Pačatak revalucyi duchu

Usio paznajecca ŭ paraŭnańni. 7 vieraśnia 2004 hoda, kali Łukašenka ŭ žyvym efiry abjaviŭ pra čarhovy refierendum, u natoŭpie, što stajaŭ na Kastryčnickaj płoščy, razdaŭsia tolki adzin kryk suprać. 19 sakavika 2006 hoda płošča była pierapoŭniena ludźmi, a ŭ pavietry panavała šmathałośsie. Palityčnaj revalucyi nie adbyłosia. Ale pačatak revalucyi duchu vidavočny.

Hetamu pačatku papiaredničaŭ nie mienš uražvalny šerah padziej padčas prezidenckaj kampanii, jakuju bolšaść naziralnikaŭ, u tym liku i aŭtar, razhladali chiba jak administracyjnuju praceduru paćviardžeńnia paŭnamoctvaŭ kiraŭnika dziaržavy. U ramkach hetaj pracedury apazicyja, zdavałasia b, była całkam asudžana. Joj treba było prykładać zvyšvysiłki, kab damahčysia minivynikaŭ, plon ad jakich byŭ vielmi sumnieŭny ŭ toj čas, jak aŭtarytarnaja ŭłada była całkam zdolnaja likvidavać nastupstvy lubych dziejańniaŭ svaich apanientaŭ. Aksijomaj našaha myśleńnia napiaredadni vybaraŭ 19 sakavika było toje, što revalucyja ŭ Biełarusi pakul što niemahčymaja z-za adsutnaści cełaha šerahu čyńnikaŭ: hatoŭnaści bolšaści hramadstva da pieramien, miakkaści aŭtarytarnaj ułady, volnych miedyjaŭ, i hetak dalej. Udałosia chiba što abjadnać apazicyju (navat nie ŭličvajučy Kazulina – ani Juščanka, ani Saakašvili nie byli technična adzinymi kandydatami).

Adnak analityki, napeŭna, nie ŭličyli troch faktaraŭ. Pa-pieršaje – kolkaści prychilnikaŭ pieramien i svabody, hatovych rabić, zdavałasia b, bieznadziejnuju spravu, kali nie dla vyniku, to dla honaru. Pa-druhoje, niečakanaj mocy alternatyŭnych kandydataŭ – jak Milinkieviča, tak i Kazulina. Pa-treciaje, taho, što represiŭnaść uładaŭ dasiahnie takoha ŭzroŭniu, što stanie, jak heta ni paradaksalna, peŭnym mabilizujučym faktaram. Hałoŭnym dasiahnieńniem apazicyjnych siłaŭ možna ličyć užo toje, što vyniki padziej sakavika 2006 hoda – niezaležna ad kančatkovaj raźviazki supraćstajańnia – stali ŭžo zdabytkam biełaruskaj historyi i abjektam uvahi ŭsiaho śvietu. Bolej prazaična – scenar čarhovaj «elehantnaj pieramohi» akazaŭsia sarvany.

Dziesiatki tysiač, što vyjšli na Kastryčnicki plac (ci, jak jaho ŭžo mnohija dla sabie pierajmienavali, plac Kalinoŭskaha), kaniečnie, ž nie reprezientatyŭnyja dla ŭsiaho biełaruskaha hramadstva. Ličba pratestujučych u samy pik vuličnaha supracivu nie pieravyšała kolkaści samych značnych pratestaŭ u siaredzinie 1990-ch hh. Da pierałomu ŭ hramadstvie ŭ cełym na karyść idej svabody i pieramien jašče daloka. Sacyjalny bałans pakul na karyść Łukašenki, i kampanija jaho naŭrad ci źmianiła. Dy i ličba pratestujučych pa słovach kiraŭnika štabu Milinkieviča Siarhieja Kalakina ŭ dziesiać (nu, moža, u piać. – V. S.) raz mienš za tuju, što była b patrebnaja, kab ułada ličyłasia z pratestam. Ale hetaja ž ličba razoŭ u dziesiać bolš za tuju, jakuju pradkazvała bolšaść analitykaŭ pierad padziejaj, pryčym nie tolki piesimistaŭ – asabliva paśla taho, jak patencyjnym udzielnikam pratestu pryhrazili śmiarotnym pakarańniem. U 1996 hodzie nas mabilizavaŭ strach stracić niezaležnaść. U 2006 hodzie nas jadnaje praha svabody i hodnaści.

