Valer Bułhakaŭ: Biełaruś budzie niezaležnaj, a Łukašenka nie dakiruje da svajho kanca

Redaktar časopisu «ARCHE» Valer Bułhakaŭ – pra siońniašnija zadačy nacyjanalnaha ruchu. Adkazy na pytańni čytačoŭ sajtu radyjo «Svaboda».

– Sp.Valer, kali adbuducca pieramieny ŭ Biełarusi? Što stanie ich pieradumovaju?

Valer Bułhakaŭ: Źmieny ŭ Biełarusi mohuć adbycca ŭ vyniku, pa-pieršaje, raptoŭnaha i poŭnaha kalapsu biełaruskaj ekanomiki, pa-druhoje, vonkavaj intervencyi, pa-treciaje, zaŭčasnaj śmierci biełaruskaha lidera, pa-čaćviertaje, śviadomaha volevyjaŭleńnia narodu, zdolnaha adstajać svoj palityčny vybar na vulicach. Pieršyja try mahčymaści ja niekampetentny razhladać. Što datyčyć čaćviertaj, to jana budzie mahčymaj adno ŭ vyniku ciažkoj i napružanaj pracy elity hramadztva z usim hramadztvam. Hetaja praca maje na mecie stvareńnie i pašyreńnie vartaściaŭ, jakija mahli b słužyć dasiahnieńniu anulnanacyjanalnaha kansensusu.

Vysokaja cana svabody

– Pavažany Valer, na tvaju dumku: što heta za źjava takaja – Łukašenka i łukašyzm. Ci heta zakanamiernaja źjava, ci nie?

V.B.: Ja b skazaŭ tak – pytańni, adkul pajšoŭ Łukašenka i čamu ŭ našym hramadztvie isnuje zabarona pieratvareńnia nieśviadomych biełarusaŭ u biełaruskamoŭnych z raźvitaj nacyjanalnaj śviadomaściu (apošnich pradukujuć nia škoła, vojska i dziciačy sad, a ŭnikalnyja źbiehi akaličnaściaŭ), dla mianie asnoŭnyja pytańni biełaruskaj filazofii. Adkazać na ich niemahčyma, kali źbivacca na prapahandysckuju rytoryku i publicysckija štampy.

Łukašenka nia byŭ najhoršym kandydatam padčas prezydenckich vybaraŭ 1994 h. Palityki padobnaha kštałtu (jak Lo Pen u Francyi ci Andžej Leper u Polščy) robiać hramadztvu surjoznuju pasłuhu: jany pakazvajuć, što z takim hramadztvam niešta nia tak. Treba addać naležnaje hetamu čałavieku: jamu chapiła siły i rašučaści zrabić mnohaje z taho, što siadzieła ŭ hałovach mnohich partyjna-haspadarčych dziejačoŭ. Łukašenka zrabiŭ toje, što značna bolš biazdarna zrabili b Dubko, Novikaŭ ci Kiebič. Mianie vielmi ciešyć, što ŭ vyniku zroblenaha Biełaruś, pavodle ŭzroŭniu demakratyčnych svabod, apynułasia na roŭni afrykanskich krainaŭ.

Kab skončyć pra Łukašenku: jaho paśladoŭnaść i rašučaść, na moj pohlad, biare pačatak z taho, što jamu daviałosia zrabić svoj faŭstaŭski vybar: što bolš kaštoŭnaje – pilnavać duch demakratyčnych svabod abo "nakarmić narod", zabiaśpiečyŭšy bolš-mienš spraviadlivaje raźmierkavańnie dziaržavaj najaŭnych resursaŭ? Kiravać krainaj uručnuju niejki čas sapraŭdy moža dać bolšy ekanamičny efekt, čym pry dapamozie składanaj systemy strymak i procivah. Niamnohija, zdajecca, uśviedamlajuć, što vynikam pryniaćcia Biełarusiaj demakratyčnaj madeli zachodniaha typu znoŭ budzie zaciažny ekanamičny kryzis, rezkaje rassłajeńnie hramadztva i źmianšeńnie jaho dabrabytu. Kab heta vytrymać i nie skacicca nazad u aŭtarytaryzm, hramadztva pavinna prajavić śviadomuju volu.

