Siarhiej Bachun:«29 hadoŭ, a ja — chvory na rak»

My staim na paŭrazburanaj betonnaj kładcy siarod spakojnaha voziera. Z-za sosnaŭ danosicca huk vady, jakaja vadaspadam lijecca z damby. Respublikanski kliničny špital medycynskaj reabilitacyi bolš padobny na dom adpačynku. Siaržuk Bachun uśmichajecca i žartuje.

Kab nie ssutulenaja pastava (nie dajuć całkam vyprastacca švy) dy doŭhi šnar na šyi, ciažka było b zdahadacca pra toje, što małady chłopiec zmahajecca z rakam ščytapadobnaj załozy.

Našy ludzi redka chodziać da doktara

«NN»: Vy ŭśmichajeciesia — chapaje pačućcia humaru?

Siarhiej Bachun: Paśla aperacyi piać dzion chadziŭ jak transformer — z šyi tyrčała trubka, prymacavanaja da drenažnaj butelečki. Padbarodździe straciła adčuvalnaść: napeŭna, krychu zakranuli nervu. Dyk daktary skazali bolš uśmichacca, kab raspracoŭvać myšcy tvaru.

«NN»: Jak Vy daviedalisia pra svaju chvarobu?

SB: Zaŭvažyŭ chvarobu zusim vypadkova — raspuch limfavuzieł. Pajšoŭ da chirurha. Toj kaža: «Pahreješ, antybijotykaŭ paprymaješ — i razydziecca». Ja paru razoŭ pahreŭ, ale adčuŭ, što niešta nia toje, pajšoŭ da druhoha chirurha. A toj: treba terminova zdać analizy — vialikija prablemy mohuć być. Ja zrabiŭ usio, jak jon skazaŭ, i mianie nakiravali ŭ Bieraściejski ankalahičny dyspanser: ultrahukavoje daśledavańnie vyjaviła złajakasnuju puchlinu ščytapadobnaj załozy.

Mnohija vypadkova zaŭvažajuć chvarobu — našy ludzi redka chodziać da doktara. Mužčyny z «zony» raskazvali mnie, što ad niama čaho rabić chadzili da niamieckaha aŭtobusa Čyrvonaha Kryža, što jeździć pa vioskach. Praviaralisia — i niečakana dla siabie apynalisia ŭ špitali.

«NN»: Ci ciažka było ŭśviadomić svoj dyjahnaz?

SB: Kali mnie skazali, što čakaje aperacyja, niemahčyma było pavieryć. 29 hadoŭ, a ty — chvory na rak. Ale dziakujučy padtrymcy rodnych, siabroŭ udałosia maralna nastroicca. Kali mianie vieźli na aperacyju, adsyłaŭ esemeski dy razmaŭlaŭ pa telefonie.

Milinkievič pryvioz faršyravanaha ščupaka

«NN»: Jak prachodziła aperacyja?

SB: U Miensku mnie skazali, što aperacyju treba rabić nie paźniej čym praz tydzień. Ciabry z Francyi prapanoŭvali zrabić aperacyju ŭ siabie. Ale doktar skazaŭ: «U ciabie zamała času, navat vizy zrabić nie paśpieješ». Aperacyja tryvała try hadziny. Vyrazali ŭsio, ale niama harantyi, što nia budzie paŭtoru. Paśla tydzień u dyspansery patrymali i nakiravali na reabilitacyju. Daviedaŭsia ad susiedziaŭ pa pałacie: navat pad narkozam ja razmaŭlaŭ pa-biełarusku.

«NN»: Vaša chvaroba była niespadziavankaj dla ŭsich. Ci zaŭvažyli ludzi navokał Vaša źniknieńnie?

SB: Ačuniaŭšy, uklučyŭ telefon — a tam poŭna esemesak. I kožny kaža, čamu mnie jašče treba žyć! Uładzimier Arłoŭ telefanavaŭ, raskazvaŭ, jak sam adychodziŭ paśla aperacyi. Aleś Milinkievič pryvioz faršyravanaha ščupaka dy zaliŭny jazyk. Nikoli nia dumaŭ, što taki zaniaty čałaviek znojdzie čas na mianie. U takich sytuacyjach praviarajecca siabroŭstva: zdavałasia, byli samyja dobryja družbaki, a voś za miesiac ni razu nie patelefanavali. A tyja, kaho ličyŭ prosta znajomymi, mocna padtrymlivajuć.

Nivodnaha leta ŭdoma

«NN»: Adkul Vy rodam?

