Jahonyja tvory jość u kožnaha staražyła Dokšycaŭ. Kažuć: «Vialikaje vidać na adlehłaści». Patrebien čas, kab daraści da razumieńnia tych tonkich vibracyj dušy, jakimi paznačanyja tvory sapraŭdnaha talenta.
Zdymki, zroblenyja ŭ 1940—1950-ch maestra Višnieŭskim — mastakom škoły Bułhaka, vystaŭlenyja ŭ kaviarni «Dobryja myśli». Z pažoŭkłych, časam amal stračanych vyjaŭ na nas paziraje epocha. Nie takaja strašnaja, jak nam moža ŭjaŭlacca. Epocha duchu, a nie materyi.
Piša mastak Viktar Markaviec.
U paŭnočnych Afinach
Paklikańnie da mastactva Siarhiej Višnieŭski adčuŭ u dziacinstvie, jakoje prypała na 1920-ja. Pačałosia ŭsio z razhladańnia rośpisaŭ chramaŭ, kudy małoha brała z saboju maci. Vyjavy śviatych zachaplali, abudžali žadańnie malavać. Sapraŭdy, talent ad Boha!
Zdolnaha junaka zaŭvažyŭ viadomy mecenat, pan Słatvinski. Dziakujučy jaho padtrymcy Siarhiej stanovicca studentam mastackaj vučelni ŭ Vilni. Heta byŭ čas pierad tak zvanym «uźjadnańniem» Zachodniaj Biełarusi z BSSR. Adnak chłopiec jašče paśpieŭ akunucca ŭ tvorčuju atmasferu vysokich tradycyj fakultetu žyvapisu, ci, pa-tahačasnamu, adździaleńnia pryhožych mastactvaŭ, Vilenskaha ŭniversytetu.
Niezadoŭha da źjaŭleńnia ŭ Vilni Siarhieja fakultetam kiravaŭ Ferdynand Ruščyc. U jaho vučyŭsia nastaŭnik Višnieŭskaha, Marjan Kuleša, što naležaŭ da słavutaj mastackaj dynastyi vilenskich tvorcaŭ. Adnačasova z Ruščycam va ŭniversytecie pracavaŭ Jan Bułhak — aŭtar knižak pa mastactvie fatahrafii, stvaralnik škoły fotamajsterstva. Žyvučy ŭ Vilni, student Višnieŭski nia moh nie adčuć ich upłyvu.
Pad šklanym dacham
Nia toje było ŭ pavajennych Dokšycach, kudy mastak musiŭ viarnucca praź niekalki hadoŭ. Najbolš hniała jaho adsutnaść nieabchodnaha dla tvorčaści kulturnaha asiarodździa. U pavajenny čas ciažka było znajści razumieńnie sapraŭdnaha majsterstva i jaho zapatrabavanaści. Nieabchodnaść dziela vyžyvańnia zajmacca dalokimi ad mastactva spravami była ciažkim vyprabavańniem.
Višnieŭski vykładaŭ u škole. A vyjście dla svajoj tvorčaj enerhii znajšoŭ u stvoranaj im u Dokšycach fatastudyi. Heta była prybudova da adnaho z acalełych u centry haradka starych budynkaŭ. Kab dabicca naturalnaha aśviatleńnia, mastak zładziŭ u studyi šklany dach. Višnieŭski rychtavaŭ dla siabie tvorčuju mastackuju majsterniu, pabudavanuju pavodli ŭsich praviłaŭ, ale aficyjna byŭ vymušany zajmacca fataspravaj. U dalejšym, kali stała ciažka ŭtrymlivać fatastudyju ŭ nievialikim haradku ź biednym paśla vajny dźviuchtysiačnym nasielnictvam, Višnieŭski pačaŭ brać aficyjnyja mastacka-ahitacyjnyja zamovy.
Šyldy, plakaty, lozunhi — hetuju ahitku rabiŭ majstar-žyvapisiec. Ale heta davała šaniec być čałaviekam volnym i mieć chacia b niejkuju mahčymaść znoŭ zajmacca pracaj z farbami. Z zachapleńniem pačynaje jon pisać ź dziacinstva viadomyja krajavidy, znoŭ z asałodaj akunajecca ŭ pryrodu. Stały čałaviek z dušoj junaka, jon jak svaich kaleh i adnadumcaŭ usprymaŭ miascovych padletkaŭ, jakija ciahnulisia da mastactva, staraŭsia razam ź imi trapić na etudy, niepasredna radavaŭsia chacia b niejkamu tvorčamu asiarodku. Jon biaskonca prahnuŭ tvorčaj atmasfery i ŭsialak imknuŭsia da jaje.