Kamfortniej, čym u imperyi

– Šanoŭny sp.Bułhakaŭ, aceńvajučy dasiahnieńni Łukašenki, Vy majecie davoli adroznyja mierkavańni ŭ paraŭnańni z astatnimi niezaležnymi aŭtarami. Ci nie mahli b Vy patłumačyć, jaki pazytyŭny ŭpłyŭ na siońniašni dzień zrabiŭ urad Łukašenki na niezaležnuju Biełaruś? I chto moža stać nastupnym prezydentam Biełarusi? Piotra Davidziuk, Kanada

V.B.: Łukašenka svajoj palitykaj zrujnavaŭ adzin z asnovatvornych mitaŭ kalanijalnaha myśleńnia pra Biełaruś: maŭlaŭ, Biełaruś takaja biednaja i ŭbohaja, što, nie ŭvachodziačy ŭ skład Rasiei, jana nia moža vyžyć. Ciapier uzrovień žyćcia ŭ Biełarusi ničym nia horšy, jak u Rasiei, a jakaść žyćcia pa šerahu pakaźnikaŭ navat lepšaja.

Pry Łukašenku isnujuć nacyjanalnyja pašparty, armija, sudy, milicyja, pasolstvy i inšyja instytuty, jakija farmujuć nacyjanalnuju identyfikacyju. Narešcie, pry Łukašenku ŭ masavaj śviadomaści adbyŭsia kren u bok niezaležnaści. Kali ciapier pravieści svabodnyja vybary, siły, jakija vystupali za abjadnańnie z Rasiejaj, naŭrad ci nabrali b mnoha hałasoŭ.

Adnym słovam, łukašenkaŭski epizod biełaruskaj historyi pakazaŭ, što žyć u nievialikaj krainie, hieahrafična raźmieščanaj u Eŭropie, nia mienš, a moža navat bolš kamfortna, čym u vialikaj imperyi.

Na źmienu Łukašenku pryjdzie Kiebič

Kali vybary nastupnaha prezydenta Biełarusi adbuducca ŭ vyniku naturalnaj evalucyi ciapierašniaha režymu, a nia niejkich vonkavych kataklizmaŭ, na źmienu Łukašenku pryjdzie novy Kiebič ci Dziemianciej, inakš kažučy, čałaviek z vyšejšych ešalonaŭ ułady.

Treba skazać, što Łukašenka admysłova asłablaje namenklaturnuju elitu (u joj nie pavinna być nijakich jamu kankurentaŭ). Tamu jaho nameklaturny pierajemnik naŭrad ci budzie mocnym palitykam, zdolnym hnuć svaju liniju niahledziačy na ni što. Kali ŭ 2001 paśla vybaraŭ niaŭznak sieŭ Leanid Kałuhin, elicie byŭ dadzieny syhnał, što kankuravać u publičnaj prastory ź dziejnym prezydentam – złačynstva. Sioleta takich zuchaŭ užo nie było. Značyć, siarod ciapierašniaha kiraŭnictva krainy niama mocnych publičnych palitykaŭ (aprača adnaho, dobra ŭsim viadomaha) i systema ŭłady zmoža pieramahać hramadzianskuju supolnaść tolki pry dapamozie administracyjnaha resursu. A pry bolš-mienš spraviadlivaj palityčnaj kankurencyi jon nie zaŭždy pracuje.

Zychodziačy z hetaj lohiki, šaniec dla demakratyčnaj transfarmacyi Biełarusi źjavicca tolki tady, kali hety Łukašenkaŭ pierajemnik akažacca dastatkova biazdarnym, kab vyklikać hłybokuju sacyjalnuju napružanaść i prajhrać paśla hieneralnuju bitvu za ŭładu.

Ja nie bajusia zakryćcia

– Vitańnie, Valer, ci moh by ty raspavieści pra plany «ARCHE» na budučyniu? Jak, u jakim nakirunku ty bačyš jaho mahčymaje raźvićcio? Što budziecie rabić, kali budzie pryniata rašeńnie ab zabaronie druku i raspaŭsiudu? Ihar (Horadnia)

V.B.: Plan na budučyniu – utrymać ciapierašniuju štomiesiačnuju rehularnaść vychadu, pryciahvać novych aŭtaraŭ u časopis i supracoŭnikaŭ u naš kalektyŭ.

