Ciaham minułaha tydnia lider abjadnanych demakratyčnych sił Biełarusi Alaksandr Milinkievič i namieśnik kiraŭnika Štaba palityčnaj kampanii Vincuk Viačorka znachodzilisia ŭ rabočaj pajezdcy pa Jeŭropie. Jany naviedali Vienu, Strasburh i Bierlin, dzie praviali važnyja pieramovy z pradstaŭnikami jeŭrapiejskich palityčnych elit. Biełaruskaja delehacyja ŭziała taksama ŭdzieł u siesii Jeŭrapiejskaha parłamienta, na jakoj było abmierkavana biełaruskaje pytańnie i pryniata adpaviednaja palityčnaja rezalucyja.
Paśla viartańnia ŭ Minsk Alaksandr Milinkievič i Vincuk Viačorka praviali bryfinh, pryśviečany vynikam hetaj pajezdki. Prapanujem vašaj uvazie jaho asnoŭnyja frahmienty.
Aceńvajučy palityčnyja vyniki jeŭrapiejskaha vizita, Alaksandr Milinkievič adznačyŭ vializnuju zacikaŭlenaść Jeŭropy da biełaruskaj situacyi:
- Sustrečy na vysokim uzroŭni, adrazu paśla vybaraŭ, śviedčać ab tym, što jeŭrapiejskija lidery staviacca da demakratyi na Biełarusi vielmi surjozna i što ich padtrymka napiaredadni vybaraŭ nie była časovaj akcyjaj. Jany kazali zaŭsiody, što heta stratehičny napramak palityki Jeŭrasajuza. Hetym jany taksama prademanstravali, što vybary ŭ Biełarusi prajšli, ale ŭ centry ŭvahi Jeŭropy zastajucca pracesy demakratyzacyi našaj krainy.
U Jeŭropie vielmi vysoka acanili toje, što ŭdałosia zrabić abjadnanym demakratyčnym siłam Biełarusi. I ŭ rezalucyjach Jeŭraparłamienta, i na sustrečach ŭ frakcyjach usie adznačali, što dla ich heta było ŭ značnaj stupieni niečakanym. Im viadoma, jaki supraćstaić biełaruskamu narodu represiŭny režym, viadoma, jakimi mietadami jon dziejničaje, jak jon zapałochvaje. Tradycyjna ličyłasia, što biełaruskaje hramadstva, akramia hetaha, inertnaje. I toje, što adbyłosia, sapraŭdy ŭraziła jeŭrapiejskich palitykaŭ, i jany ličać, što heta jašče adna demanstracyja taho, što biełarusy chočuć žyć u svabodzie i, što vielmi važna, u niezaležnaj krainie.
Sama atmaśfiera pasiadžeńniaŭ Jeŭraparłamienta była śviatočnaja, uračystaja. Pałova zała była ŭ bieł-čyrvona-biełych šalikach z nadpisam «Solidarity with Belarus». Kaniešnie, heta dadavała da atmaśfiery takuju ŭźniataść, i sapraŭdy nam było vielmi pryjemna tam prysutničać.
Dla mianie jašče adna niečakanaść vialikaja – heta adnadušša Jeŭraparłamienta ŭ pryniaćci rašeńnia. Deputataŭ tak šmat, što zvyčajna ciažka znajści kansensus. Naprykład, jeŭrapiejskija krajnie levyja parłamientaryi (ich kala 40 čałaviek) zvyčajna hałasavali ŭ padtrymku biełaruskaha režyma albo zachoŭvali niejtralnaść. Na hety raz 80 pracentaŭ ź ich hałasavała za rezalucyju, a jana pa svajoj žorstkaści biesprecedentnaja.
Raniej, kali vybary pravodzilisia na Biełarusi, tradycyjna kazałasia, što jany niedemakratyčnyja, što jany nie adpaviadajuć mižnarodnym kryteryjam i h.d. Ale na hety raz acenka nie prosta žorstkaja. Jeŭraparłamient ličyć, što «Łukašenka nie moža być pryznany lehitymnym prezidentam, i pavinny adbycca paŭtornyja vybary». Takich farmulovak raniej nikoli nie było.
Usie adznačali salidarnaść z demakratyčnymi siłami Biełarusi, havaryli ab tym, što Jeŭropa padtrymlivaje i navat vitaje masavyja demanstracyi suprać niedemakratyčnych, butaforskich vybaraŭ. Taksama ŭ rezalucyi vielmi ćviorda asudžajucca nasille i aryšty tysiačaŭ pratestujučych suprać sfalsifikavanych vybaraŭ i parušeńniaŭ asnoŭnych pravoŭ čałavieka.
