Levan Buadze: Kali jość vajna — abjektyŭnaści čakać nie prychodzicca

Levan Buadze cudoŭna havoryć pa‑biełarusku: pravilna, vyrazna, pryhoža, tolki ź nievialikim hruzinskim akcentam, jaki dadaje jahonaj movie pryvabnaści… Tamu, pierš čym raspytać pra tyja hlabalnyja zadačy, jakija jon vyrašaje, ja nie mahła nie pacikavicca, jak moj surazmoŭnik tak daskanała vyvučyŭ biełaruskuju…

Lavan Buadze: Dla mianie stała tradycyjaj vyvučać movu krainy, u jakoj ja pracavaŭ. Tak ja vyvučyŭ francuskuju, trochu ŭzbeckuju movu. Sa słavackaj było lahčej, bo ŭ Słavakii ŭsie na joj razmaŭlajuć… U Biełarusi, na žal, biełaruskuju movu možna pačuć redka. I hetaja dyskryminavanaść, jakaja vyrazna zaŭvažnaja — nie chaču vieryć, što heta specyjalnaja palityka, — ale mienavita jana padšturchnuła mianie da vyvučeńnia biełaruskaj. Dla mianie heta było vyražeńniem majoj pazycyi: nacyjanalnaja mova vielmi važnaja, i ja, niebiełarus, investuju ŭ heta svoj čas, kab padkreślić značnaść movy i kultury dla niezaležnaj dziaržavy. Z svaimi supracoŭnikami my vyrašyli, što budziem u ofisie havaryć pa‑biełarusku — i voś užo kala hodu starajemsia trymacca svajho rašeńnia.

U mianie była nastaŭnica, spadarynia Maryna Abrahimovič, ja ščyra joj udziačny za dapamohu.

NB: Čym Vy zajmajeciesia ŭ pradstaŭnictvie Arhanizacyi abjadnanych nacyjaŭ? I jak uvohule aceńvajecie efektyŭnaść dziejnaści AAN u siońniašnim śviecie?

ŁB: Pakolki AAN — vielmi vialikaja, razhalinavanaja arhanizacyja, to naturalna, što pytańnie pra efektyŭnaść jaje pracy čas ad času ŭźnikaje. Ja pracuju kankretna ŭ Prahramie raźvićcia AAN (PRAAN). Heta samaje vialikaje ahienctva ŭ systemie AAN. Prablema AAN, jak i inšych mižnarodnych arhanizacyj, u tym, što krainy‑ŭdzielnicy — a ich 192 — majuć roznyja intaresy.

Pryjarytety PRAAN farmirujucca hlabalnymi prablemami čałaviectva: žabractva, hoład, ekalohija, dastupnaść adukacyi, prablemy ŚNIDu — voś koła taho, čym my zajmajemsia.

Ciapier my skiroŭvajem svaju rabotu na dasiahnieńnie «Metaŭ tysiačahodździa». «Mety tysiačahodźdźja» — heta dakument, jaki stavić vielmi kankretnyja zadačy, daje indykatary, jakich treba dasiahnuć da 2015 h.: naprykład, udvaja skaracić kolkaść ludziej, jakija žyvuć za rysaj žabractva, i jašče 50 takich indykataraŭ, jakija pavinny palepšycca.

NB: A jakija zadačy vyrašaje PRAAN u Biełarusi?

ŁB: Biełaruś dosyć raźvitaja kraina, i tut naša dapamoha bolš nie finansavaja, a kansultacyjnaja, techničnaja. Tut jość prablemy, źviazanyja z nastupstvami avaryi na ČAES, ekalahičnyja prablemy, prablemy ŚNIDu, rehijanalnaha raźvićcia. Va ŭsich hetych halinach my dosyć dobra supracoŭničajem z uładami. Akramia našaj prahramy ŭ Biełarusi pracujuć inšyja ahienctvy AAN: JUNISEF, Upraŭleńnie Viarchoŭnaha Kamisara AAN u spravach biežancaŭ, Suśvietnaja arhanizacyja achovy zdaroŭja, Hrupa Suśvietnaha banku.