Majsternia-studyja Višnieŭskaha isnavała da druhoj pałovy 1960-ch — pakul nie pačałasia aktyŭnaja zabudova horadu. Ciapier na miescy majsterni staić budynak rajvykankamu. Višnieŭskamu ž daviałosia prystasavać pad majsterniu ŭłasnuju chatu, ustaviŭšy niezvyčajna vialikija vokny. Dyj uvieś dvor, sad, raśliny śviedčyli pra toje, što tut žyvie mastak. A jašče Višnieŭski ładavaŭ svoj stareńki rovar malbertam i samotna kiravaŭsia ŭ bok Hniaździłava, da ŭlubionych ź dziacinstva miaścin.
Liście na padłozie
U tyja časy praces fatahrafavańnia padavaŭsia niejkim rytuałam. Heta byŭ emacyjny momant dla kožnaha, chto mieŭ namier zafiksavać tuju ci inšuju padzieju ŭ žyćci. U niazvykłaj atmasfery studyi, poŭnaj mudrahielistych pryładaŭ, mastak padavaŭsia čaraŭnikom, jaki niešta varožyć, nakinuŭšy čornaje pałatno na siabie i na vializnuju draŭlanuju skryniu-aparat, ustalavany na masiŭnym draŭlanym štatyvie. Usio heta stvarała asablivy psychalahičny nastroj u partretavanych.
U zaležnaści ad temy fatazdymka, fatohrafy taje epochi padbirali dekaracyi. Imitacyja nieba, časam z elementami architektury na dalokim planie. Kab padkreślić prastoru, malavalisia halinki dreŭ. Potym umacoŭvalisia naturalnyja halinki, jakimi azdablaŭsia piaredni plan žyvapisnaha fonu. Hetyja detali nadavali kampazycyi prastoravaść. Časam, kab dasiahnuć najbolšaj vyraznaści ŭ vyjavach, pieršy plan padłohi pasypaŭsia piaskom abo liściem. Jon biaskonca zachaplaŭsia žyvoj pryrodaj — drevami, raślinami, žyviołami.
Fatohraf-dyryžor
Zdymki Višnieŭskaha, hierojami jakich małyja, zrobleny z asablivaj piaščotaj. Kali partret zdymaŭsia ŭ studyi, zaŭsiody znachodziłasia niejkaja cacka abo kvietka, jakija arhanična dapaŭniali dziciačy vobraz. Časta dzieci zdymalisia z žyviołami — to kurami, to kaźlatkami, to huskami.
U majsterni siarod rekvizytu byŭ navat trochkołavy dziciačy rovar. Rodnyja raskazvali, što kali mianie prynieśli zrabić pieršy zdymak u niekalki miesiacaŭ ad naradžeńnia i dumali, što zacikaviać vializnaj lalkaj miadźviedzia, jaki vydavaŭ niejkija huki, to žorstka pamylilisia. Pryjšłosia doŭha mianie suciašać i davodzić, što heta nie sapraŭdny, a lalečny miadźviedź. Atrymaŭsia zdymak chłapčuka, jaki amal płača — zamiest žyvioliny pryjšłosia supakojvać małoha sapraŭdnym hadzińnikam.
Fatazdymkam Višnieŭskaha ŭłaściva svojeasablivaja kampazycyjnaja režysura. Mastak znachodziŭ razvaroty hałavy, skiravanaść pozirku, padkreślivaŭ asablivaści vopratki, znachodziŭ najbolš vyraznaje aśviatleńnie. Hetym tvory Višnieŭskaha roźniacca ad zvyčajnaha ramieśnictva.
Na hrupavych zdymkach mastak, jak sapraŭdny dyryžor, niby smakujučy, z praniknionaściu kampanavaŭ svaich hierojaŭ.
Technalahičnyja asablivaści fataspravy 1950-ch patrabavali retušy, i na fatatvorach Višnieŭskaha čas ad času možna zaŭvažyć jaje prysutnaść. Ale heta zroblena tak dalikatna, što navat spraktykavany čałaviek nasiłu zmoža razhledzieć majsterskija papraŭki.
Ščaście ŭ Dokšycach
Tvorcu paščaściła ŭ šlubie. Z žonkaj Antaninaj jon paznajomiŭsia padčas vučoby ŭ Vilni. Jana taksama była z Dokšyc i pracavała ŭ Vilni słužankaj. Jana dobra razumieła muža, tamu praz usio žyćcio ŭ siamji była harmonija. Da samaje śmierci majstra vabili ludzi z tvorčym charaktaram, što adčuvali pryhažość u žyćci i pryrodzie.
Tvorčaja spadčyna maestra Višnieŭskaha zachavałasia ŭ mnostvie fotašedeŭraŭ, što pa siońnia zachoŭvajucca ŭ siamiejnych fotaalbomach — nievialikich, pažoŭkłych ad času fatazdymkach. Hetaja spadčyna viartajecca. My adkryli jašče adnaho talenta.
Kamientary