Alaksiej Piatkievič: Jak my śmiajalisia z hazetaŭ 1950-ch

Sakrat Janovič i Alaksiej Piatkievič na biełastockim čyhunačnym vakzale.

Aperatyŭnaja zdymka KHB.

Prafesaru Haradzienskaha ŭniversytetu imia Janki Kupały Alaksieju Piatkieviču — sioleta 75 hadoŭ. A ŭ 2007 h. spoŭnicca 50 hadoŭ, jak Alaksiej Piatkievič pierajechaŭ pracavać u Horadniu. Spačatku było nijakavata paśla Miensku, u jakim pravučyŭsia siem hadoŭ. U stalicy była mahčymaść zastacca — paśla aśpirantury atrymaŭ raźmierkavańnie ŭ Instytut litaratury. Ale ŭmiašalisia siamiejnyja prablemy — u Navahradku žyła žonka z małoj dačkoj na rukach. Ułasnaj kvatery ŭ Miensku nie pradbačyłasia.

Domik pani Ałaizy

Horadnia pryjemna ŭraziła, i Alaksiej Piatkievič nie paškadavaŭ, što pierajechaŭ siudy. Jon pačuvaŭsia pieršaadkryvalnikam, špacyrujučy pa vuzkich vułkach, pakručastych bierahach Niomanu, padvorkach Staroha i Novaha zamkaŭ.

Jašče ŭraziŭ budynak nasuprać pedynstytutu. Časta padčas lekcyi Alaksiej Piatkievič spyniaŭsia la akna aŭdytoryi dy ŭhladaŭsia na sparachniełyja draŭlanyja prystupki hanka, ujaŭlajučy, jak byłaja haspadynia domu Ałaizy Ažeška zachodzić u dźviery.

U tym domie nia raz haściavaŭ Francišak Bahuševič, jaje dobry znajomy, kali pryjaždžaŭ u Horadniu pa advakackich spravach. Paźniej hety dom byŭ pieraniesieny na dziasiatak metraŭ dalej ad darohi. Toj samaj darohi, jakuju ŭdziačnyja žychary horadu ŭ 1910 h. vysłali sałomaj, kab chvoruju pani Elizu nie turbavaŭ hrukat vazoŭ pad voknami.

Alaksiej Michajłavič pierakanany, što mienavita jahonaja zacikaŭlenaść tvorčaściu A.Ažeški — hetaj mužnaj zmaharki z rasiejskim samadziaržaŭjem — jejnaja ludzkaść padšturchnuli jaho zaniacca krajaznaŭstvam Haradzienščyny.

Z Novaha Śvieržnia

Alaksiej Piatkievič naradziŭsia ŭ Novym Śvieržni pad Stoŭpcami, za piać kilametraŭ ad kołasaŭskaj Mikałajeŭščyny. Potym jon zacikaviŭsia historyjaj miastečka, što ŭpieršyniu zhadvajecca pad 1428 h. i jakoje ŭ trylohii «Na rostaniach» jak Paniamoń vyvieŭ Jakub Kołas.

Dzied Piatkieviča słužyŭ na čyhuncy. Baćkavych bratoŭ revalucyi, vojny raskidali pa śviecie. Adzin słužyŭ aficeram u čas Pieršaj suśvietnaj, paźniej byŭ načalnikam škoły čyrvonych kamandziraŭ. Druhi — kamendantam vajennaha portu. Baćkavy siostry asieli ŭ Polščy. «Adna ź ich doŭhi čas nie pryjaždžała ŭ Biełaruś. A jak sustrelisia, zahavaryli pa-biełarusku, to ja nia moh nadzivicca: siastra zusim nie zabyłasia našaj movy! Jaje havorka była takoj, nibyta zavitała z susiedniaj vioski». Svajoj małoj radzimie A.Piatkievič pryśviaciŭ ese «Baćka moj Nioman» — spoviedź pra rodny kut i rodnuju siamju.

U BDU my bajalisia

U 1949 h. Alaksiej Piatkievič zdaŭ siem ustupnych ispytaŭ i byŭ lepšym siarod abituryjentaŭ BDU — konkurs składaŭ 11 čałaviek na miesca. Praŭda, kali pravieryli sačynieńni pa rasiejskaj litaratury, vykładčyca skazała: «Vy śpisali. Nia moža vypusknik siaredniaj škoły tak prafesijna raskryć temu. Tamu staŭlu čaćviorku». «Staju i nia viedaju, što rabić. Davodzić, što sačynieńnie ad pieršaj da apošniaj litary majo — biessensoŭna, kali vykładčyca pierakanała sama siabie ŭ advarotnym. Tak moŭčki i pajšoŭ. Kryŭdna było...» — zhadvaje sp.Piatkievič.

