«Jana nie dačakała hetaha dnia, ale hety dzień dačakaŭ jaje»: Łarysie Hienijuš paśmiarotna vydali Nacyjanalny pašpart Biełarusi
Biełaruski pašpartny centr 31 śniežnia 2025 hoda paśmiarotna vydaŭ Nacyjanalny pašpart Biełarusi Łarysie Hienijuš — piśmieńnicy i dziajačcy BNR, jakaja da śmierci nie pryniała savieckaha hramadzianstva. Dazvoł na heta daŭ jaje ŭnuk.
Los Łarysy Hienijuš (1910—1983) — adna z samych trahičnych i adnačasova hieraičnych staronak biełaruskaj historyi XX stahodździa.
Jana naradziłasia ŭ majontku Žłobaŭcy na Hrodzienščyny, vučyłasia ŭ Vaŭkavysku, a ź siaredziny 1930‑ch hadoŭ žyła ŭ Čechasłavakii. U Prazie jana apynułasia ŭ asiarodździ biełaruskaj palityčnaj emihracyi i ŭ 1943 hodzie była pryznačanaja hienieralnym sakratarom Urada Biełaruskaj Narodnaj Respubliki ŭ vyhnańni. Jana zachoŭvała i paradkavała archiŭ BNR i dapamahała biełarusam-emihrantam i ŭciekačam.
Paśla vajny savieckija ŭłady damahalisia vydačy Hienijušaŭ. U 1948 hodzie Łarysu Hienijuš aryštavali ŭ Čechasłavaččynie, abvinavacili ŭ «antysavieckaj dziejnaści», asudzili i adpravili ŭ łahiery HUŁAHu. Paśla vyzvaleńnia jaje ŭhavorvali pryniać savieckaje hramadzianstva — ale jana admoviłasia.
Hienijuš ličyła siabie hramadziankaj Biełaruskaj Narodnaj Respubliki i nie pahadziłasia na saviecki pašpart — navat canoj abmiežavańniaŭ i žyćcia pad pastajannym nahladam. Hetaja pazicyja zrabiła jaje adnoj z samych pryncypovych simvaličnych fihur biełaruskaj historyi XX stahodździa.
Mienavita hetaja niazłomnaja pazicyja i stała maralnaj padstavaj dla paśmiarotnaj vydačy joj pašparta volnaj Biełarusi. Inicyjatyva ŭzhadniła svoj krok ź Michałam Hienijušam, unukam paetki.
«Maja babula svaim žyćciom dakazała, jak možna i jak varta, a moža, navat, jak treba rabić. I joj, napeŭna, naležycca pašpart niezaležnaj Biełarusi, jakoha nie dačakała», — adznačyŭ jon.
Vajna z pamiaćciu ŭ łukašenkaŭskaj Biełarusi
Simvaličnaja vydača pašparta adbyłasia na fonie biesprecedentnaha pieraśledu pamiaci Łarysy Hienijuš na jaje radzimie. Apošnija hady praŭładnyja i prarasijskija aktyvisty viaduć metanakiravanuju kampaniju pa dyskredytacyi jaje asoby.
Hałoŭnym abvinavačvańniem stała nibyta supracoŭnictva z nacystami. Prapahandysty spasyłajucca na zvarot pražskaha Biełaruskaha kamiteta samapomačy da Hitlera, pad jakim staić i proźvišča Hienijuš. Adnak sama paetka ŭ svajoj knizie «Spoviedź» śćviardžała, što ŭsie podpisy byli sfalsifikavanyja staršynioj kamiteta Ivanam Jermačenkam.
Daśledčyki ž adznačajuć, što ŭ jaje tvorčaści niama nivodnaha radka z uchvaleńniem nacyzmu, a dziakujučy rehistracyi ŭ kamitecie byli vyratavany niekalki jaŭrejskich siemjaŭ.
Niahledziačy na heta, ataki nie spyniajucca. U 2023 hodzie pa inicyjatyvie prarasijskaj aktyvistki Volhi Bondaravaj u Zelvie byŭ zrujnavany pomnik Łarysie Hienijuš, jaki stajaŭ kala carkvy z błasłavieńnia mitrapalita Fiłareta. A knihi paetki byli pryznanyja biełaruskim režymam «ekstremisckimi materyjałami».
Na hetym fonie paśmiarotnaja vydača pašparta vyhladaje nie prosta simvaličnym aktam, a adkazam hramadzianskaj supolnaści na sproby režymu vykraślić z historyi adnu z samych mužnych i pryncypovych žančyn Biełarusi.
«Spadarynia Łarysa, vy — hramadzianka volnaj Biełarusi. Ciapier. I nazaŭsiody», — napisali inicyjatary.
Ciapier čytajuć
«Paša, ja tabie nie vieru». Sieviaryniec raskazaŭ, jak vypadkovaja dziaŭčyna matyvavała jaho nazaŭsiody pierajści na biełaruskuju movu3
Kamientary