Stefanovič: Ja biełaruskamoŭny. I dzieci maje biełaruskamoŭnyja

«Naša Niva»: Što stała apošniaj kroplaj dla padobnaha zvarotu, takaja situacyja ž nie pieršy hod isnuje?

Valancin Stefanovič: Ja pra heta daŭno dumaŭ. Ja sam adnošusia da biełaruskamoŭnych, dzieci maje naviedvali biełaruskamoŭny sadok, a ciapier vučacca ŭ biełaruskamoŭnaj škole. I mnie chaciełasia zadać pytańnie pradstaŭnikam dziaržaŭnych orhanaŭ: «Čamu zakanadaŭstva ŭ Biełarusi faktyčna adsutničaje na adnoj ź dziaržaŭnych movaŭ?» U toj čas, kali Kanstytucyja harantuje roŭnyja statusy abiedźvium.

Na praktycy heta pryvodzić da parušeńnia pravoŭ hramadzianaŭ, jakija karystajucca biełaruskaj movaj, u tym liku ŭ sudach. Heta ŭskładniaje abaronu svaich pravoŭ i intaresaŭ. Sudy nie mohuć i nie pravodziać pracesy pa-biełarusku, bo prosta adsutničaje zakanadaŭčaja baza na movie. Čamu ŭ sudzie ja pavinien karystacca nie aficyjnymi pierakładami zakonaŭ, a sam ich niejak pierakładać?

Hramadzianam krainy harantujecca prava svabodna karystacca i vybirać movu znosinaŭ. A praktyka vyhladaje pa-inšamu. Tamu artykuł 7 zakona «Ab movach u Respublicy Biełaruś» («Akty dziaržaŭnych orhanaŭ prymajucca i publikujucca na biełaruskaj i (abo) ruskaj movach») nie adpaviadaje Kanstucyi. Pavinien być zakanadaŭča zamacavany abaviazak vydavać akty zakanadaŭstva, narmatyŭna­pravavyja akty na biełaruskaj i ruskaj movach.

Ja zychodžu z taho zakanadaŭstva, jakoje na siońnia ŭ krainie jość. I jano na maim baku. A kali my nie budziem nastojvać na viartańni biełaruskaj u śfieru dziaržaŭnaha ŭžytku, ciažka kazać pra dziaržaŭny status biełaruskaj movy. Status tolki ŭ tym, što pa-biełarusku prypynki ŭ mietro abviaščajuć?

Čamu dziaržava zychodzić z pryncypu, što ŭsie razumiejuć pa­rusku? Kali my budziem karystacca takim arhumientam, moža, tady i nie treba, kab biełaruskaja była dziaržaŭnaj?

«NN»: Pa-­vašamu, u čym pryčyna, što pradstaŭniki dziaržorhanaŭ nie karystajucca biełaruskaj?

VS: Heta nie pytańnie razumieńnia­-nierazumieńnia movy. U školnaj prahramie jość biełaruskaja mova. Kožny čałaviek ź siaredniaj adukacyjaj pavinien vałodać joj. I kali ludzi, u pryvatnaści čynoŭniki, zajaŭlajuć, što jany nie razumiejuć biełaruskuju, u mianie paŭstaje pytańnie adnosna ich adukacyjnaha ŭzroŭniu. Ale pavodle zakona, kožny čynoŭnik pavinien vałodać biełaruskaj i ruskaj movami ŭ abjomach, dastatkovych dla vykanańnia im słužbovych abaviazkaŭ.

Ja płanuju jašče pastavić pytańnie pierad kiraŭnictvam Biełteleradyjokampanii. Kali my havorym pra dźvie dziaržaŭnyja movy, to čamu niama paŭnavartasnaha kanała na biełaruskaj movie?

«NN»: Jaki miechanizm razhladu Vašaha zvarotu?

VS: Ja razumieju, što nie adnošusia da tych subjektaŭ, jakija mohuć inicyjavać razhlady ŭ KS na adpaviednaść Kanstytucyi tych ci inšych zakanatvorčych aktaŭ. Ja tolki karystaŭsia svaim pravam źviartacca va ŭsie dziaržorhany. Chacia praktyka KS pakazaje, što jon časam prymaŭ rašeńni i pa zvarocie hramadzianaŭ. Razumiejučy toje, što pa farmalnych pryčynach mnie mohuć admović, ja zvarot pradublavaŭ u Pałatu pradstaŭnikoŭ, Saviet respubliki, Viarchoŭny sud, Vyšejšy haspadarčy sud, Saviet Ministraŭ, prezidentu. Ich ja prašu skarystacca pravam i źviarnucca ŭ KS pa moŭnym pytańni.

«NN»: Na ŭłasnym pravaabarončym vopycie sutykalisia z sudździami, prakurorami, jakija viali pracesy pa-biełarusku?

VS: Sutykaŭsia. U Viarchoŭnym sudzie nijakich prablem u praviadzieńni sudovych pracesaŭ pa­biełarusku nie ŭźnikaje. Praces likvidacyi pravaabarončaha centra «Viasna» ŭ 2003 sudździa Valanina Kulik praviała na biełaruskaj movie. I nastupnyja sudy pa abskardžvańni rašeńniaŭ Ministerstva justycyi ŭ Viarchoŭnym sudzie pa admovie ŭ rehistracyi našaj arhanizacyi pad inšymi nazvami taksama prachodzili na movie. I sudździa navat abaviazaŭ Miniust pierarabić dakumienty pa-biełarusku.

My zajavili, što razmoŭnaj ruskaj movaj vałodajem, ale kiepska razumiejem, što tyčycca pracesualnych dakumientaŭ i zakanadaŭstva. I pradstaŭniki Miniusta ŭdzielničali ŭ pracesie pa-biełarusku, toj ža znakamity Alaksandr Charyton vydatna ŭmieje pa-biełarusku. Ja nie zakranaju sutnaści taho, što tam adbyvałasia.

U sudach vyšejšaj instancyi akurat prablemaŭ niama. U svoj čas Ryhor Vasilevič, kali byŭ staršynioj Kanstytucyjnaha suda, vystupaŭ za pašyreńnie biełaruskaj movy, u tym liku ŭ sudach rajonnaha ŭzroŭniu. Jurydyčnaja leksika raspracavanaja, jość słoŭniki.

***

«Bortpravadniki vałodajuć biełaruskaj movaj u abjomie, nieabchodnym dla vykanańnia imi słužbovych abaviazkaŭ, i pry zvarocie na biełaruskaj movie bortpravadnik pavinien razmaŭlać z pasažyram adpaviedna», — aficyjny adkaz kampanii «Biełavija» z takim tekstam apublikavany ŭ fejsbuku žurnalistki Adarji Huštyn. Jana źviartałasia ŭ avijakampaniju z padziakaj za vykarystańnie biełaruskaj movy pry ahučvańni infarmacyi na borcie rejsaŭ «Biełavija», adnak zaŭvažyła, što niekatoryja bortpravadniki nie razumiejuć biełaruskuju movu, u pryvatnaści, takija prostyja słovy, jak «kava» ci «časopis»

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0