SB: Ź vioski Majsiejeŭka ŭ Akciabrskim rajonie, na Homielščynie. U časie vajny tam była znakamitaja partyzanskaja Rudabielskaja respublika. Potym vosiem hod pražyli ŭ Pareččy Žytkavickaha rajonu, paśla pierajechali ŭ Vieraśnicu — siem kilametraŭ ad Turava. Usio dobra było — i chata, i praca. Baćka — dobry ahranom, tady jon byŭ zdolny 98 centneraŭ z hiektara ŭziać. Ale zdaryŭsia Čarnobyl. Baćku nakiravali na likvidacyju. U Brahinskim rajonie jany pieravorvali ziemli, kab nie padymaŭsia radyjeaktyŭny pył.

«NN»: Adkul Vy pačuli pra avaryju?

SB: Maje baćki čytali presu, brat słuchaŭ «hałasy». Maci viedała ŭžo 26-ha, što zdaryŭsia vybuch. Baćki nam skazali, kab adziavali šapki na hałovy. Na nastupny dzień paśla katastrofy ja hulaŭsia ŭ piasočnicy. Maci kaža: «Nie hulajsia ŭ piasku, radyjacyja!» Ja ŭ adkaz: «Mama, dyk radyjacyja ž učora była!»

«NN»: Kali vy vyrašyli pierajechać u «čystuju» zonu?

SB: U 1989 h. Adzin znajomy doktar skazaŭ baćkam: «Dziela svaich dziaciej treba vam adsiul źjaždžać». Baćki vybrali Bieraściejščynu, Drahičynski rajon, viosku Braševičy — maci adtul. Ale kali pierajaždžali, nijakich mapaŭ radyjaaktyŭnaha zabrudžańnia nie było. My j nia viedali, što hetaja vioska apynułasia akurat u plamie radyjaaktyŭnaha zabrudžańnia ŭ Bieraściejskaj vobłaści. Tam ja pražyŭ da 1993 h., skončyŭ škołu dy pierajechaŭ u Bieraście. Vyjšła, što ŭvieś hety čas ja žyŭ u mocna zabrudžanaj zonie.

«NN»: Vaša siamja sprabavała niejak abaranicca ad upłyvu radyjacyi?

SB: Baćki davali nam jod i štohod vyvozili na vakacyi. U 1986 h. ja sa starejšym bratam byŭ na adpačynku ŭ Mardovii, maci z małodšaj siastroj pajechali ŭ Krasnadarski kraj, a baćka — u Brahinski rajon. Cełaje leta žyli adno biez adnaho. Letam 1987 h. mianie vazili ŭ Baškiryju. Paśla pa roznych sanatoryjach, aby tolki nie znachodzicca letam na zabrudžanaj terytoryi. Anivodnaha leta doma nie pravioŭ.

«NN»: Ci jość prablemy sa zdaroŭjem jašče ŭ kaho-niebudź z Vašaj siamji?

SB: Pakul, dziakuj bohu, nia vyjaŭlena. Baćku jak likvidatara kožny hod praviarajuć. U brata dva syny — jany na ŭliku ŭ ankalahičnym dyspansery.

Homielskija — bolš ščyryja

«NN»: Što takoje Čarnobyl dla Biełarusi?

SB: Heta biada naša. Sieviaryniec skazaŭ by — naš kryž. Chacia i nie pa našaj vinie.

«NN»: Ci vinavacicie kaho-niebudź u hetaj katastrofie?

SB: Vinavata savieckaja systema, imperyja, jakaja patrabavała va ŭsim «tempy». Čarnobyl — symbal razvału hetaj systemy, jaje biesperspektyŭnaści i taho, što navat siemdziesiat hadoŭ jaje isnavańnia buduć adhukacca nam stahodździami. Ja vinavaču kiraŭnictva SSSR — za toje, što jany śćviardžali, što ŭsio dobra, ničoha nia zdaryłasia.

«NN»: U apošniaj spravazdačy AAN havorycca, što pierasialeńnie vyklikała ŭ nasielnictva vializnyja psychalahičnyja prablemy. Nakolki ciažka daŭsia pierajezd vašaj siamji?

SB: Ciažka było — mentalitet homielcaŭ i bieraściejcaŭ vielmi adroźnivajecca. Homielskija ludzi bolš ščyryja, adkrytyja, a bieraściejcy — pryvatniki, bolš zakrytyja. Na Homielščynie i śviatkujuć, i sumujuć razam, a na Bieraściejščynie ty sam-nasam z saboj. Ale praz try-čatyry hady padładziŭsia.

«NN»: A što sami dumajecie pra dakład? Ci zhodny, što vyniki katastrofy nie takija ciažkija, jak my ličyli raniej, i što stres narabiŭ bolš škody, čym radyjacyja?

