Dadavajcie ŭ svoj śpis da prahladu!
U filmach navučańnie čaściakom pryvodzić da takich dramatyčnych kanfliktaŭ, što žyćciovyja niahody pačynajuć zdavacca trochi mienšymi.
My schilajem hałavu pierad hetaj ciažkaj i važnaj prafiesijaj i prapanujem piać filmaŭ, što razhladajuć adukacyju pad roznymi vuhłami.
«Niaŭdziačnaja sprava — vučyć hetych maleńkich finaŭ»
Elina — Nibyta mianie nie było / Elina — Som om jag inte fanns
Kłaus Chiaro, 2002 hod
Siarod prazrystych krajavidaŭ paŭnočnaj Šviecyi 50-ch hadoŭ u maleńkaj vioscy žyvie dziaŭčynka, jakaja lubić błukać pa imšarach i zhadvać pamierłaha baćku.
U škole aŭtarytarnaja frekien Cholm (adna z ulubionych aktrys Bierhmana — Bibi Andersan) hatova mučyć dziaciej hoładam, kab navučyć niaŭdziačnych dzikunoŭ šviedskaj movie. Ich rodnaja mova — saamskaja, adnak choć niejkaja mahčymaść atrymać na joj adukacyju źjaviłasia tolki ŭ 2000 hodzie. Tak ci inakš, ale nastaŭnica ŭpeŭnienaja, što robić dzieciam pasłuhu, a maleńkaja Elina zastupajecca za adnakłaśnika i pačynaje maŭklivy bunt. Praŭda, Chiaro nievypadkova ličycca prychilnikam paetyčnaha kino, i baraćba za ŭłasnuju hodnaść — tolki adzin sa składnikaŭ hetaj pryhožaj, amal kazačnaj historyi. Adziny film sa śpisa, jaki, biez sumnievaŭ, možna raić dla siamiejnaha prahladu.
«Ja budu ŭ kalidory, ale daviedajusia, kali vy budziecie razmaŭlać»
Alivija Kiterydž / Olive Kitteridge
Liza Chaładenka, 2014 hod
Alivija — z taho typu nastaŭnic, u jakich na ŭrokach zaŭsiody žaleznaja dyscyplina, a adznaki redka byvajuć vyšejšymi za trojku. Da ŭłasnaha syna jana jašče bolš strohaja, čym da vučniaŭ, a valancinku ad muža vykidaje ŭ śmietnicu, nie pračytaŭšy.
Hety mini-sieryjał pavodle vydatnaj knižki zusim nie litaralnaja ekranizacyja, a, chutčej, svojeasablivy «Tvin Piks», tolki bieź mistyki. Ale z takim ža pravincyjalnym haradkom, dzie ŭsio nie tak miła, jak moža padacca na pieršy pohlad, dzie kožny sprabuje vyhladać bolš «narmalnym», čym na samoj spravie.
Darečy, apieratar Frederyk Ełms pracavaŭ u svoj čas razam ź Linčam, i ciapier pa-majstersku dapamahaje raspavieści historyju, što ciahniecca cełych 25 hadoŭ (i ŭsiaho tolki čatyry sieryi). Jana składajecca z drobiaziaŭ, i maleńkija čyrvonyja rukavički tut značać bolš, čym, skažam, drakony ŭ inšym viadomym sieryjale. A pražytaje žyćcio pakidaje paśla siabie harkavy prysmak i adčuvańnie, što ŭsio było nie darma.
«Zvanok! Ja raniej ni razu jaho nie čuła»
Les dla drevaŭ / Der Wald vor lauter Bäumen
Maren Ade, 2003 hod
Letaś, paśla pieramohi na Kanskim fiestyvali, Maren Ade narešcie zaŭvažyła šyrokaja publika. Ale ŭsie jaje mocnyja baki možna acanić jašče ŭ debiutnym filmie, źniatym aščadna i amal u stylistycy «chatniaha videa» ŭ toj ža škole, dzie raniej pracavała maci režysiorki (jaje baćka taksama byŭ nastaŭnikam). Historyja maładoj vykładčycy ŭ nieznajomym horadzie — historyja samoty. Sama Mełani parušaje ŭsie mahčymyja praviły, a kalehi, susiedzi i vučni nie imknucca ŭtrymać jaje ad imklivaha ruchu ŭ nikudy.