Nikoli Jeŭraparłamient, kali mova idzie pra Biełaruś, tak adnaznačna nie vykazvaŭsia adnosna pazicyi Maskvy. Zaŭsiody jak by ličyłasia, što z Maskvoj treba pastupać aściarožna, što Biełaruś nibyta znachodzicca ŭ śfiery vialikaha ŭpłyvu Maskvy i na jaje treba hladzieć praz vočy Kramla. Ale na hety raz Jeŭraparłamient pakazaŭ, što ŭ Jeŭropie na Biełaruś hladziać jak na niezaležnuju krainu. Adnosna Maskvy było vialikaje rasčaravańnie, jakoje lepš za ŭsio adlustroŭvajecca jašče adnoj cytataj z rezalucyi: «Efiektyŭnaść palityki Jeŭrasajuza adnosna Biełarusi padryvajecca biezadkaznymi adnosinami Maskvy, jakaja abaraniaje apošniuju dyktaturu ŭ Jeŭropie».
Ja ŭpeŭnieny, što na ŭsich sustrečach, jakija buduć adbyvacca ź liderami Rasii – prezidentam Pucinym ci ministram zamiežnych spraŭ Łaŭrovym, – pytańnie Biełarusi budzie abaviazkova stajać. Ja liču, što jano budzie stajać i na sustrečy «vaśmiorki» ŭ Pieciarburzie. Heta vielmi važna, tamu što biez padtrymki Rasii biełaruski režym nie pražyvie i niekalki miesiacaŭ. Siła jaho – u chłuśni, nasilli i padtrymcy Kremla.
Vincuk Viačorka ŭ svaim vystupie zasiarodziŭ uvahu na praktyčnych vynikach vizita Alaksandra Milinkieviča ŭ Jeŭropu:
- Dumaju, adbyłasia sinchranizacyja pamiž strukturami Jeŭrapiejskaha sajuza – u pieršuju čarhu Jeŭrapiejskim parłamientam, jaki i raniej prymaŭ dastatkova paśladoŭnyja i častyja rezalucyi pa Biełarusi, – i Jeŭrapiejskaj kamisijaj, jakaja zaklikana vykonvać palityčnyja rašeńni, majučy na heta peŭnyja techničnyja resursy. Naša sustreča z kamisaram pa vonkavych dačynieńniach Bienitaj Fierera-Valdnier była druhoj na praciahu apošnich troch miesiacaŭ, i na hety raz razmova nasiła značna bolš praktyčny charaktar.
Z boku spadaryni kamisara byŭ vykazany skieptycyzm nakont dalejšaj realizacyi prahramy TASIS – va ŭsialakim razie toj jaje častki, jakaja aryjentavana na padtrymku hramadzianskaj supolnaści pa ŭzhadnieńni z łukašenkaŭskim uradam, što samo pa sabie absurdna i kontrpraduktyŭna.
Hetak sama buduć padtrymlivacca prahramy stvareńnia alternatyŭnaj infarmacyjnaj prastory. Pryčym my padkreślivali važnaść jak padtrymki drukavanaha słova, tak i elektronych miedyjaŭ.
Užo možna kazać i pra maŭleńnie adnym hołasam i Jeŭrakamisii, i Jeŭraparłamienta, i nacyjanalnych uradaŭ – a my paśla Strasburha naviedali jašče i Bierlin – u tym, što datyčyć dvuchbakovaj jeŭrapiejskaj palityki da hramadzian Biełarusi. Heta značyć, z adnaho boku, adkrytaść da zvyčajnych hramadzianaŭ (nie tolki ŭ płanie abmienaŭ, stažyrovak, zaprašeńniaŭ dla studentaŭ, navukoŭcaŭ, hramadskich ci palityčnych dziejačoŭ i h.d.), niestvareńnie dadatkovych vizavych prablem, farmalna pratakolnych, ale źviazanych z vysokaj canoj, paśla taho jak našyja bližajšyja susiedzi, Polšča i bałtyjskija krainy, dałučacca da Šenhienskaj prastory. Druhi bok hetaj palityki – kankretnyja, adrasnyja, piersanalnyja sankcyi ŭ adnosinach da tych, chto parušaje Kanstytucyju i zakony Biełarusi i normy mižnarodnaha prava. Siońnia heta ŭžo było realizavana na pasiadžeńni ministraŭ zamiežnych spraŭ Jeŭrasajuza: «čorny śpis» z 31 čałavieka, uklučna z Alaksandram Łukašenkam, zaćvieržany. Na hetym, adnak, vizavyja sankcyi, a mahčyma, i inšyja piersanalnyja sankcyi, nie skončacca. Śpis budzie papaŭniacca dalej z našaj dapamohaj.
