходніх рэгіёнаў Украіны.

Праўда, ёсць істотныя нюансы.

Сігнал для такіх сетак павінны генераваць спецыяльныя станцыі, звычайна ўсталяваныя на звычайных мачтах мабільнай сувязі.

Каб радыёсігнал быў стабільным і дастаткова магутным, гэтыя станцыі Расія ставіць побач з украінскай мяжой і на акупаваных тэрыторыях. Украінскія ўлады заяўлялі, што выявілі некалькі такіх станцый на тэрыторыі Беларусі.

У прыватнасці, сігнал з іх дазваляў Расіі выкарыстоўваць дроны на анлайн-кіраванні для палётаў каля Кіева.

Напрыканцы лютага міністр абароны Украіны Міхаіл Фёдараў паведаміў СМІ, што ўдалося знішчыць мэш-сетку такіх станцый на беларускай тэрыторыі.

Пасля гэтай заявы выпадкаў масаваных атак БПЛА на Кіеў ужо не фіксавалася, але расійскія «шахеды» працягнулі далятаць у асобных выпадках да заходніх і паўночна-заходніх абласцей Украіны.

Прэс-сакратар Паветраных сіл Украіны Юрый Ігнат 7 красавіка заявіў у эфіры нацыянальнага тэлемарафону, што Расія працягвае выкарыстоўваць тэрыторыю Беларусі, а таксама Малдовы, Прыднястроўя і Румыніі для пракладання маршрутаў сваіх «шахедаў». Гэта дазваляе расіянам абыходзіць патэнцыйныя зоны паражэння сваіх дронаў і залятаць адразу ў тылавыя вобласці Украіны.

Рэч у тым, што каля 50% «шахедаў» збіваюцца менавіта ў прыфрантавой паласе і каля ўсходняй мяжы. Тут размешчана больш за ўсё сіл і сродкаў СПА.

Таму калі дрон пераадолеў ці абляцеў гэтую паласу, то далей можа амаль бесперашкодна накіроўвацца да тылавых раёнаў. Калі гэта быў не звычайны БПЛА, а дрон з прыёмнікам-рэтранслятарам радыёсігналу, то яго аператар зможа выбраць цэль падчас атакі ў анлайн-рэжыме.

Як гэтаму супрацьдзейнічаць?

Усталяванне спецыяльных рэтранслятараў сігналу на «шахеды» паляпшае іх кіраванасць, але робіць істотна больш дарагой вытворчасць. Адзін такі мадэм можа каштаваць да 8 тысяч даляраў. Гэта пры тым, што звычайны «шахед», паводле арыенціровачных даных, у цэлым каштуе зараз ад 30 да 50 тысяч даляраў.

Уласна, гэта адна з прычын, чаму такі эксперымент не стаў масавым у расійскай арміі.

Яшчэ адна прычына — радыёсігнал у мэш-сетцы БПЛА даволі лёгка выявіць і заглушыць украінскімі сродкамі РЭБ.

Сучасныя сродкі дазваляюць даволі хутка запеленгаваць крыніцу гэтага сігналу і падавіць яе, сказаў Украінскай службе Бі-бі-сі адзін з кіраўнікоў кампаніі-вытворцы сродкаў РЭБ.

«Мы даволі паспяхова змагаемся з мэш-сеткамі. Галоўнае — своечасова выявіць такія дроны ў небе», — адзначыў ён.

Паводле слоў радніка міністра абароны Сяргея Бяскрэстнава (пазыўны «Флэш»), мэш-мадэмы на «шахедах» прыгнятаюцца сродкамі РЭБ на адлегласці 200—500 метраў.

Каб пазбегнуць гэтага, расіяне спрабуюць змяняць частоты сігналу і маршруты атак.

Украінскія спецыялісты, у сваю чаргу, працуюць над тым, каб максімальна пашырыць зону радыёманаторынгу і загадзя выяўляць групы такіх радыёкіраваных «шахедаў».

Праўда, стварыць суцэльнае радыёлакацыйнае пакрыццё тэрыторыі, перш за ўсё ў тылавых, заходніх абласцях даволі цяжка.

Украіна яшчэ толькі пачынае ўкараненне сістэмы так званага «антыдронавага купала», якая мела б закрыць гэтае пытанне.

Авіяэксперт Валерый Раманенка кажа, што «вузкае месца» тут не сродкі паражэння, а менавіта лакацыйныя прылады і эфектыўнае размеркаванне цэляў.

«У нас даволі шмат сродкаў паражэння. «Антыдронавы купал» — гэта сістэма, якая дазволіць выяўляць «шахеды», маніторыць іх палёт і пры гэтым ажыццяўляць аўтаматычнае цэлеразмеркаванне», — тлумачыць ён.

Фота апошняй мадыфікацыі «шахеда» пад назвай «Герань-5». Гэта турбарэактыўны БПЛА, які мае баявую частку 90 кг і кітайскі мэш-мадэм. Украінская разведка кажа, што ўпершыню Расія выкарыстала яго ў студзені 2026 года. Фота: ГУР Міністэрства абароны Украіны

«Калі мы наладзім антыдронавую сістэму, то вынік збіцця пастаянна павінен быць на ўзроўні 95%, і толькі тады расіяне вымушаныя будуць адмовіцца ад гэтага віду ўзбраення, бо ўзровень шкоды, якую яно наносіць, будзе меншы, чым выдаткі на стварэнне гэтага БПЛА».

Намеснік камандуючага Паветраных сіл Украіны Павел Елізараў, які менавіта і адказвае за пабудову «антыдронавага купала», заявіў у пачатку сакавіка, што гэтая сістэма распрацаваная і ўкраінская армія ўжо «ідзе» да яе ўкаранення.

Ён таксама заўважыў, што простым павелічэннем экіпажаў СПА праблему «шахедаў» не вырашыць. Гэта звязана з тым, што расіяне павялічваюць колькасць ударных БПЛА падчас хваляў атак, і гэта дазваляе частцы з іх прарываць нават тры паласы ўкраінскай супрацьпаветранай абароны.

«Яны зараз лётаюць такімі «статкамі» пэўнымі. Яны ўжо не ляцяць малымі групамі… Гэта падобна на тое, як дзікі па лесе бягуць і ўсё зносяць на сваім шляху. Вось цяпер такая мадэль, і яна будзе надалей узмацняцца, бо гэта іх тактыка прымянення, гэта лагічна».

Елізараў выказаў спадзяванне, што праблема расійскіх «шахедаў» будзе вырашана ўжо ў «агляднай будучыні».

Што тычыцца рэактыўных БПЛА, то міністр абароны Міхаіл Фёдараў 8 красавіка заявіў, што даў заданне ўкраінскім вытворцам узбраення «знайсці тэхналагічнае рашэнне» для барацьбы з імі. Адзін з відавочных шляхоў — ствараць рэактыўныя дроны-перахопнікі і палепшыць сістэму аўтаматычнага данавядзення на цэль.

Каментары да артыкула