Indeks uzroŭniu čałaviečaha raźvićcia ŭ Biełarusi dosyć vysoki — jana na 64‑m miescy ŭ ahulnym śpisie, pieršaja siarod krain SND (Rasieja na 67‑m miescy).

Mnie padajecca, my zrabili vialikuju rabotu suprać raspaŭsiudžvańnia ŚNIDu. Na ščaście, ŚNID dla Biełarusi — nia vielmi vialikaja prablema, nie katastrofa. Ale dziakujučy našym preventyŭnym mieram, spadziajusia, nie zachvareła šmat ludziej. Taksama padajecca važnym, što dziakujučy preparatam, jakija my zakuplajem, tyja ludzi, što ciapier chvarejuć, mohuć žyć doŭha i paŭnavartasnym žyćciom.

Mnie padajucca važnymi prajekty, źviazanyja z ekalohijaj. Naprykład, z zabałočvańniem raniej asušanych terytoryj. Heta ž vielmi važna. Kali Boh stvaryŭ bałota, značyć jano patrebna. Biełaruskija bałoty patrebnyja dla zachavańnia ekalahičnaha balansu. PRAAN vydzialaje srodki, kab viarnuć samyja vialikija ź ich u ekasystemu.

Adzin z hałoŭnych napramkaŭ našaj dziejnaści — ukaranieńnie technalohij, jakija spryjajuć pamianšeńniu kolkaści vykidaŭ vuhlakisłaha hazu i pamianšeńnia parnikovaha efektu. Ahułam kažučy, my pracujem, kab jakaść žyćcia ludziej stała lepšaj.

NB: Mnie zdajecca, što čałaviectva ciapier užo naźbirała dosyć resursaŭ, kab pazbycca hoładu, biednaści. Dyk što pieraškadžaje hetamu? Niejkaje hlabalnaje zło? Ci pryroda čałavieka takaja, što jaho nie chvalujuć prablemy inšych ludziej? Čamu dasiul jość stolki biedaŭ, kryzisaŭ?

ŁB: Ja taksama zhodzien, što hrošaj, resursaŭ užo dastatkova. Filazofija razumieńnia, što niama čužoj biady, jakraz i lažyć u asnovie dziejnaści AAN. Usie krainy AAN padpisali deklaracyi pra toje, što hlabalnyja prablemy — ekanamičnyja, ekalahičnyja — treba vyrašać hlabalna. Adnak nie zaŭsiody jość žadańnie vysokaraźvitych krain addavać svaje resursy na hetyja mety.

Voś ciapier idzie finansavy kryzis, vielmi surjozny, mahčyma, samy surjozny paśla Vialikaj depresii. Ułady ŭ roznych krainach układajuć ahromnistyja srodki, kab padtrymać ekanomiku. Naprykład, ZŠA ŭžo ŭkłali sotni miljardaŭ dalaraŭ u heta. Kali stała nieabchodna, to ŭłady znachodziać takija hrošy. Ale kali idziecca pra prablemy inšych krain, składana atrymać navat nievialiki adsotak ad hetych sumaŭ. Tamu vielmi važna, kab raźvivałasia razumieńnie taho, što na Ziamli ŭsio ŭzajemaźviazana, i prablemy ŭ nas ahulnyja. Hoład u Afrycy — heta prablema dla Eŭropy i Ameryki.

I treba zaznačyć, što takoje razumieńnie jość i raście. Skandynaŭskija krainy dajuć na mety AAN 1% ad VUP. Heta dastatkova mnoha.

I jašče adzin vielmi surjozny faktar: ci mohuć słabaraźvityja krainy vyrašyć svaje prablemy, navat kali vysokaraźvityja krainy daduć hrošy? Vielmi časta heta niemahčyma. Kali nia mieć adpaviednych struktur, adpaviednych mechanizmaŭ, vydzielenyja hrošy prosta rastanuć, uciakuć u piasok… Tamu važna jašče i dabicca, kab vydzielenyja hrošy išli na adpaviednyja mety.

