List z Harodni da novaha hubiernatara

Sioleta ŭvosień u Harodni vybuch pasijanarnaści. Kaniečnie, Biełaruś taksama burlić. Ale burlić inakš. Rychtujemsia da «ČM pa Ch», zasumavali pa devalvacyi (što jana i tak idzie, nikoha nie suciašaje, treba kab «uch!», kab dalary pa błacie i čerhi za ladoŭniami, inakš nie cikava), sa smakam abmiarkoŭvajem kadravyja pryznačeńni. Z Harodni ŭsie hetyja naviny bačacca niejak adčužana — jak naviny z Hišpanii (a nie, voś dakaciłasia!). U nas pasijanarnaść inšaja — ni za koł ni za ciam.

Mianie jak haradzienca hetyja pasijanarnyja prajavy natchniajuć na rozdumy. Tym bolš, nie tak užo i mocna našaja tam situacyja adroźnivajecca ad ahulnabiełaruskaj. Prosta na maleńkim prykładzie zaŭsiody lahčej. A pra Miensk ja niejak u nastupny raz napišu, kali nabalić.

Z adnaho boku, byccam jość dobryja spravy, niešta rušycca ź miesca. Naprykład, adčynili paśla dvuchhadovaj rekanstrukcyi haradzienski čyhunačny vakzał. Adčynili pakul umoŭna. Siońnia jon chutčej nahadvaje aeraport: jość ludzi, kasy, dziuci-fry i pusteča. Praŭda, rekanstrukcyja hetaja nivodnaj prablemy vakzała nie vyrašyła, prajekt muzieja nierealizavany, a «histaryčny paravoz Hrodna-Parečča», jakomu niama anałahaŭ u śviecie, tak i staić na zapasnym šlachu, zrabiŭšy ceły adzin rejs. Vulicy pierakryvajuć uvieś čas. Heta «dziela palapšeńnia transpartnaj situacyi». Dla jaje ž palapšeńnia iduć pad znos cełyja kvartały.

Zatoje nyli haradziency, što drevy vyniščajuć pa horadzie. A im adkazvali na poŭnym surjozie, što pa dziejnych normach pasadzić navat niekalki dreŭcaŭ u horadzie prablematyčna, i navat hramadskija słuchańni ładzili, na jakija arhanizavana pryjazdžali na aŭtobusach niejkija ćmianyja ludzi z patrabavańniem paśpiłoŭvać usio. Jość, akazvajecca, takija ludzi, jakim karcić piłavać. Dyk atrymajcie — za adzin dzień 9 listapada ŭ Harodni vysadzili bolš za 1 000 drevaŭ dy kustoŭ. Raptam. Praŭda, inšyja śćviardžajuć, maŭlaŭ, z vysadžanych letaś 80 drevaŭ łandšaftnaha parku «Aides Baržomi Bieł» (?!) u haradzienskim spalniku Dzieviatoŭcy pryžyłosia tolki 12 sadžancaŭ. Što z takich uziać — ekstremisty.

A voś zachavańnie i adnaŭleńnie spadčyny. Hladžu siužet haradzienskaha telebačańnia — źbirajecca admysłovaja narada pa pytańni zachavańnia budynka druhoj pałovy XIX st. pa Karła Marksa, 22. Kažuć, haračyja debaty byli. Asnoŭnaj metaj narady staŭsia pošuk kampramisnaha rašeńnia na padstavie ŭsich varyjantaŭ pa adnaŭleńni budynka. Staršynia harvykankamu Andrej Chudyk, jakoha ŭ siužecie čamuści ŭparta nazyvajuć meram, nie mirhnuŭšy, pramaŭlaje: «Vyrašyli my, što nieabchodnyja jašče i jašče raz kansultacyi, vidavyja ataki (?), vyvučeńnie, i padviarhańnie sumnievu ŭsich užo vypracavanych dumak». Dumali jany, uzvažvali ŭsio hruntoŭna i narešcie prajšli da vysnovy, što treba budynak paetapna raźbirać, «kab z dakładnaściu vyjavić stupień avaryjnaści». O jak! I razburać buduć jaho, čaho b vy dumali? Tamu razburajuć, što jon «znachodzicca pad pahrozaj razbureńnia». Inšaj pryčyny dla razbureńnia niama! Ale ž hladžu, radujusia, jak prajavy sumleńnia niepakojać administracyju, navat słovy takija pravilnyja vykarystoŭvajuć. I mietadałohijaj byccam kazyrajuć… A potym «ba-bach!», biez abviaščeńnia vajny, za dva dni 9—10 listapada pad nul źniščajuć adzin z charakternych 100-hadovych budynkaŭ pa Vilenskaj, 20. Učora jašče hulaješ ź dziaŭčynaj pa Vilenskaj, fatahrafujeciesia vy tam, ničoha nie pradčuvaješ, a praz try dni «rrraz!» Što vy, što vy, «heta nie znos, heta tolki demantaž, rekanstrukcyja šlacham razborki».

