Viktar Marcinovič: Ruski — jak Švarcenehier

Kožny z nas u svaim žyćci chacia b raz byŭ ruskim. Handlary pachłavoj na Sułtanachmiecie ŭ Stambule, nataskanyja apaznavać nacyjanalnaść pa maniery minakoŭ trymacca ŭ nieznajomym horadzie, chacia b raz dy źviartalisia da ciabie «Dobry dzień, brat (siastra)! Pasmatry maju kramu! Očań dziošava!». Dla vjetnamcaŭ, małajcaŭ, indusaŭ my ruskija, navat paśla tłumačeńnia, što nie.

Pavialičyć

15 hadoŭ tamu «być ruskim», nie źjaŭlajučysia ruskim, było niepryjemna tolki dla nacyjanalnaj samaśviadomaści. Pamyłku možna było prahłynuć (ciažkavata čytać hieapalityčnuju lekcyju paśla taho jak ty 8 hadzin šukaŭ chacia b jaki łožak u Janhonie), možna było puścicca ŭ tłumačeńni. Nieŭzabavie cana «ruskaści» padvysiłasia.

Pieršy raz ja adčuŭ adroźnieńnie ŭ Bierlinie try hady tamu.

My siadzieli ŭ nievialičkim bary dla miascovych u Šarłotenburhu, vakoł było šmat pjanych łokałaŭ. Zdajecca, tolki što skončyŭsia futbolny matč. Pačuŭšy razmovu na nieznajomaj movie, da nas padsieŭ chłopiec, pa tvary jakoha było bačna: jon choča z kimści pasiabravać. Ci pabicca. «Vy ruskija», — skazaŭ jon paśla vitańnia. I kryknuŭ svaim siabram la stojki: «Jany ruskija». Jon chacieŭ pahavaryć pra Krym. Jon byŭ ździŭleny, daviedaŭšysia, što «ruskija» — nie ruskija. Jany mohuć vykazvacca suprać akupacyi i dakazvać, što Rasija kančajecca la Smalenska, a dalej, ažno da samaj Polščy, idzie Biełaruś.

Prykładna ŭ hetyja ž časy pahadžacca «być ruskim» u Tajłandzie ci na Sumatry ŭžo aznačała płacić za ŭsio ŭ try razy daražej. Charaktarystyki ruskaha: nikoli nie ŭśmichajecca, nie handlujecca, płacić, pje. Ruskija turysty nie spračalisia z hetaj karcinaj: jany pili, płacili, nie ŭśmichalisia. Ja razumieŭ paviarchoŭnaść stereatypu, šukaŭ bolš hłybinnych prajavaŭ nacyjanalnaha charaktaru. Adnojčy, na karabli ŭ Chałonh Bei ŭ Vjetnamie, ja sustreŭ vandroŭnikaŭ ź Piciera: kampanija siabroŭ abjechała ŭsiu Afryku i kiravałasia ŭ Aziju, praciahvajučy kruhaśvietku. Mnie jany vielmi spadabalisia, chaj sabie i pili šmat, kali ŭnačy my palehli na pałubie i ŭtaropilisia ŭ suzorji, vyšukvajučy Paŭdniovy Kryž.

Na nastupny dzień u adnaho ź ich skrali 300 baksaŭ z hamanca, pakinutaha ŭ zamknutaj kajucie. Ja, biełarus, adrazu prapanavaŭ usim skinucca, kab kampiensavać stratu. Ale maje siabry byli ruskija. A tamu nie pahadzilisia. My vypravilisia ŭsioj delehacyjaj da kapitana karabla. I jany skazali, što nie syduć z łodki, pakul im nie viernuć 300 baksaŭ. Kapitan, padumaŭšy, skazaŭ, što moža viarnuć 150, bo ŭ praviłach karystańnia sudnam napisana ničoha nie pakidać u kajutach. I voś tut prajaviŭ siabie toj samy charaktar: jany ŭpiorlisia roham u ziamlu. Jany skazali, što prablema nie ŭ hrašach. Prablema — u spraviadlivaści. I dadali, što z karabla ich vyniesie tolki palicyja. Jakoj jany zaadno raskažuć pra zdareńnie. I im viarnuli hrošy.

Šmat chto ź biełaruskich kłasikaŭ sprabavaŭ schapić admietnaść ruskaj dušy, patłumačyć jaje, znajści adroźnieńni i praz hetyja adroźnieńni zrazumieć, kim jość biełarusy. Zhadajma chacia b Hareckaha. Ci Bykava. Ci dziońniki Karatkieviča.

Suśvietnaja kultura tym časam pieražoŭvaje ŭsie tyja naviny — pra Hruziju, pra Ukrainu. I zbližaje vobraz ruskaha z vobrazam Doktara Zło. Źjaviŭsia sieryjał Okkupert pra niečakany zachop Narviehii ruskimi. Mnie hety sieryjał spadabaŭsia (kałanijalnuju administracyju tam uvasablała subtylnaja Inhieborha Dapkunajte), ale ja vyrašyŭ nie pisać pra jaho. Kab nie raspalvać varožaść i fobii. Hetaha ŭsiaho i tak u śviecie da chalery. Robi Uiljams źniaŭ svoj klip Party like a Russian, dzie Doktar Zło apranuty ŭ adpaviednaści z dres-kodam załatoj ruskaj moładzi na łondanskich viečarynkach. Ale ŭsiamu hetamu nie chapała hłybini. Usio heta nie tłumačyła pavodziny maich padarožnych siabroŭ na karabli ŭ Chałonh Bei.