NB: Dyk Vy aptymist ci pesymist? Čałaviectva spravicca z svaimi prablemami?

ŁB: Aptymist adnaznačna. Čałaviectva zrabiła biaźmiežna mnoha dla taho, kab vyrašać svaje prablemy. I kryzisy — i ekanamičnyja, i hramadzkija, i ekalahičnyja — heta, u pryncypie, narmalnyja pracesy. Upeŭnieny, što čałaviectva ich pieraadoleje. Niavyrašanyja sytuacyi, kanflikty zdarajucca, ale ŭpeŭnieny, što jany nie fatalnyja. Kanflikty jość u mnohich krainach, ułučna z majoj Radzimaj, Hruzijaj.

NB: Ci daŭno byli doma?

ŁB: Niadaŭna. Ja kožny hod tam byvaju.

NB: Ź jakimi ŭražańniami viarnulisia?

ŁB: Vielmi ciažkija ŭražańni. Ciapier Hruzija znachodzicca, mnie padajecca, u samym ciažkim za apošniaje stahodździe stanoviščy. I hałoŭnaje navat nia toje, što tam ciapier vajna. Samaje hałoŭnaje — biesperspektyŭnaść scenaraŭ. My nia zmožam vyjści z stanovišča niepieramožanymi, i ŭ hetym trahiedyja našaha narodu. Hruziny — bieskanfliktnyja, mirnyja ludzi. My lubim siadzieć za stałom, śpiavać, a nie vajavać. Ale na praciahu apošnich dvaccaci hadoŭ nam čamuści nie šancavała… Čamu? Ciažka skazać. Tut sprava navat nie ŭ kiraŭnictvie. Sprava chutčej u hieapalityčnym kantekście. Kali b my žyli ŭ inšym miescy, dzie my nikomu nie byli b patrebnyja, to heta było b dla nas bolš biaśpiečna. A ciapier… Zamiežnaja i ŭnutranaja palityka byli nia ŭzvažanyja. I voś my majem vyniki.

NB: Biełarusy ŭvohule mała infarmacyi majuć pra Hruziju.

ŁB: U rasiejskich medyjach, jakija daminujuć ŭ Biełarusi ŭ aśviatleńni padziejaŭ u Hruzii, abjektyŭnuju infarmacyju znajści amal niemahčyma. U internecie jość, kaniečnie, bolš abjektyŭnyja krynicy, ale jany niedastupnyja dla bolšaści biełarusaŭ. Vielmi składana atrymać abjektyŭnuju infarmacyju i z hruzinskich krynic. Kali jość vajna — to abjektyŭnaści čakać nie prychodzicca ni ad adnaho z bakoŭ. Tamu vysnovy možna rabić tolki samomu, pabačyŭšy ŭsio na svaje vočy.

NB: Kali ja rychtavałasia da razmovy, to planavała pahavaryć z Vami pra kulturu Hruzii, sučasny stan litaratury. Ale paśla taho, što Vy raskazali, ja sumniajusia, ci da miesca budzie takoje pytańnie.

ŁB: U postsaviecki čas hruzinskaja kultura raźvivajecca ŭ składanych umovach. Naprykład, sučasnamu hruzinskamu kino jašče spatrebicca čas, kab dasiahnuć uzroŭniu, na jakim jano było, naprykład, u savieckija časy. A što da litaratury, dyk mnie bolš padabajucca hruzinskija klasyki. Zdajecca, nichto z novych hruzinskich piśmieńnikaŭ ich jašče nie pieraŭzyšoŭ.

NB: A ci čytajecie niešta ź biełaruskaj litaratury?

