Jak biełarusy sa zbrojaj u rukach adkryli darohu na Rym

Roŭna 70 hadoŭ tamu, padčas Druhoj suśvietnaj vajny, pačałasia Bitva za Rym.

U składzie vojska hienierała Andersa, jakoje adyhrała klučavuju rolu u apošniaj, čaćviortaj bitvie pad Monte-Kasina, pavodle niekatorych acenak, kožny treci žaŭnier byŭ biełarusam.

«Linija Hustava». Čatyry kryvavyja bitvy

Pavialičyć

17 śniežnia pačaŭsia pieršy šturm «Linii Hustava» – cełaha abarončaha kompleksu, što zakryvaŭ sajuznym vojskam šlach da Rymu.

Niamieckija dy italjanskija vojski dobra ŭmacavalisia, a horny reljef davaŭ dadatkovyja pieravahi ŭ abaronie ad tych, chto nastupaŭ.

Bolš za toje – harystaja miascovaść z artyleryjaj i elitnymi niamieckimi dyvizijami pieraŭtvaryłasia ŭ sapraŭdnuju krepaść. U pieršaj atacy try dyvizii 10-ha korpusu armii ZŠA zhubili kala 4 tys. žaŭnieraŭ.

U pieršaj i nastupnych dvuch bitvach brali ŭdzieł amierykancy, indyjcy, francuzy i anhličanie, kanadcy dy francuzy. Viermacht taksama niasie vialikija straty ad abstrełaŭ i bambiožak, tym nie mienš pazicyjaŭ nie zdaje. Padčas usioj kampanii sajuźniki stracili bolš za 300 tys. žaŭnieraŭ, niemcy dy italjancy – bolš za 400 tys.

U apieracyi «Dyjadema» – apošniaj i paśpiachovaj sprobie zachapić «Liniju Hustava» brali ŭdzieł amierykanskija i brytanskija vojski, a taksama vojska Andersa – polskaje vajskovaje farmavańnie, stvoranaje na terytoryi SSSR.

Sa stalinskich łahieraŭ – na front

Pavialičyć

U 1941 hodzie polski ŭrad u vyhnańni dy SSSR padpisali pahadnieńnie pra ŭznaŭleńnie dypłamatyčnych znosinaŭ i ŭzajemadapamohu ŭ baraćbie z nacystkaju Niamieččynaju. Pavodle hetaj damovy prava na amnistyju atrymali represavanyja polskija hramadzianie, u tym liku – naradzincy Zachodniaj Biełarusi, jakaja da 1939 hoda ŭvachodziła ŭ skład Polščy.

Hienierał Anders atrymaŭ dazvoł nabrać u vojska hramadzianaŭ Polščy, jakija ŭtrymlivalisia ŭ stalinskich łahierach. Šmat chto ź biełarusaŭ zajaŭlaŭ ab svaim polskim pachodžańni, kab vyrvacca z HUŁAHu.

Pavodle niekatorych acenak, kolkaść biełarusaŭ u vojsku Andersa mahła dasiahać 30 %.

U skład 2-ha polskaha korpusu pad kamandavańniem Andersa ŭvachodzili piachotnaja, tankavaja dyvizija i dyvizija hornych strałkoŭ. Ahulnaja kolkaść – kala 60 tys. asobaŭ. U lipieni 1943 hoda ich uklučyli ŭ skład brytanskaha vojska i pierakinuli ŭ Iran.

Palaki, biełarusy i miadźviedź-žaŭnier

Pavialičyć

U studzieni 1944 hoda 2-hi polski korpus pierakinuli ŭ Italiju. Vajskovaje farmavańnie ŭziało ŭdzieł u apieracyi «Dyjadema» – apošniaj sprobie ŭziać «Liniju Hustava». Vojska Andersa šturmavała Monte-Kasina – razbambavany klaštar, jaki viermacht pieraŭtvaryŭ u amal nieprystupnuju cytadel.

Biełaruski aficer 2-ha polskaha korpusu, piśmieńnik Piotra Syč, jaki sam braŭ udzieł u hetaj bitvie, hetak apisvaje Monte-Kasina: «Naprava bačym Monte Kajro – najvyšejšy ščyt u hetym rajonie (1669 m.). Dalej – San Anželo, dalej toje, što my paźniej źlili kryvioj – hara, jakuju amierykancy nazvali «fantom». Palaki – «vidmem». Zdań. Hory abnižajucca j ichny masiŭ kančajecca raźbitym manastyrom na hary…

Bačnyja vialikija čyrvonyja plamy, byccam by hara ściakała kryvioju. Maki…

Kolki-ž tut makaŭ! Navat iz ščyliny hołaj skały vyryvajucca vialikija, čyrvonyja kraski. Chočuć žyć, ćviści, pładzić nasieńnie, ciešycca viasnoj, soncam, načnoj rasoj i kaskadami sałaŭinaj arkiestry… Pad sałaŭiny viaśniany marš my, urešcie, pajšli ŭ nastup».

Bilisia da ranicy, ale niemcy adbivali ŭsie ataki.

Čarhovaja sproba ŭziać klaštar na hary – praz sodni. Niemcy da hetaha času ŭžo vyvieli asnoŭnyja siły, pakinuli tolki niekalki adździełaŭ u bunkierach, kab tyja strymlivali nastup sajuźnikaŭ, prykryvajučy tych, chto adstupaje.

Vojska Andersa straciła amal 924 žaŭniery, amal 3 tys. byli paranienyja. Adnak daroha na Rym była ŭrešcie adkrytaja dla vojskaŭ sajuźnikaŭ.

Dziakujučy biełaruskim i polskim emihrantam u Francyi stali viadomyja proźviščy zahinułych.

Apublikavany taksama śpis zahinułych pad Monte-Kasina biełarusaŭ – 180 asobaŭ. Heta naradzincy Horadni, Vaŭkavysku, Lidy, Vałožynu, Słonimu dy inšych biełaruskich haradoŭ.

Byŭ u vojsku Andersa jašče i niezvyčajny žaŭnier. Vajskoŭcy navučyli padnosić artyleryjskija snarady… miadźviedzia. Heta byŭ siryjski bury miadźviedź, jakoha padabrali ŭ Iranie. Źvieru dali imia Vojtak, žaŭniery častavali jaho marmieładam i miodam, ale najbolš Vojtak lubiŭ… piva.Pavodle ŭspaminaŭ žaŭnieraŭ vojska Andersa,

padčas bitvy za Monte-Kasina Vojtak razhružaŭ skryni sa snaradami ź ciažkavikoŭ, a taksama padnosiŭ skryni z charčami da žaŭnieraŭ na haru.

Sotni ludziej byli śviedkami taho, jak miadźviedź-žaŭnier dapamahaŭ palakam i biełarusam vajavać suprać viermachtu.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0