Haračaja, a nie ciopłaja fiłałohija. Niekalki zaciemak z navukovaj kanfierencyi

Čym adroźnivajucca ŭmovy pracy ŭkrainskich fiłołahaŭ ad biełaruskich? Ja zmahła heta pabačyć na navukovaj kanfierencyi, što prajšła na voziery Śviciaź.

Nie ŭsie biełarusy viedajuć, što Śviciaź nie adna. Akramia biełaruskaj, apietaj Mickievičam, jość jašče nie mienš pryhožaje voziera va Ukrainie, centr Nacyjanalnaha parka i kurort. Mienavita tam maje bazu Uschodniejeŭrapiejski nacyjanalny ŭniviersitet imia Lesi Ukrainki (Schidnojevropiejśkij nacionalnij univiersitiet imieni Lesi Ukrajinki; SNU), što mieścicca ŭ Łucku. Na joj i prajšła navukovaja kanfierencyja «Linhvastylistyka XXI stahodździa: stan da pierśpiektyvy raźvićcia». Da słova, SNU — mienavita toj ŭniviersitet, u jakim pa inicyjatyvie dekana fakulteta fiłałohii i žurnalistyki Juryja Hromyka z hetaha hoda budzie vyvučacca biełaruskaja mova.

U kanfierencyi brali ŭdzieł ukrainskija fiłołahi z Łucka, Lvova, Adesy, Charkava, a taksama hości ź Biełarusi.

Pavialičyć

Hałoŭnaje, što ŭraziła — ukrainskija fiłołahi adčuvajuć siabie dziaržaŭnikami i dziaržavatvorcami. Ni na kaho nie ahladajucca. Navukovaja dakładnaść i biaźmiernaja zachoplenaść rodnaj movaj — voś toje, što imi kiruje. Na kanfierencyi, naturalna, abmiarkovaŭvalisia roznyja prafiesijnyja fiłałahičnyja prablemy, ale čyrvonaj nitkaj prachodziła hałoŭnaja tema — zachavańnie i raźvićcio ŭkrainskaj movy.

Adnoj z zorak kanfierencyi była doktarka fiłałahičnych navuk, prafiesarka Nacyjanalnaha ŭniviersiteta «Lvoŭskaja palitechnika», viadomy palityk, adna ź lidaraŭ partyi «Svaboda» Iryna Faryjon. Jana była deputatam Viarchoŭnaj Rady Ukrainy. U jaje reputacyja radykalnaha palityka. A jašče jana — aŭtarka papularnaj prahramy «Vielič asabistaści», u jakoj raskazvaje pra značnych dziejačoŭ ukrainskaj historyi.

Na kanfierencyi Iryna Faryjon pračytała dakład pra aŭtarski styl Ivana Puluja (1845—1918) — ukrainskaha fizika-elektratechnika i, adnačasova, hramadskaha dziejača-niezaležnika, jaki horača cikaviŭsia i moŭnymi pytańniami, pierakłaŭ Bibliju na ukrainskuju movu. Jak fizik, Puluj vyvučaŭ niaźmiennyja pryrodnyja zakony. A jak hramadski dziajač, nacyjanalist, jon pieranosiŭ fizičny zakon zachavańnia enierhii ci, jak jon farmulavaŭ toje, «nieprapaščaj siły» na śviet duchu, kultury, čałaviečych znosin, sfarmulavaŭšy jaho tak: «Zakon nieprapaščaj siły ŭ śviecie ludskich adnosin, kultury — heta praŭda. Praŭda nie źnikaje. Dzie praŭda — tam musić być pieramoha».

Pavialičyć

U svaju čarhu, Iryna Faryjon «praŭdu movy» abaraniaje z žarściu.

Viečaram kala kastra — ukrainskija narodnyja pieśni ŭ čaroŭnym vykanańni łuckich fiłołahaŭ. Śviet vohnišča stavić na abliččach svaje akcenty. Pani Faryjon raz za razam vyciraje ślozy…

«Movaznaŭstva — heta harmonija», — kazała, adkryvajučy kanfierencyju, jaje arhanizatarka, zahadčyca kafiedry historyi i kultury movy fakulteta fiłałohii i žurnalistyki SNU Śviatłana Bohdan. 

Padčas ekskursii «Skarby Šackaha kraju» ŭdzielniki mieli mažlivaść prajechacca navakolnymi vioskami, pasłuchać miascovyja havorki i cišyniu vosieni, daviedacca, jak źbierahajuć tut narodnuju kulturu.

…Vioska Adamčuki była prymusava adsielenaja z Buha ŭ kancy 1940-ch hadoŭ padčas praviadzieńnia savieckaj hranicy. Pani Halina Hałoŭčanka zachavała rodnuju chatu takoj, jakoj jana była ŭ toj čas. Ciapier jana tut žyvie, a jašče tut chatni muziej vyšyŭki, a jašče jana vučyć viaskovych dziaciej stvarać vyraby z sałomy.

Pavialičyć

Pavialičyć

A jaho my nie paturbavali…

Prafiesar Śviatłana Bohdan taksama piaščotna zachavała siadzibu svaich baćkoŭ, viaskovych nastaŭnikaŭ, takoju, jakoju jana była ŭ časy jaje dziacinstva. Interjer, jabłyni ŭ sadzie, kłunia, navat pach doma… Uvohule, ciapier tut nazirała toje, što raniej bačyła ŭ Polščy: kali na ŭčastku budujecca novy sučasny katedž, to haspadary nie rujnujuć staruju bielenuju chatku, a pakidajuć jaje pobač.