«ARCHE» ŭ svaim ciapierašnim vyhladzie ciapier dasiahnuŭ amal vierchaviny svaich mahčymaściaŭ. Palapšać možna najpierš jakaść tekstaŭ i dyzajn samoha vydańnia.

Chaču skazać, što pa maich intuicyjach nas naŭrad ci začyniać da nastupnych prezydenckich vybaraŭ. A kali začyniać, heta budzie dyjahnaz dla siońniašniaha režymu, stratehičnuju niebiaśpieku dla jakoha, jak vyjavicca, ujaŭlajuć vydańni z nakładam, mienšym za 1000 asobnikaŭ.

Ja nie bajusia zakryćcia «ARCHE» – jaho persanał znojdzie siabie ŭ analitycy, litaratury, palitycy, navucy ci dzie-niebudź jašče.

Dziaržaŭnaść biaz nacyi

– Vitaju, Valer. Niama lepšaha intelektualnaha adpačynku, čym samotny viečar, dobraja harbata i časopis «ARCHE»... dziakuju. Skažycie, ci, na Vašuju dumku, šmat supolnaha pamiž nacyjanałzmam XIX st. u Eŭropie i nacyjanalizmam XXI st. u Biełarusi? Kali našaje nacyjanalnaje adradžeńnie pryviadzie da stvareńnia nacyjanalnaj dziaržaŭnaści? Nasta.

V.B.: Paradoks našaj sytuacyi ŭ tym, što biełarusy atrymali dziaržaŭnaść, ale nia zdoleli pabudavać nacyi. Eŭrapiejskija nacyjanalizmy, pra jakija vy pišacie, startavali na rubiažy XVIII i XIX st., biełaruski – amal na sto hadoŭ paźniej. Pytańnie, ci zdolejuć biełarusy pabudavać svaju nacyju, zastajecca adkrytym. Adkaz na jaho zaležyć u tym liku ad našaj enerhii i achviarnaści.

Kulturny aparteid

– Pryvitańnie Valer! Ci spraviadlivym budzie ćvierdžańnie, što sučasnaja Respublika Biełaruś jość u bolšaj stupieni ŭvasableńniem prajektu Łuki Sałanieviča, a nie bratoŭ Łuckievičaŭ? I druhoje: čamu reanimacyja "zachodnierusizmu", jakaja adbyvajecca siońnia, amal nie supravadžajecca viartańniem "hierojeŭ" henaje płyni ŭ sučasny idealahičny kantekst? Dziakuj. Siarhiej Bałachonaŭ.

V.B.: Ivan Sałanievič nia maryŭ pra niezaležnuju Biełaruś i nia mieŭ takoha prajektu. Jon maryŭ pra toje, kab jana chutčej zadušyłasia ŭ bratnich abdojmach Rasiei.

Braty Łuckievičy znajšli ŭ sabie mužnaść zajavić pierad asnoŭnymi aktorami mižnarodnaj palityki, što Biełaruś choča być niezaležnaj krainaj. Sučasnaja Respublika Biełaruś pajaviłasia na palityčnych mapach śvietu nie ŭ apošniuju čarhu dziakujučy hetamu vysiłku voli.

Što da druhoha pytańnia, to sučasny režym adnaviŭ nie "zachodnierusizm", a hruvastkuju systemu kulturnaha aparteidu i moŭnaj dyskryminacyi, jakaja skłałasia ŭ krainie pačynajučy za 30-ch XX v. "Zachodnierusizm" uźnik tady, kali biełaruskaha nacyjanalizmu jašče nie isnavała, i ŭvohule admaŭlaŭ biełaruskaj movie ŭ pravie na isnavańnie. Ciapierašni režym hetaha nia robić. Jon raździalaje biełaruski śviet na "čornuju", archaičnuju kulturnuju prastoru sielskaj miascovaści, dzie pravadnoje radyjo, miascovaja presa i navat dzie-nidzie škoły pracujuć na biełaruskaj movie, i "biełuju", cyvilizavanuju kulturnuju prastoru horadu, dzie ŭsio maje być pa-rasiejsku. Čytajcie Ćvikieviča.

