Ludzi i koni — kamierton Siarhieja Vahanava

Cikavy ŭsio ž zdabytak prahresu — Fejsbuk. Soŭhaješsia pa im u pošukach «bryljantaŭ», što nakałupali ŭ Siecivie tvaje «frendy», sočyš za ŭsploskami ich dumak… I niečakana traplaješ na čałavieka, jakoha nie bačyŭ, navat nie zhadvaŭ usie 50 z hakam hadoŭ, z błasłavionych časoŭ maładości.

Nu, viadoma, znoŭ «siabry» — dobrazyčlivyja kamientary, bieźlič łajkaŭ… I raptam — «…my apynulisia pa roznyja baki barykady… Čas parasstaŭlaje ŭsio pa svaich miescach…»

«Barykadaj», nie ciažka zdahadacca, stała roznaje staŭleńnie da padziej u Danbasie, uvohule va Ukrainie.

Adna spadziavanka — na ŭsiomahutny Čas, jaki, pa mierkavańni niečakanaha apanienta, iznoŭ uźniasie Rasiju na viaršyniu Historyi. U jakaści arhumienta jon navat vybudavaŭ svojeasablivy histaryčna-pieramožny łancuh: 1612… 1812… Nibyta ŭ 2014-m nie Pucin vychvalajecca «ŭziać Kijeŭ» za dva tydni, a Parašenka nabliziŭsia da ścienaŭ Kramla i čakaje klučy…

«Barykadnaje» myśleńnie, zaštampavanaja spasyłka na Čas… Spračacca ŭ takich varunkach biessensoŭna. Adnoje što vymahaje zadumacca: ci sapraŭdy Čas zdolny parasstavić usio pa svaich miescach?

Voś pastaviŭ ža, prabačcie za taŭtałohiju, u svoj čas Ziamlu na žyćciazdolnaje miesca ŭ Kosmasie. Pakul nie prylacić čarhovy za miljony hadoŭ asteroid dy nie zrušyć z taho miesca i Ziamlu, i čałaviectva z usim Časam jahonaj historyi.

Dy što tam doŭhačakany asteroid! Źjavicca taki maleńki čałaviečak, padydzie, niby kačania, da maleńkaha kavałka Ziamli pad nazvaj, naprykład, Krym, zrušyć na svaju karyść ź miesca, na jakim, zdavałasia, toj zamacavaŭsia nazaŭsiody… I voś užo nie 50 miljonaŭ zahinułych, a navat padličyć nie vypadaje, bo ŭžo niama kamu. I nijaki Čas užo nie parasstaŭlaje ŭsio na svaje miescy…

Nie pierabolšvaj, čujecca, nie dury. Dy nie duru ja. Heta Čaplin kaliś duryŭ. Pamiatajecie jahonaha «Vialikaha dyktatara», jak toj ź ziamnym šaram zabaŭlaŭsia?

Jano, uvohule, ułaściva dyktataram, choć vialikim, choć maleńkim — zabaŭlacca ź ziamnym šaram. Chto ŭ vyhladzie hłobusa na pałovu kabinieta, chto — nasamreč…

Siońnia, kali pišu hetyja natatki, čaćvier, 18 vieraśnia. U Šatłandyi refierendum. Vyniki mnie jašče nieviadomy. Ale ci zrušycca Šatłandyja ź miesca, jakoje zajmała 300 hadoŭ, ci zastaniecca ŭ zvykłaj sistemie histaryčnych kaardynat, moža ŭpeŭniena śćviardžać, što nie Čas rasstaŭlaje ŭsio pa svaich miescach, a ludzi. Tam, u Šatłandyi — ludzi.

A tut?

Tut — niejkija vypadkovyja asoby. Sparadžeńni ludskoj lanoty i strachu ŭłasna vyrašać svoj histaryčny los. Što ž ździŭlacca, što zabaŭki ź ziamnym šaram ździajśniajucca «ad imia» narodaŭ i «ŭ imia» nibyta spradviečnych nacyjanalnych intaresaŭ!

Nu, voś pastaviŭ, zdajecca, Čas na svajo miesca našu krainu, 75 hadoŭ jak uźjadnaŭ uschodnich i zachodnich bratoŭ.

Ale što ni hod, vybuchaje sprečkami, jak stavicca da taho ŭźjadnańnia: jak da ździajśnieńnia spradviečnaj mary ci jak da stalinska-hitleraŭskaha złačynstva? Jak da vyzvaleńnia z-pad polskaha pryhniotu ci jak da źniavoleńnia dyktatarskim režymam SSSR?

Čamu?

Mo tamu, što złačynstvy, jakimi supravadžałasia ŭźjadnańnie, zastalisia niepakaranymi.

Niepakaranym zastaŭsia režym, dla jakoha kančatkovym srodkam «stavić usio na svajo miesca» zaŭždy byli hvałt, vajna.

Režym, jaki ledź što nie pa im, vyłuplivajecca ŭ roznych abliččach ź niepakaranaha Zła.

…Na adnoj z častak trypcichu, što zajmaje ledź nie ŭsiu, ad padłohi da stoli, ścianu ŭ novym pamiaškańni muzieja historyi Vialikaj Ajčynnaj vajny, čornaje Zło pranizvaje dzidaj niejki kientaŭr — ci to napałovu zubr, ci to koń… «Rycaram svabody» nazvaŭ jaho viadomy mastak Uładzimir Kryvabłocki. Nie budu asprečvać mietafaru, mastaki bačać svabodu pa-roznamu. Dełakrua ŭ vyhladzie aholenaj žančyny na barykadach, Kryvabłocki — u vyhladzie strašydły-kientaŭra na kapytach. Hladzieŭ ja na taho «vyzvaliciela», i zhadaŭsia epizod, jaki raspaviała mnie adnojčy maci.

U vieraśni 1939 hoda jana, pakinuŭšy dačku siabram, rušyła z vojskam stvarać i redahavać u Pinsku hazietu. Jana i siońnia isnuje, «Paleskaja praŭda».

A tady, na adnym z prapahandysckich zaniatkaŭ z pracaŭnikami drukarni stary jaŭrej-naborščyk zapytaŭsia: «Madam, ja vas pravilna zrazumieŭ, što hienieralnaja linija partyi — heta nibyta mastavaja?» — «Tak, pravilna». — «Ale ž, madam, pa mastavoj chodziać tolki koni. A ludzi — sprava i źleva pa tratuarach…»

U toj ža dzień maci prydbała ŭ miascovaj kramie sierabrystyja tufliki i ściahnuła z noh vajskovyja boty. Tak i chadziła pa pinskich tratuarach — u šyniali i sierabrystych tuflikach.

Niešta ž Čas sapraŭdy rasstaŭlaje pa svaich miescach. Mo i toj śled, što pakinuli tyja tufliki ŭ vieraśni 1939 hoda…

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0