Alaksandr Milinkievič i Vincuk Viačorka adkazali taksama na šmatlikija pytańni žurnalistaŭ. Padajem najbolš istotnyja frahmienty:
– Naskolko širokim možiet okazaťsia śpisok dołžnostnych lic biełorusskoho riežima, kotorym budiet zaprieŝien vjezd na tierritoriju stran Jevropiejskoho sojuza?
A.M.: Śpisok, ja uvierien, budiet popołniaťsia novymi familijami. V Biełarusi mnoho ludiej, zasłuživšich podobnoho nakazanija. Eto spraviedlivoje nakazanije. V riezolucii Jevroparłamienta niet riešienija o konkrietnoj cifrie. My kohda obsuždali etu problemu na frakcijach, to hovorili, čto, s našiej točki zrienija, eto minimum sotni ludiej dołžno byť, chotia zasłuživajut nakazanija horazdo bolšie. My hovorili, čto jesť Biełaruś – faktičieski 10 millionov jevropiejciev, i jesť riežim, kotoryj nie žiełajet žiť nie tolko po jevropiejskim zakonam, no dažie po zakonam svojej strany. Etot riežim nieobchodimo ostaviť v storonie ot Jevropy, a rabotať s biełorusskim hraždanskim obŝiestvom. Takaja pozicija našła połnuju poddieržku Jevroparłamienta.
– Jak Vy aceńvajecie efiektyŭnaść maralnych, vychavaŭčych mahčymaściej piersanalnych sankcyj suprać čynoŭnikaŭ?
A.M.: Niekatoryja kažuć, što, sapraŭdy, biełaruskija čynoŭniki nie tak časta jeździać za miažu, bo Łukašenka im nie dazvalaje. Bolšaść ź ich i Polščy jašče nie bačyła. Ale ja viedaju sa svaich starych kantaktaŭ u namienkłaturnym asiarodździ, jak baluča jany heta ŭsprymajuć, nakolki ŭ ich depresiŭny nastroj. Ja ŭpeŭnieny, što sens u hetkich sankcyjach jość. Heta pakazvaje bieśpierśpiektyŭnaść supracoŭnictva režyma ź Jeŭropaj.
– Akramia pašyreńnia śpisu ci možna čakać jakich-niebudź inšych sankcyj Jeŭrasajuza? I jakija kankretnyja prajekty dapamohi Biełarusi vy abmiarkoŭvali i pa jakim prajektam užo jość damoŭlenaści?
V.V.: Pašyreńnie śpisa źviazana nie tolki z pašyreńniem proźviščaŭ. Možna čakać adrasna nakiravanych sankcyj suprać čynoŭnikaŭ, kali jany majuć rachunki ŭ bankach krain Jeŭrasajuza – takija rachunki mohuć być zamarožanyja, faktyčna aryštavanyja, kab paŭpłyvać na ich ekanamičnyja intaresy i ekanamičnyja intaresy źviazanych ź imi subjektaŭ. Što da pazityŭnych krokaŭ u dačynieńni da biełaruskaj hramadkaści, to realizacyja kankretnych prajektaŭ – heta prerahatyva Jeŭrakamisii, a taksama nacyjanalnych uradaŭ. U pieršuju čarhu my raźličvajem na dalejšaje raźvićcio miedyjnaj i adukacyjnaj padtrymki.
– Ci jość varyjant uklučeńnia Biełarusi ŭ tak zvanuju «fokus-hrupu»? Viadoma, što kožny hod Jeŭrasajuz vyznačaje try krainy, demakratyja ŭ jakich, na jaho dumku, vyklikaje najbolšuju zaniepakojenaść. Ci abmiarkoŭvaŭsia hety varyjant?
A.M.: Ja nie udzielničaŭ u hetych abmierkavaniach, ale ŭpeŭnieny, što Biełaruś pavinna stajać na pieršym mieście ŭ hetym śpisie jak kraina, jakaja vyklikaje samy vialiki zaniepakoj.
V.V.: My daviedalisia, što ŭ Jeŭraparłamiencie akramia hrupy pa suviazi ź Biełaruśsiu stvorana śpiecyjalnaja metavaja hrupa, u skład jakoj uvajšli pa dvoje deputataŭ kožnaj z asnoŭnych frakcyj. Hetaje rašeńnie pryniata litaralna dniami, adrazu paśla našaha vizitu. Takim čynam, Biełaruś de-fakta stanovicca vysokim numaram, mahčyma pieršym, u śpisie asobnaj zaŭvahi Jeŭrasajuza.