ŁB: Mnie ciažka heta rabić. Čytaju «Našu Nivu» (voś užo try hady ja jaje padpisčyk), ARCHE, histaryčnyja vydańni, vielmi cikaŭlusia historyjaj VKŁ. Heta dapamahło asabista mnie adyści ad stereatypu Biełarusi jak pravincyi Rasiei i pryjści da vysnovy pra toje, što Biełaruś — eŭrapiejskaja dziaržava, uniosak jakoj u eŭrapiejskuju kulturu i historyju vielmi vialiki.

NB: Vašyja ŭražańni ad Biełarusi i biełarusaŭ?

ŁB: Samyja dobryja. Ja pabačyŭ, jaki abłudny stereatyp, što pradstaŭlaje biełarusaŭ samymi savieckimi, denacyjanalizavanymi, adstałymi. Za čatyry hady ja ŭpeŭniŭsia, što heta nia tak. Biełarusy — vielmi ŭraŭnavažany narod, jaki vielmi pavažaje inšyja narody, maje svaju vialikuju kulturu i movu. Ciapier u mianie šmat siabroŭ‑biełarusaŭ i ja časta havaru: «Ŭ nas, u Biełarusi…» Kali praź niekalki miesiacaŭ ja adsiul źjedu, mnie budzie nie chapać Biełarusi…

NB: Vy skazali raniej, što Hruzii nie pašancavała. A Biełarusi pašancavała?

ŁB: Usio adnosna. Kali my byli małymi i hulali ŭ vajnu, to nie mahli navat ujavić, što kaliści da nas u Hruziju pryjdzie sapraŭdnaja vajna. A jana pryjšła. My vyrašajem kanflikty XXI‑ha stahodździa metadami XIX‑ha i XX‑ha. Vas čara hetaja abminuła.

NB: Jak Vam padajecca, u hetym kanflikcie biełarusy na čyim baku? Hruzii ci Rasiei?

ŁB: Treba vyrazna razumieć, što hety kanflikt nie pamiž narodami. Nie pamiž hruzinami, asetynami, abchazami, rasiejcami. Heta kanflikt hieapalityčnaha raskładu. Apošnija dziesiać hadoŭ Hruzija imknułasia na Zachad. Dobraja ci błahaja heta była ideja… Hruzija, jak suverennaja dziaržava, mahła vybrać toj ci inšy šlach. I nie adna kraina nia maje prava dyktavać inšaj jaje palityku. I Rasieja nia mieła prava dyktavać. Ale inšaje pytańnie, ci ŭjaŭlała našaje kiraŭnictva surjoznaść namieraŭ Rasiei… Treba ŭličvać palityčnyja realii, i ŭ hetym sensie ŭ mianie šmat pytańniaŭ. Nie była daskanała praličanaja sytucyja. I voś my atrymali stanovišča, u jakim nam nichto nia moža ŭžo dapamahčy… Heta najhoršy varyjant z usich, jakija my mahli mieć.

Ale navat ciapier, u stanie kanfliktu, vy nie pačujecie ŭ Hruzii antyrasiejskich nastrojaŭ i vykazvańniaŭ. Tamu heta nie kanflikt pamiž narodami.

NB: A jakoje moža być vyjście? Čym heta skončycca?

ŁB: Jak hramadzianin ja liču, što treba — nia viedaju, jak i kali heta stanie mahčyma, — uznavić surjoznuju dyskusiju pamiž Rasiejaj i Hruzijaj, kab pieraasensavać usio, što my hublajem i nabyvajem. Ale heta nieabchodna, i heta adziny mahčymy šlach.

Hutaryła Natałka Babina

***

Levan Buadze namieśnik kiraŭnika ofisa Prahramy raźvićcia AAN u Biełarusi. Jon hruzin, naradziŭsia i žyŭ u Tbilisi, tam atrymaŭ ekanamičnuju adukacyju, jakuju praciahnuŭ u Vialikaj Brytanii. Voś užo 12 hod pracuje ŭ AAN, pracavaŭ u Švajcaryi, Słavaččynie, Uzbekistanie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0