Pavialičyć

…Siarod udzielnikaŭ kanfierencyi — łuckaja žurnalistka, talenavitaja paetesa Jula Finkoŭskaja. Jana samastojna vyvučaje biełaruskuju movu, nazyvaje jaje «movaj ptušak» i piša pa-biełarusku śvietłyja vieršy. Jasna, što ŭdzielniki ź Biełarusi razmaŭlajuć ź joju pa-biełarusku, kab dać mahčymaść moŭnaj praktyki. Paśla kanfierencyi jana napisała ŭ FB: «Jakŝo vpieršie v žitti dva dni pośpil rozmovlati pierievažno biłoruśkoju, to na trietij pomičaješ, jak vnutrišni diałohi zvučať v hołovi oboma movami odrazu! I ŝo divno, to nie vtomluje naviť:)

A siońnia na pracy ŭvieś čas kazała «voś» zamiest «oś». Viedajecie, hetaja biełaruskaja — to lohki narkotyk: čym bolš jaje vakoł, tym bolš chočacca! Dziakuj za hetuju mahčymaść, novyja słovy i novyja adcieńni značeńniaŭ (abiacaju bolš nie błytać vožykaŭ i vužykaŭ)».

…U svaich dakładach udzielniki z Bresta zasiarodzilisia na tapanimicy rodnych dla ich miaścin. Staršynia UNPS «Bierahinia» raskazaŭ pra vykarystańnie staražytnaj nazvy «Bieraść» jak pakazčyka histaryčnaj pamiaci, a Anton Dackievič i Alaksiej Šumier — pra mikratapanimiku, adpaviedna, siała Puhačova, jakoje ciapier uvajšło ŭ skład Bresta, i sioł Aharodniki i Stavy Kamianieckaha rajona.

…Bierah Śviciazi. Absalutna nieruchomaja vada budzić tryvožnaje pačućcio. Čaroŭnaje voziera mialeje. Havorać, heta adbyvajecca z-za raspracoŭki Chacisłaŭskaha krejdavaha karjera, jaki znachodzicca ź biełaruskaha boku miažy i naležyć Juryju Čyžu.

Pavialičyć

…Heta byli nasyčanyja dni. Plenarnyja pasiedžańni, cikavyja dakłady, niefarmalnyja razmovy, u tym liku prezientacyja biełaruska-ŭkrainskaha almanacha «Sprava». Heta była haračaja fiłałohija. U tym samym, biblejskim sensie. «Budźcie haračymi abo chałodnymi, a nie ciopłymi».

…Z carkvy ŭ Smalarach Śviciaźskich vychodzić pažyłaja žančyna, i tak jana nahadvaje maju babulu — abliččam, pastavaju, vopratkaj, — što, ahałomšanaja, ja mimavoli prypyniajusia, kab pahladzieć na jaje daŭžej.

— A vite čoho nie jdete razom z usima do cerkvy? — pytajecca jana.

— A na vas lubujusia. Vielme vite choroša, — adkazvaju.

My razmaŭlajem, i jaje mova, i maniera trymacca — pavažlivaja da surazmoŭcy, ale poŭnaja hodnaści — jašče bolš uzmacniaje padabienstva. A kali na raźvitańnie jana kaža mnie: «Jedź z Boham, dytynońko!» — taksama, jak kazała kaliści babula, to nastaje čas raspłakacca i mnie…

…Za dva dni na Vałyni nie bačyła nivodnaha pjanaha, nikoha, chto b kuryŭ. I nie čuła nivodnaha ruskaha słova. Ujezd na pamiežny pierachod «Tamašoŭka» pierakryty vializnymi žaleznymi ščytami. Kali mašyna padjazdžaje, jany chavajucca ŭ ziamlu, prajechała — padnimajucca znoŭ. I adsiakajuć movu. «Zdravstvujtie. Tamožiennyj kontrol». U Breście ŭkrainskuju jašče čuješ na vulicach, biełaruskuju — u abjavach u hramadskim transparcie.

Doma u Minsku zastaju syna (7 kłas) za pryhatavańniem urokaŭ. Vučyć ruskuju litaraturu, zadali na pamiać vyvučyć ruskuju narodnuju liryčnuju pieśniu. Nie vučycca — niama ryfmy.

— Mama, — kaža Taras, — nastaŭnica skazała, što «dla našich narodnych piesien charaktierno otsutstvije rifmy». A ja padumaŭ, što maja lubimaja narodnaja pieśnia — «Tam na hary dva dubki», i tam cudoŭnaja ryfma.

Sa školnaj prahramy vykinuli dyfierencyjały i intehrały, skaracili vyvučeńnie chimii i fiziki na hod, ale «naši pieśni», kaniešnie, musova vučyć na pamiać.

Ale ničoha. I biełaruskuju movu Taras viedaje vydatna, i chimičnyja dośledy ŭmieje pravodzić, i pra dyfierencyjały, pryjdzie čas, jamu tata patłumačyć. A jašče my ź im zapisalisia na biaspłatnyja kursy ŭkrainskaj movy pry Tavarystvie biełaruskaj movy.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0