«Žyvie!» ci «Žyvie viečna!»? Jak pravilna? Vakoł hetaha pytańnia razharnułasia pałkaja dyskusija
«Žyvie Biełaruś!» — hety voklič śviaty dla miljonaŭ. Ale jak adkazać na jaho pravilna, kab nie parušyć histaryčnuju tradycyju i zachavać rytm?
Inicyjataram sprečki staŭ kultavy pierakładčyk Siarhiej Šupa. Na svajoj staroncy ŭ fejsbuku jon pakinuŭ emacyjny dopis, u jakim raskrytykavaŭ papularnuju siońnia formu adkazu:
— Žyvie!
Adkul i kali ŭziałosia hetaje patetyčnaje, dysanansnaje, raskolnaje, revizijanisckaje, nieafickaje «VIEČNA!»? Kožny raz, kali čuju hety niaskładny sumburny chor, chto ŭ bob, chto ŭ haroch — soram biare…»
Pierakładčyk Mikoła Ramanoŭski ŭ adkaz uzhadaŭ, što ad starych dziejačaŭ kultury, skažam, ad palitviaźnia ŭ mižvajennaj Polščy i padpolščyka ŭ časy Druhoj suśvietnaj, aŭtara pieśni «Zorački» Siarhieja Novika-Piajuna, taksama čuŭ vyklučna karotkaje i jomistaje: «Žyvie!».
Inšy ŭdzielnik dyskusii pryvioŭ radki ź vierša narodnaha paeta Biełarusi Pimiena Pančanki, napisanaha ŭ časy Druhoj suśvietnaj vajny:
«Na pruskaha kata
Za viosku i chatu!» —
Klič pomsty narodnaj zavie.
Iduć u ataku lasnyja sałdaty,
Hrukočuć hranaty,
Hrymiać aŭtamaty:
— Žyvie Biełaruś!
Žyvie!!»
Adkul uziałosia «viečna»?
Dyskusija dazvoliła vyjavić niekalki viersij pachodžańnia dadatku «viečna», jaki tak razdražniaje prychilnikaŭ tradycyi.
Niekatoryja zhadali iraničny, pierasypany nienarmatyŭnaj leksikaj rep «Zianon-chop». Jon źjaviŭsia paśla razhonu Płoščy-2006 na tle ŭsieahulnaj depresii. Mienavita tam hučać radki: «Žyvie Biełaruś! Žyvie viečna!».
Muzyka i žurnalist Viktar Siamaška pryhadaŭ, što ŭpieršyniu pačuŭ varyjant «žyvie viečna» ad aktyvistaŭ BCHD (Biełaruskaj chryścijanskaj demakratyi) na pačatku 2010‑ch hadoŭ.
Inšuju viersiju ahučyŭ udzielnik dyskusii, jaki pažadaŭ zastacca ananimnym. Pavodle jaho źviestak, adkaz «Žyvie viečna» pachodzić z asiarodździa spartova-patryjatyčnaj arhanizacyi «Kraj», jakaja dziejničała ŭ kancy 1990-ch. Hety łozunh navat drukavaŭsia na vokładcy ich haziety «Hołas Kraju».
Pa jaho słovach, paźniej, paśla pačatku rasijskaj ahresii va Ukrainie ŭ 2014 hodzie, adzin z byłych lidaraŭ «Kraju» stvaryŭ Biełaruskuju Taktyčnuju Hrupu, bajcy jakoj zachavali hety poklič. Łahična, što paśla poŭnamaštabnaha ŭvarvańnia ŭ 2022 hodzie słovy ŭvajšli ŭ rytualny zarok Pałka imia Kastusia Kalinoŭskaha.
«Ludzi stvarajuć i tradycyi, i sučasnych hierojaŭ. My majem zaraz słovy, ź jakimi ludzi iduć u boj i ŭ turmy. Historyja ŭžo napisanaja i kryvioj, i pakutami!» — emacyjna dadaŭ ananimny karystalnik, nie bačačy prablemy ŭ pašyreńni łozunha.