Sustreča z Łukašenkam niemahčymaja

– Valer, na vašu dumku, nakolki pryvid "anšlusu" nahaniaje nacyjanalistyčnyja nastroi ŭ biełaruskim hramadztvie? Asabliva cikavyja ŭ hetym planie nastroi kirujučaj elity. Nu, a kali takija nastroi zaŭvažajucca, dyk jakija mahčymaści "sustrečy" nacyjanalistaŭ-kulturnych adradžencaŭ i nacyjanalistaŭ-dziaržaŭnikaŭ (nahadaju, što da hetych apošnich vy zaličvajecie i Łukašenku)? Jak vy bačycie budučyniu i perspektyvy demakratyčnaj kaalicyi? Mahčymuju rolu ŭ hetym Kazulina? Apošnim časam vam prychodziłasia vystupać z krytykaj rasiejskamoŭnych liberałaŭ u abaronie "nacyjanalnaha prajektu". Ale vam davodziłasia vystupać taksama z krytykaj niekatorych versijaŭ biełaruskaha nacyjanalizmu. A kali b u hipatetyčnym parlamencie vam pryjšłosia b vybirać pamiž rasiejskamoŭnymi liberałami i, skažam, paźniakoŭskim BNFam, kamu b vy addali pieravahu? Dziakuj. Piatro Rudkoŭski.

V.B.: Maja acenka Łukašenki jak nacyjanalista była pamyłkovaj. Nasamreč, tryvałaje niepryniaćcie nacyjanalnych vartaściaŭ, asabliva neŭratyčnaje vyciaśnieńnie im biełaruskaj movy za miežy publičnaj prastory, pakazvaje, što jaho palityčnaja pazycyja bolš archaičnaja i kanservatyŭnaja. Najbližejšy analah sučasnaj Biełarusi ŭ eŭrapiejskaj palityčnaj prastory – heta absalutysckija manarchii, jakija pieražyli krach na kantynencie ciaham XVIII, XIX i XXst.

Aprača ŭpłyvu kalanijalnaj spadčyny, nacyja (nacyjanalnyja vartaści, pierš za ŭsio mova) nie prymajucca Łukašenkam tamu, što jana vystupaje dziejnasnaj alternatyvaj dla identyfikacyi hramadzian, alternatyŭnym polusam hramadzkaj lajalnaści. Padobna absalutysckim manarcham, Łukašenka patrabuje ad narodu pakłanieńnia i identyfikacyi ź dziaržavaj, h.zn. z materyjalnym vyražeńniem svajho praŭleńnia (i tym samym z samim saboj) koštam asłableńnia abo prafanacyi ŭsich alternatyŭnych centraŭ identyfikacyi. Inakš kažučy, u Biełarusi, pavodle lohiki ŭłady, narod isnuje dla taho, kab uzmacniać uładu, jakaja blakuje lubyja značnyja mahčymaści nacyjatvareńnia. U eŭrapiejskich hramadztvach, naadvarot, dziaržava – usiaho tolki instrument nacyjanalnaha raźvićcia. U Eŭropie ciapier badaj užo niama narodaŭ, jakija, jak u Biełarusi, farmujucca mechaničnym abjadnańniem nasielnictva źvierchu: tam isnujuć nacyi, čalcy jakich vałodajuć ustojlivym kansensusam što da nacyjanalnych vartaściaŭ.

Tamu sustreča nacyjanalistaŭ z Łukašenkam niemahčymaja. Hety čałaviek zasłužyŭ, kab ź im havaryli jahonaj movaj i dziejničali ŭ dačynieńni da jaho jahonymi ž metadami.

Krytyčnaja ŭmova pośpiechu demakratyčnaj kaalicyi ŭ Biełarusi – apora na resursy biełaruskaha biznesu i admova ad papulisckaj rytoryki, zasnavanaj na abiacańniach pavyšeńnia dabrabytu. Jak na mianie, 19 sakavika na Płoščy było b mała narodu, kali b kandydatam zamiest Milinkieviča byŭ bieschrybietny liberalny papulist. Pra perpektyvy Kazulina možna budzie havaryć paśla jaho vyzvaleńnia.

I rasiejskamoŭnyja liberały, i paźniakoŭski KCHP BNF vyklikajuć u mianie prykładna adnolkavyja pačućci. Ja budu hałasavać suprać ich.

Datul dakul

– Ci zbyvalisia vašy raniejšyja palityčnyja prahnozy? Jakija? A jak vy bačycie sytuacyju ciapier? Jaki los čakaje Łukašenku, Milinkieviča, našu krainu? Dziakuju. Aleks.