A.M.: Ja chaču dadać pra pazityŭ. My abmiarkoŭvali takija pytańni. Pierš za ŭsio, pašyreńnie prahramy dla studentaŭ. Nie tolki represavanych, a ŭvohule dla zdolnych ludziej pa navučańni ŭ roznych krainach. I da hetaj prahramy dałučacca, napeŭna, zachodnija krainy. Akramia taho, kali prablema z represavanymi studentami budzie, chutčej za ŭsio, vyrašana, to jość dla nas vialikaja prablema dapamohi ludziam, jakija byli pazbaŭleny pracy ŭ vyniku ŭdziełu ŭ palityčnaj kampanii. My zaraz i hetyja śpisy składajem. U rehijonach represii vielmi žorstkija. My prapanavali jeŭrapiejskim surazmoŭcam stvaryć fond, jaki chacia b razava dapamahaŭ čałavieku pratrymacca peŭny čas paśla zvalnieńnia z pracy. My havaryli pra toje, što možna było b zapłanavać hetym ludziam zamiežnyja stažyroŭki na try-šieść miesiacaŭ, moža navat na hod, kab jon viarnuŭsia jašče lepšym śpiecyjalistam. Hetyja prapanovy ŭsprymalisia, jany buduć razhladacca ŭ roznych krainach.
– Čto vy možietie skazať ob effiektivnosti vizovych sankcij i tiech familijach, kotoryje siehodnia fihurirujut v «čiernom śpiskie» ES?
A.M.: Na moj vzhlad, eto siehodnia odna iz samych effiektivnych mier, kotorymi obładajet Jevrosojuz. Lubyje miery dołžny vpisyvaťsia v vozmožnosti konkrietnych mieždunarodnych struktur. Sam śpisok, po-mojemu, sostavlen dobrosoviestno. On kasajetsia vysšich dołžnostnych lic, kotoryje, niesomnienno, pričastny k raźličnym narušienijam. No ja by chotieł, čtoby v etom śpiskie okazaliś i konkrietnyje ispołnitieli. Jeśli brať vybory, to vsie my ponimajem, čto osnovnyje machinacii diełajutsia na urovnie učastkovych komiśsij. Jedva li sama Jermošina manipulirujet s procientami, k niej s miest prichodiat užie hotovyje protokoły, kotoryje podpisyvajut konkrietnyje ludi. I oni takžie dołžny niesti otvietstviennosť, jeśli priestupajut zakon.
– Čto vy ožidajetie ot akcii 26 apriela?
A.M.: Eta akcija nie śviazana napriamuju s vyborami. Oppozicija každyj hod 26 apriela provodit kakim-to obrazom mieroprijatija, tiem boleje čto v etot raz budiet 20-ja hodovŝina čiernobylskoj trahiedii. No političieskije ocienki situacii v stranie budut niesomnienno. Ocienka vyborov budiet obiazatielno, takžie vopros ob osvoboždienii političieskich zaklučiennych. Kak eto projdiet, ja poka nie mohu skazať. Mnohoje zavisit ot otvieta orhanov ispołnitielnoj vłasti na našu zajavku. No my płanirujem proviesti mitinh i šiestvije, kak eto diełałoś tradicionno. Ja ožidaju, eto budiet diemonstracija toho, čto tiech ludiej, kotoryje v sostojanii postojať za svoje dostoinstvo, v Biełarusi stanovitsia vsie bolšie i bolšie.
– «Sienator» Čierhiniec niedavno zajavił o vozmožnosti sostavlenija vłasťju svojeho śpiska nievyjezdnych. Čto vy stanietie diełať, jeśli vłasť nie budiet puskať vas za hranicu?
A.M.: Śmiešno rassčityvať, čto, jeśli Milinkieviču, Viačorkie ili komu-libo jeŝie iz lidierov diemokratičieskoho dvižienija zaprietiat jezdiť za rubiež, vsie naši mieždunarodnyje kontakty priekratiatsia. Budut jezdiť druhije ludi i prodołžať načatuju rabotu. No vłasť sovieršit biezumije, jeśli pojdiet na podobnyj šah. Nado ponimať, čto Jevrosojuz nakazyvajet konkrietnych činovnikov za priestuplenija protiv Konstitucii i zakonov. A upomianutaja vami «iniciativa» – eto budiet priamoje ohraničienije konstitucionnych prav hraždan, čto staniet jeŝie odnim priestuplenijem vłasti, no užie protiv konkrietnych ludiej.
Ciapier čytajuć
«Čamu ja pavinien dakazvać, što nie darmajed?» Pradprymalnika z Homiela pamyłkova zapisali ŭ niezaniatyja — jon daviedaŭsia tolki paśla vializnych rachunkaŭ za kamunałku12
Kamientary