Ade nie advodzić kamieru navat u samyja niajomkija momanty, ale ŭsio ž spačuvaje svajoj hieraini: biaźlitasnaja jana tolki da abyjakavaści.
Finał možna pračytać jak pieramohu hieraini, tamu hladač moža vydychnuć, chacia toje, što Ade źniała svoj film za mizerny biudžet i jašče padčas navučańnia ŭ kinaškole, napeŭna, pazbaviła snu mnohich inšych studentaŭ-režysioraŭ.
«Čamu mienavita mianie — na Ałtaj?»
Hryhory Kozincaŭ, Leanid Traŭbierh, 1931 hod
«Adna! Adna!» — tak intertytry hetaj stužki pieradajuć pačućci maładoj nastaŭnicy, što ŭžo źbirałasia pabracca šlubam z kachanym i zastacca žyć u horadzie, ale niečakana atrymała nakiravańnie na Ałtaj. Tam jana musić zmahacca z kułakami, šamanam i ryzykuje zahinuć, bo nie ŭsie tubylcy rady prychodu školnaj adukacyi.
Nie varta śpisvać hety film jak čarhovuju prapahandu pra baraćbu dobraha ź lepšym. Takuju i ciapier časta zdymajuć na «Biełaruśfilmie»: niejkich šeść hadoŭ tamu dziaržaŭnaja kinastudyja vyplunuła «Na razdarožžy» Vitala Dudzina, bieskanfliktnaje i chłuślivaje kino pra raźmierkavańnie. U stužcy Kozincava i Traŭbierha ŭražvaje navat nie stolki dziŭnaje spałučeńnie ekzatyzmu i dakładnaści ŭ detalach pobytu, a praŭdzivaja miechanistyčnaść ułady. Dziaržava patrabuje ad hramadzian achviaravać usim asabistym, i chacia farmalna hierainia Aleny Kuźminoj sama vyrašaje, što nie moža zdradzić ahulnaj mary, nijaki ščaślivy finał nie satre pieražytaha adčuvańnia vuścišy, padkreślenaha kantrapunktam muzyki Šastakoviča.
«Bolš nichto nie pryjdzie»
Maleńkaja nastaŭnica / Yi ge dou bu neng shao
Čžan Imoŭ, 1999 hod
Dobry ŭzor dvajnych standartaŭ Kanskaha fiestyvalu: film byŭ źniaty z konkursu ci to za prakitajskuju, ci to za antykitajskuju pazicyju. Byccam by niezachodnim režysioram dazvolena zdymać tolki prapahandu ci pryjemnyja kazački dla turystaŭ.
Moža padacca, što zaviazka siužeta ŭziataja ź dziciačaha multfilma: 13-hadovaja Vej akazvajecca časovaj nastaŭnicaj u kitajskaj viosačcy, a vučni pieryjadyčna ŭciakajuć na zarobki ŭ horad. I Vej vymušanaja spałučać navučańnie sa sprobami ŭtrymać dziaciej na zaniatkach. Ale akciory-nieprafiesijanały vystupajuć pad ułasnymi imionami, u svaich zvykłych žyćciovych rolach, i ŭsie hetyja nievierahodnyja padziei — častka nastupstvaŭ maštabnaj reformy adukacyi ŭ 1990 hodzie.
Adsutnaść adnaznačnaj palityčnaj aryjentacyi vynikaje z žadańnia adnačasova nablizicca da realnaści i natchnić hledačoŭ. Nievypadkova kažuć, što film staŭ asabliva papularnym siarod kitajskich nastaŭnikaŭ. Nikomu nie chočacca vieryć, što ich prafiesija bieznadziejnaja. U Čžana Imoŭ možna znajści i parady pa vykładańni, i krytyku adukacyjnaj palityki, i nietryvijalnuju ramantyčnuju liniju, i nadzieju na lepšaje. Heta nie ŭzor aficyjoznaha kino, a vychad za miežy.
Kamientary