Ale chutka kryŭdy adyšli na druhi plan. Universytet zachapiŭ pryhožym śvietam viedaŭ i tvorčaści. U hety čas tut vučylisia Nił Hilevič, Aleh Łojka, Ryhor Baradulin, Viačasłaŭ Adamčyk, Hienadź Buraŭkin, Adam Maldzis.

U hrupie Piatkieviča byŭ paet — Fiodar Makaranka. Adnojčy jon raptoŭna źnik. Prajšła pahałoska, što ŭ internacie pračytaŭ svoj vierš pra veterana vajny, invalida, jaki prosić miłaścinu. Niechta sa słuchačoŭ chucieńka danios. Fiodara asudzili na vosiem hadoŭ turmy. «Valnadumstva zaŭsiody było ŭłaściva BDU. Pamiataju, čytajem hazety, znojdziem adpaviednuju «viernopoddańničieskuju» publikacyju, śmiajomsia, ažno zachodzimsia. I palityčnyja padziei abmiarkoŭvali, asabliva nie azirajučysia».

Haradzienski hart

U horadzie nad Niomanam tvorčaja intelihiencyja hurtavałasia vakoł abłasnoj «Hrodzienskaj praŭdy». Centram pryciahnieńnia było litaraturnaje abjadnańnie pry redakcyi i jahony kiraŭnik — paet Michaś Vasilok. Byvali ŭ redakcyi Alaksiej Karpiuk i Vasil Bykaŭ.

U 1965 h. u «Hrodzienskaj praŭdzie» A.Piatkievič nadrukavaŭ, u peryjad ckavańnia Bykava, stanoŭčy vodhuk na apovieść «Miortvym nie balić». Jaho vyklikali ŭ abkam partyi. Ale za svajho vykładčyka zastupiŭsia tahačasny rektar pedynstytutu Markoŭski. Dziakujučy jamu, udałosia ŭtrymacca na rabocie...

Jany tady razam stajali plačo da plača — piśmieńniki Vasil Bykaŭ, Alaksiej Karpiuk, Danuta Bičel, historyk Barys Klejn, krajaznaŭca Aleś Biełakoz, paetka Łarysa Hienijuš, Alaksiej Piatkievič.

Na arhanizavanych schodach pracoŭnych «prorabatyvali» V.Bykava. A.Karpiuka vyklučyli z partyi, jon zastaŭsia biez raboty. Barysa Klejna pazbavili pracy va ŭniversytecie. Mocny ŭcisk adčuvaŭ A.Biełakoz.

Bykaŭ zahadaŭ

U 1971 h. V.Bykaŭ, tady staršynia abłasnoha adździaleńnia Sajuzu piśmieńnikaŭ, paprasiŭ sp.Piatkieviča: «Zrabi śpis svaich publikacyj». Pamiž «svaimi» była zaviadzionka: nie cikavicca tym, pra što tabie nie havorać. Skazaŭ zrabić, značyć, treba tak zrabić. Bykaŭ dasłaŭ toj śpis u Sajuz piśmieńnikaŭ, prykłaŭšy rekamendacyju D.Bičel, a taksama ŭłasnuju da chadajnictva ab pryjomie Alaksieja Piatkieviča ŭ SP.

«Jaki Sajuz! Ja ž knih drukavanych, pa sutnaści, nia maju...» Vasil Bykaŭ paryravaŭ: «Knihi buduć. Materyjału nazapasiŭ, daj Boh kožnamu stolki».

Siońnia Alaksiej Piatkievič — aŭtar niekalkich knih. Jaho piaru naležyć blizu 450 drukavanych prac, źmieščanych u encyklapedyjach, padručnikach, zbornikach, časopisach. Jon achvotna vystupaje ŭ roznych aŭdytoryjach, biare ŭdzieł u pracy hramadzkich abjadnańniaŭ. Asablivy kłopat prajaŭlaje pra raźvićcio rodnaj movy i kultury. Nośbit tradycyi — kažuć pra takich, jak prafesar Piatkievič.

Anton Łabovič, Horadnia

Redakcyja dałučajecca da vinšavańniaŭ. Było asabliva pryjemna 9 sakavika atrymać banderol z novaj knihaj prafesara Piatkieviča «Staronki spadčyny. Kulturnaje pamiežža Hrodzienščyny: pracesy, źjavy, asoby» z darčym nadpisam sp.Piatkieviča dla Redakcyi «NN».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0