I voś raptam cudoŭny vobraz ruskaha stvaraje sastareły Arnold Švarcenehier.

«Nastupstvy» (Aftermath) — heta viartańnie da sproščanaj paradyhmy «Čyrvonaj śpioki» (sapraŭdny pierakład Read Heat sa słenhavaj anhlijskaj — «Čyrvony palicejski»). U 1988-m Švarcenehier uvasobiŭ maskoŭskaha milicyjaniera Ivana Danko, jaki supracoŭničaje z amierykanskim kaleham, kab znajści mižnarodnaha złačyncu. Švarcenehier tady zdoleŭ pakazać ruskim, jakimi im treba być, kab ich lubili za akijanam. Niešmatsłoŭny, zamkniony, brutalny, ale pry hetym dobry i z unutranym zakonam. Tut, kaniečnie, było šmat spraščeńniaŭ i paetyzacyi, ale zbolšaha adpaviadała samaadčuvańniam. Tamu film išoŭ va ŭsich videazałach SSSR uklučna ź zielenałužskim «Izumrudnym», u jaki ja chadziŭ padletkam.

«Nastupstvy» — kruty antrapałahičny dadatak da Read Heat. I vyčarpalny kamientar da situacyi ŭ śviecie.

U filmie Elijata Łestera Švarcenehier hraje ruskaha (chacia nasamreč jašče pytańnie, nakolki jon «ruski», bo siamja lacić da jaho z Kijeva). Raman Mielnik žyvie ŭ ZŠA, pracuje na budoŭli, jon užo navučyŭsia pa-amierykansku ŭśmichacca i žartavać ź minakami («Dziakuj za taniec», — kaža jon čałavieku, ź jakim nie raźminuŭsia ŭ čarzie da stojki avijakampanii). Ale voś jahonaja žonka i ciažarnaja dačka hinuć u avijakatastrofie. I tut pačynajecca drama adroźnieńniaŭ Zachadu dy Uschodu. Toje, jak Ramanu raspaviadajuć pra zdareńnie, toje, jak prapanujuć kampiensacyju, — nastolki praŭdziva, što pa śpinie pradziraje.

Zachad, uvasobleny ŭ karparatyŭnaj etycy, nie pryvučany vybačacca. Prabačeńni tut uvasablajucca ŭ hrašach i pasłuhach psichołahaŭ, jakija vietliva prapanujuć čałavieku, što straciŭ siamju. Ramanu ž treba adno — pryznańnie viny. Pakajańnie. U hetym jon bačyć spraviadlivaść. Dla jaho ŭsio taksama nie pra hrošy. Jon znachodzić vinavataha ŭ zdareńni dyśpietčara. Katastrofa i jamu pałamała žyćcio (toj źmianiŭ proźvišča i pracuje ŭ inšym horadzie). Jon prychodzić da jaho pahavaryć. Ale razmovy nie atrymlivajecca, bo dyśpietčar — zachodni čałaviek, jon adrazu pačynaje baranić svaje pravy. I zabyvaje vybačycca.

Heta nie pra hrošy. Heta pra spraviadlivaść.

Raman Mielnik nie hladzić vystupy Pucina, nie paryć pra «ruski śviet», nie nosić hieorhijeŭskaj stužki. Ale dla mianie jon — uvasableńnie ruskaj dušy, čahości vielmi važnaha, pra što sami ruskija zabylisia. Ułasna, hieorhijeŭskaja stužka, Pucin i «ruski śviet» — heta chistkaja chałabuda, taropka ŭźviedzienaja Kramlom na tryvałym fundamiencie prahi dla spraviadlivaści. Na hatoŭnaści zahinuć za jaje. Skažy Ramanu Mielniku, što ŭ Krymie kryŭdziać «našych», — jon pojdzie baranić «našych» i zahinie, tak i nie zrazumieŭšy, što jaho padmanuli. Zahinie za spraviadlivaść.

Dyśpietčar hatovy byŭ paprasić prabačeńnia. Jon adčuvaŭ siabie nastolki vinavatym, što sprabavaŭ skončyć žyćcio samahubstvam. I voś kali pierad im źjaŭlajecca čałaviek, pierad jakim jon vinavaty, Zachad unutry dyśpietčara pieraškadžaje jamu pavodzić siabie pa-ludsku.

Ci nie heta jość pryčynaj usich vojnaŭ? Niemahčymaść parazumiecca słovami. Niedachop času na ščyryja prabačeńni.

Mnie vielmi spadabaŭsia hety ruski, Raman Mielnik. Vielmi škada, što sučasnaja ruskaja litaratura i kino nie zmahli stvaryć ničoha padobnaha. I kab pahladzieć na sapraŭdnaha ruskaha, treba iznoŭ uklučać Švarcenehiera.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0