Dziakuj, što nie restaŭracyja. Bo ŭ hetyja ž dni restaŭrujuć inšy pomnik na vuł. Miadovaj (30-ja hh. XX st.). Pryhladzieŭsia uvažliviej — abšyvajuć historyka-kulturnuju kaštoŭnaść termašubaj. Kaniečnie, restaŭracyja ž! A jašče narešcie ŭzialisia za dom, dzie kaliści žyŭ vynachodnik eśpieranta Ludvih Zamienhof. Jak trapna prakamientavaŭ niechta navinu, «zrazumieła, što tam ažno cełyja čatyry hady žyŭ Zamienhof, dom zachoŭvajem, ale łuchta niejkaja atrymlivajecca: dom Zamienhofa na vuł. Kirava, a vuł. Zamienhofa ŭ mikrarajonie «Paŭdniovy-4». Što praŭda, razabrali jaho taksama, akramia fasada, zatoje abiacajuć adnavić aračnyja pierakryćci dy navat źnikłyja bałkony. Ułaśnik dyk naohuł «miarkuje, što heta pieršy abjekt u horadzie, da adnaŭleńnia jakoha padyjšli takim dbajnym (!) čynam». Nu, kali navat pierakryćci aračnyja, to kryć niama čym. Kab tolki nie paŭtaryłasia historyja z «restaŭracyjaj» budynka pačatku XX st. byłoha restarana «Biełastok» — źnieśli ŭsio, akramia fasada, nadbudavali dadatkovy pavierch, zatoje «adnavili zamuravanyja ŭ saviecki čas cehłaj piać voknaŭ», a «fasad, adnoŭleny bresckimi restaŭratarami» voś litaralna ŭ hetyja dni ačyščajuć ad reštkaŭ aŭtentyčnaha stohadovaha dekoru. Zaviaršalny štrych słaŭnaj restaŭracyi!

A jašče kultura! Nadoječy źjavilisia prapanovy pa ŭstalavańni pomnikaŭ słavutym žycharam staražytnaj Harodni. Dobryja prapanovy, cikavyja. Radujusia ja. Kaniečnie ž, radujusia! A potym chałodny duš: chłopcy, vy surjozna chočacie heta ŭsio i adrazu? Vam mała prajekta hipieralenia na hipieršaście? Mała Žana Žylibiera, jaki čakaje aŭtobusa № 15 na prypynku imia siabie? Mała «Architektara» Džuzepe Saka, samaj naciortaj (lubimaj!) častkaj jakoha źjaŭlajecca nos? Mała žaby-Baharodzicy-Haradničanki-amura-lebiedzia-jazyčnickaj Niki — hetaha słaŭnaha šerahu našaha hienijalnaha haradzienskaha Ceryteli? Vy nie baiciesia, što nohi budučaha Batoryja na Savieckaj buduć jak ruki ŭ isnych hierojaŭ-pamiežnikaŭ na Sav. Pamiežnikaŭ? To bok levaja bolš za pravuju. Mnie taki Batoryj i taki Tyzienhaŭz nie patrebnyja. Kažu za siabie. Mo inšym i spadabajecca…

Z muziejnaha žyćcia — taksama naviny! Dumajecie, narešcie aficyjna muziej Bykava adkryjecca? Nie-a. Pad horadam na terytoryi 22 hiektaraŭ stvarajecca muziej sielhastechniki, na chvilinačku — filijał Hrodzienskaha historyka-archieałahičnaha muzieja. Sielskahaspadarčyja i inšyja mašyny, płuhi, siačkarni, siejałki, traktary, kambajny na husieničnym chadu. Ceły «Dysnejłend»! A što? Prajekt finansujecca ź miascovaha biudžetu, užo zasvojena bolš za miljard rubloŭ. Narmalna!

Pad zasłonu — aficyjnaje śviatkavańnie dzion śviatoha Hubierta 3 listapada. Dziakuj, što nie 7-ha! Ładzili-ładzili pieraškody adzinaj machańkaj niezaležnaj kanfierencyi — pamiaškańnia pazbaŭlali, vizy polskim vystupoŭcam nie vydavali. A tut voś jak: libieralizacyja. Pa ŭsim horadzie pieśni-skoki, vystava sabak, rycarskija bai… Nu što moža być horšym za biełaruskija rycarskija bai? Tolki biełaruskaje fajer-šou. I jano było!

«Chopić!», — kryčać mnie. Kažy, što chacieŭ. Dyk kažu: son rozumu naradžaje pačvaraŭ. Burlić, pasijaniruje Harodnia. Aktyŭnaść časam zaškalvaje. A ŭsio mima: havorym pra mera — mera nie majem, restaŭrujem-restaŭrujem u pocie tvaru, dy restaŭracyjaj nie patychaje, skulptury stavim, Pomnikaŭ niama.

A haradziency — a mo i šyrej, usie biełarusy, bo vybuchi pasijanarnaści nie tolki ŭ nas zdarajucca, — hladziać na hetaje poŭnaje cudaŭ žyćcio prazrystymi śvietłymi vačyma. Słupianiejuć u pradčuvańni padviasnoha mosta i amfiteatra na levym bierazie, jakija ŭsim nam tak patrebnyja. Haradziency, biaźvinnyja, jak studenty-pieršakurśniki, jakija vierać, što śviet — racyjanalny, što babło pieramahaje zło, što zaraz ich chtości navučyć, jak pravilna adnaŭlać pomniki/lapić statui/ramantavać darohi, padstaŭcie što zaŭhodna. A voś samastojna dumać, udaskanalvacca, rvać kipciurami hety śviet nie navučylisia, i, badaj, vučycca nie buduć. Ličać, što i tak ničoha, što ŭ čarhovy raz praniasie. A ja bajusia. Chutka, užo vielmi chutka nastanie toj samy dzień Ch, čas pieramien, da jakoha my zusim, zusim-zusim nie rychtujemsia, ni maralna, ni intelektualna. I voś tady biezabaronnaja, naiŭnaja Harodnia budzie źniščana nazaŭsiody. Źniknie, tolki Nioman budzie płyć pad praržaviełymi mastami.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0