SB: Sapraŭdy, stres byŭ. Ale lepš atrymać taki stres, čym žyć, nia viedajučy, što zdaryłasia, charčavacca brudnymi praduktami, łavić rybu, atrymlivać radyjacyju. Dobra, kab vyniki avaryi sapraŭdy byli mienš niebiaśpiečnyja. Ale hramadztva nie da kanca zrazumieła niebiaśpiečnaść avaryi. Kiraŭnictva krainy hetaha nie razumieje — pahladzicie na toje ž raźmierkavańnie ŭ «zonu», na pradukty, jakija ŭ joj vyrablajucca, a potym pradajucca pa ŭsioj Biełarusi.

«NN»: Ci časta byvajecie ŭ rodnych miaścinach?

SB: U mianie tam rodnyja zastalisia, siabry. Ciahnie tudy. Ludzi zastalisia z prablemaj sam-nasam, ja nia viedaju, čym dziaržava dapamahaje hetym ludziam. Ludziej pierakonvajuć, što ŭsio dobra. Voś jany i chodziać u hryby, vyroščvajuć sadavinu-harodninu. My zaklikajem znajomych dy rodnych chacia b svaich dziaciej na azdaraŭleńnie ŭ čystyja rajony vyvozić, ale ich užo pierakanali, što tut možna i treba žyć. Im kažuć, što ŭ niekatorych vioskach radyjacyi navat mienš zrabiłasia. Niekatoryja vierać. Moža, im ad hetaj chłuśni lahčej žyć robicca.

Žyćcio praciahvajecca

«NN»: Kab Vy byli prezydentam, jakuju b viali palityku adnosna vynikaŭ čarnobylskaj katastrofy?

SB: Treba pryciahvać mižnarodnuju dapamohu, tych ža japoncaŭ, jakija sutykalisia z prablemaj radyjacyi. Treba pryciahvać navuku dla vyvučeńnia škody radyjacyi. Nikoli b nie dazvoliŭ vyrablać u čarnobylskich rajonach sielhaspradukcyju.

«NN»: Ci majecie Vy namier viarnucca ŭ palityku?

SB: Ja ŭžo viarnuŭsia. Usie ŭ maim adździaleńni, navat ceły pavierch čytajuć niezaležnuju presu. Kali ja baču, što čałaviek maje nieadekvatnaje ŭjaŭleńnie pra sytuacyju, hladzić na žyćcio vačyma dziaržaŭnaj prapahandy, dyk ja nie mahu maŭčać. Moža, na škodu sabie — mnie niamožna razmaŭlać hučna — tłumaču ludziam. Rodnyja kažuć, što mnie varta syści z palityki, pabierahčy zdaroŭje, ale zabrać u mianie hramadzkaje žyćcio — značyć zabrać usio žyćcio.

«NN»: Chvaroba źmianiła Vas?

SB: Kali paviedamili dyjahnaz, nad usim zadumaŭsia. Było škadavańnie pra toje, čaho ŭ žyćci nie paśpieŭ. Chočacca siamji, dziaciej, praciahu rodu. Chočacca dačakacca biełaruskaj revalucyi. Jość dla čaho žyć.

«NN»: Što b Vy skazali tym, kaho taksama napatkała takaja chvaroba?

SB: Ni ŭ jakim razie nie zdavacca. Treba zmahacca, žyćcio praciahvajecca, nas čakaje šmat spravaŭ. Chvaroba — heta prypynak, na jakim abaviazkova treba spynicca, bo inakš možna złamacca zusim. Ale spyniŭsia i pajšoŭ dalej. Siabry pytajucca: «Što b ty vybraŭ — pasiadzieć, jak Sieviaryniec, ci pachvareć?» Lepiej užo turma, čym takaja chvaroba.

Hutaryŭ Aleś Kudrycki

∎

9 śmierciaŭ na 4000 vypadkaŭ

«Vyjaŭlena kala 4000 tysiačaŭ vypadkaŭ raku ščytapadobnaj załozy, pierš za ŭsio siarod dziaciej. U vyniku chvaroby zarehistravana tolki 9 śmiarotnych vypadkaŭ — dola tych, chto vyžyvaje, blizkaja da 99%».

Pavodle spravazdačy «Čarnobyl: sapraŭdnyja maštaby avaryi»

∎

Los likvidataraŭ

«Siarod žycharoŭ paŭdniovych terytoryjaŭ Biełarusi vypadkaŭ vostraj promnievaj chvaroby niama.

Siarod bolš čym 200 tysiačaŭ likvidataraŭ ciaham ich žyćcia možna čakać kala 2200 śmiarotnych vypadkaŭ, vyklikanych radyjacyjaj. Ahulny lik śmierciaŭ siarod nasielnictva pa pryčynach, tak ci inačaj źviazanych z Čarnobylem, u budučyni moža skłaści 4000 čałaviek».

Pavodle spravazdačy «Čarnobyl: sapraŭdnyja maštaby avaryi»

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0