V.B.: Prahnoz taki:

– Biełaruś budzie niezaležnaj;

– Łukašenka nia zdoleje kiravać krainaj da svajho kanca;

– Milinkieviča jašče bolš palubiać u eŭrapiejskich stalicach.

– Dobry dzień, šanoŭny Sp.Bułhakaŭ! Jakija plany maje redakcyja «ARCHE» adnosna dalejšaha farmatu vydańnia, jaho asnoŭnaj tematyki? Ci nie aścierahajeciesia Vy zališniaj palityzacyi vydańnia?

V.B.: Palityzavananaść «ARCHE» – reaktyŭnaja. Pakul dziaržava budzie palityzoŭvać pytańnie nacyjanalnaj movy, naprykład, zabaraniać vyšejšuju adukacyju, dakładnyja navuki abo FM-viaščańnie na joj, datul hetaja tema nia sydzie z našych staronak. Pakul u krainie nia budzie narmalnaj palityčnaj kankurencyi, budzie raspalvacca antyzachodniaja ci antyŭschodniaja histeryja i vyvodzicca z-pa-za ŭsiakaj krytyki asoba prezydenta, my budziem ličyć svaim abaviazkam pra heta pisać. Pakul z ekranaŭ telebačańnia na nas lijucca reki chłuśni, nielha siadzieć skłaŭšy ruki.

Stan prastracyi i vypadzieńnia z času, u jakim biełaruskaja kultura znachodziłsia šmat dziasiatkaŭ hadoŭ, ničoha dobraha dla nacyi nia daŭ.

Ničoha fatalnaha

– Ci ŭ pobytavym žyćci vy karystajeciesia biełaruskaj movaj? Što dumajecie ŭvohule pra našu moŭnuju sytuacyju? Aleks.

V.B.: Tak, doma ja havaru pa-biełarusku.

Ničoha fatalnaha ŭ našaj moŭnaj sytuacyi niama. Na momant abjadnańnia Italii ŭ 1860-ja hady na pravilnaj italjanskaj movie havaryła 2% nasielnictva. U nas sytuacyja kudy lepšaja.

Trochi pra litaraturu

– Vitaju, Valer! Chodzić šmat čutak nibyta pra niejki kanflikt pamiž «ARCHE» i «Dziejasłovam». Jak na samaj spravie? Aleś.

V.B.: Niama kanfliktu pamiž časopisami, jość pošuk identyčnaści kožnaha ź ich. Pryčynaj dla hetkich pahałosak pasłužyli zredźčasu drukavanyja ŭ «ARCHE» krytyčnyja vodhuki na vypuski "Dziejasłova" abo tvory aŭtaraŭ, jakija stajać za hetym časopisam. Našy piśmieńniki – ludzi nadzvyčaj ambitnyja i časam strašna baluča pieražyvajuć krytyku ŭ svoj bok.

Ale nia varta błytać krytyku z abviaščeńniem vajny!

Jość pytańnie, navošta ARCHE niešta takoje naohuł drukuje, kali my, maŭlaŭ, robim adnu spravu, kali ŭ hety składany dla nacyi čas treba zhurtavacca suprać supolnaha voraha i h.d. Usio heta łuchta! Pakul my nie dasiahniem vysokaj ekalohii našaha tvorčaha asiarodździa, nijakija sapraŭdnyja źmieny ŭ krainie nia buduć mahčymyja.

Prablema tut hłybokaja. Častka našych piśmieńnikaŭ dahetul žyvie ŭ "ružovym tumanie". Jana pryvykła da takoha stanu rečaŭ, kali "svaja" krytyka byvaje tolki apalahietyčnaj.

My chočam pakazać, što časy źmianilisia. Nielha pisać, jak raniej, – inakš nikoli nie razburyć mit pra biełaruskuju litaraturu, jakaja, jak mnie niekali skazaŭ hałoŭny redaktar Litaratury na swiecie Piotar Somer, vyklikaje kiepskija asacyjacyi. My znachodzimsia ŭ takim admiežku kulturnaha času, kali ad padmieny litaratury hrafamanijaj hublajecca sacyjalnaja dynamika i ludzi pierastajuć vieryć u pieramieny.

Poŭny tekst adkazaŭ čytajcie na sajcie Radyjo Svaboda

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0