Čamu «viečna» vyklikaje sprečki?
Arhumient pra «kroŭ i pakuty» nie pierakanaŭ Siarhieja Šupu. Na jaho dumku, hieraizm ludziej nie apraŭdvaje skažeńnia viekavoj tradycyi.
«Ludzi iduć u boj i ŭ turmy, pišuć historyju kryvioju i pakutami zusim nie dziela taho, kab dadać lišniaje słova i źniaviečyć viekavuju tradycyju», — zaŭvažyŭ Šupa.
Na jahonuju dumku, słovy «Žyvie viečna» «niemahčyma tołkam adnaznačna raskłaści rytmična, niemahčyma praciahnuć tysiačnym hołasam», bo niechta heta pryploŭ, pra takija važnyja rečy nie padumaŭšy. I ciapier na vialikich schodach davodzicca čuć hetuju nievyraznuju razmaźniu chto kudy. (…) «Zvyčajna byvaje:
— Žyvie Biełaruś!
— Žyv vie vieje vieč viejeie čna!»
Niekatoryja karystalniki pasprabavali pravieści paralel z ukrainskim vitańniem «Słava Ukrainie! — Hierojam słava!», dzie adkaz taksama składajecca z dvuch słoŭ. Heta tłumačycca naturalnym imknieńniem da sensavaha i rytmičnaha bałansu.
«Ja baču ŭ hetym imknieńnie da paralelizmu, da raŭnaznačnych, adnarodnych struktur». Takoje imknieńnie vielmi naturalnaje dla situacyi «frazy-kluča», — napisała adna z karystalnic.
Ale Siarhiej Šupa nie pahadziŭsia. Na jaho dumku, niama nijakaj patreby dadavać hetaje «viečna».
Što značyć «viečna» dla novych pakaleńniaŭ?
Tym nie mienš mnohija ŭdzielniki dyskusii stali na abaronu novaj formy. Dla ich słova «viečna» niasie važny sensavy zarad.
Jon jak śćviardžeńnie nieŭmiručaści:
«Mnie heta «viečna» zaŭsiody padabałasia, bo heta jak śćviardžeńnie, što nie tolki zaraz, a nazaŭsiody: była, jość i budzie paśla nas. Vielmi ździviłasia, što «viečna» — heta kiepska i što heta dysanans i až razbureńnie jednaści».
Biada nieafictva?
Piedahoh Tamara Mackievič praviała paralel pamiž transfarmacyjaj hetaha vokliču i losam inšych viadomych słohanaŭ — naprykład, «Chočam, možam, pieramožam!», stvoranaha Michałam Aniempadystavym. «Niechta bohabojny zamianiŭ pieršaje słova [na «Vierym»], i sens prapaŭ», — zaŭvažyła Tamara.
A Vincuk Viačorka nahadaŭ, što ŭsim zvykły ciapier vyraz «Dzień Voli» pajšoŭ u masy z hazietnaha zahałoŭka.
Na dumku Viačorki, pryčyna takich źmien kryjecca ŭ pierapynienaj pierajemnaści pakaleńniaŭ: «Biada nieafictva. Pieradaču biełaruskich kulturnych zdabytkaŭ i znakaŭ tojesnaści z pakaleńnia ŭ pakaleńnie čužyja ŭłady śviadoma spyniali. Tamu, kali ŭsio ž narastała i šukała siabie novaje pakaleńnie, niekatoryja, nie viedajučy tradycyi, dumali, što vakoł tabula rasa, i vynachodzili vynajdzienaje, kali-nikali kryva. Ale nacyi biez hruntu nie byvaje».
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
Połk Kalinoŭskaha paviedamiŭ pra hibiel troch bajcoŭ2
Kamientary
I dla kožnaha biełarusa intaresy svajho, biełaruskaha naroda musiać być na pieršym miescy. Biełaruś pieradusim!
Niachaj stendapieraŭ biełaruskich lepš pakrytykuje za rasiejskija maty ŭ vystupach na jutubie. Vušy vianuć.