Toje, što heta mahčyma, što mienavita svaboda, a nie niejkija sacyjalnyja pytańni stanuć mabilizoŭnym čyńnikam u supraćstajańni režymu Łukašenki, taksama mnohimi staviłasia pad sumnieŭ. Jak vyśvietliłasia, darma. Bolš za toje, uražvaje taja rola, jakuju adyhrali padčas pratestaŭ nacyjanalnyja simvały, pačućci, śviatyni. Vyjavy bieł-čyrvona-biełaha ściaha, Zvona i pieśniaŭ svabody, partreta Kalinoŭskaha nadali hramadzianskamu čynu peŭny duch, jakoha byli całkam pazbaŭleny šmatlikija sproby vyvieści ludziej na vulicy pad łozunhami «lepšaha žyćcia» i h. d. Tak, moža, nacyjanalnaja afarboŭka i sama ideałohija svabody bahata kaho i adšturchoŭvaje, pahłyblaje padzieł u hramadstvie. Adnak prychilnikam «čystaj» demakratyi za dziesiacihodździe baraćby z aŭtarytaryzmam tak i nie ŭdałosia stvaryć mabilizoŭnaj alternatyvy, što bačyli i ciaham Mienskaj viasny, i padčas pachavańnia Vasila Bykava, i ciapier.

Darečy, mienavita nacyjanalnaja aryjentacyja hałoŭnaha apanienta Łukašenki na hetych vybarach i vyzvała pieršapačatkova škvał niezadavalnieńnia z boku častki apazicyjnych kołaŭ. Adnak krytyki i kandydata, i stratehii apazicyi peŭna nie ŭličyli tych zadač, jakija nasamreč stajali padčas hetaj kampanii. Adpačatku było zrazumieła, što hulać na vyjhryš było niemahčyma i biessensoŭna. Apazicyja była adsiečanaja ad bolšaści hramadstva, sproby vieści ardynarnuju vybarčuju kampaniju, abapirajučysia na tyja pytańni, što mahli b «pryciahnuć elektarat», byli biessensoŭnyja jašče i tamu, što takija vysiłki ŭ hetych umovach mieli b minimalny mabilizoŭny efiekt: pytańni čarki, skvarki i stabilnaści prynosili ŭ siońniašnim sacyjalna-palityčnym kantekście ački tolki Łukašenku. Apazicyjnyja kandydaty rabili ŭsio nie pa praviłach, viali siabie nie tak, jak viaduć palityki, što damahajucca vyjhrać vybary. Jany zrabili akcent na niehatyŭnuju ahitacyju (pierš za ŭsio Kazulin), prapahandavali nacyjanalnyja kaštoŭnaści (navat Kazulin!), kazali ab svabodzie, kali bolšaść, zdavałasia b, hatovaja była pramianiać svabodu na stabilnaść. Treba ŭličvać, adnak, što skatać vialiki kom śniehu niemahčyma biez taho, kab pieršapačatkova nie źlapić nievialički śniažok. Inšymi słovami, kansalidacyja jadra i pašyreńnie bazy hruntujucca na roznych, supraćlehłych łohikach. Na žal, u hetaj kampanii apazicyja prosta musiła pačynać mnohaje spačatku. I ŭ niečym jana była asudžana na samaabmiežavańnie ŭ elektaralnym płanie.

Jorničać z nahody nieefiektyŭnaści dziejańniaŭ apazicyi na vulicach pačynajuć, pa zvyčcy, tyja, chto zahadzia schavaŭsia ŭ bulbu. Dziejańni sapraŭdy nie zaŭždy łahičnyja, ale internet-zahradatradčyk Fiaduta lepš by pamaŭčaŭ sa svaich kijeŭskich kustoŭ. Zaznačym, adnak, što niaŭdaču biełaruskaha Majdanu zaprahramavali nie dziejańni apazicyi, a adsutnaść u hetym kantekście revalucyjnaj situacyi. Revalucyja pačynajecca z supraćstajańnia lehitymnaściaŭ (heta značyć, kali nie prosta admaŭlajecca lehitymnaść siońniašniaha lidera, a adstojvajecca lehitymnaść pretenzij na ŭładu lidera zaŭtrašniaha). Pretenzij na ŭładu Milinkievič (a tut ja kažu tolki ab Milinkieviču – Kazulin urešcie plac pakinuŭ) nie vystaviŭ. Na toje, kaniečnie, byli abjektyŭnyja čyńniki – ale kali pytańnie ab uładzie nie paŭstała, to i pratest byccam by padvisaje – iści napierad niekudy, a adstupać honar nie dazvalaje. Zastajecca pratrymacca jak maha dalej, kab hetaja hodnaść mieła šaniec na praciah u budučych, bolš paśpiachovych zmahańniach...

<...>

Vital Silicki

Całkam artykuł vyjdzie ŭ 4-m numary časopisa «ARCHE».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0