Kažuć, vałasy karalevy Francyi Maryi-Antuanety stali całkam sivymi ŭsiaho za adnu noč — pierad jaje abiezhałoŭlivańniem. Mienavita tamu chutkaje pasivieńnie vałasoŭ stali nazyvać sindromam Maryi-Antuanety. Adnak nie ŭsie vierać u praŭdzivaść hetaj historyi, jak i ŭ toje, što vałasy mohuć śsivieć paśla raptoŭnaha i mocnaha stresu. Pry hetym isnuje niamała vypadkaŭ, kali mienavita niervovaje napružańnie vyklikała taki efiekt.
Skura hałavy čałavieka maje ŭ siarednim 100 tysiač vałasianych falikułaŭ. Unutry ich znachodziacca stvałovyja kletki, jakija źjaŭlajucca krynicaj miełanacytaŭ — kletak, jakija vyłučajuć pihmient miełanin i tym samym vyznačajuć koler vałasoŭ.
Narmalny cykł rostu vałasoŭ maje try stadyi: anahien (aktyŭnaja faza rostu), katahien (dehienieracyja kletak) i tełahien (stadyja adpačynku).
Vypracoŭka miełanacytaŭ pačynajecca na pačatku stadyi anahienu. Z uzrostam kolkaść hetych kletak skaračajecca, u vyniku čaho pihmientavanyja vałasy spačatku stanoviacca šerymi, a paśla ŭvohule biełymi, kali vałasianyja falikuły całkam hublajuć pihmient.
Adnak akramia stareńnia, jość i inšyja faktary, jakija ŭpłyvajuć na zaŭčasnaje pasivieńnie. Siarod ich deficyt charčavańnia, takija razłady, jak ałapiecyja (intensiŭnaja strata vałasoŭ) ci vityliha (parušeńnie pihmientacyi), a taksama stres. Raniej ličyłasia, što stres paskaraje praces stareńnia, a ŭžo jano robić vałasy sivymi. Ale niadaŭnija daśledavańni vyjavili, što na siviznu stres upłyvaje niepasredna.
Kremavaja formuła stojkaj farby dla vałasoŭ Hair Happiness nasyčana raślinnymi prateinami, jakija nadziejna abaraniajuć cełasnaść struktury vałasoŭ u pracesie afarboŭvańnia, a taksama ŭtrymlivaje łanalin, jaki dazvalaje zachavać pruhkaść, hładkaść i nadaje vałasam raskošny blask.
Płastyčnaja tekstura farby zabiaśpiečvaje zručnaje raŭnamiernaje naniasieńnie i adnastajny, nasyčany koler.
Bin Čžan (Bing Zhang), supracoŭnik Harvardskaha ŭniviersiteta, razam z kalehami praviali vopyt z myšami. Žyvioł abo padviarhali bolu, abo abmiažoŭvali ruch, abo vyklikali dla ich składanuju psichałahičnuju situacyju — va ŭsich vypadkach myšy pieražyvali mocny stres. Jak śćviardžajecca ŭ artykule Nature, niezaležna ad taho, što było pryčynaj stresu, u vałasianym falikule źmianšałasia kolkaść miełanacytaŭ, praz što ŭ poŭści myšej źjaŭlałasia sivizna.
Čamu tak adbyvajecca?
Spačatku adno z tłumačeńniaŭ było źviazana z uździejańniem stresavaha harmonu, viadomaha jak kartykasteron, jaki maje ŭpłyŭ na koler vałasoŭ. Druhoje tłumačeńnie — aŭtaimunnaja reakcyja, u vyniku jakoj imunitet praz stres pamyłkova źniščaje kletki miełanacytaŭ.
Adnak paźniej daśledčyki pasprabavali praduchilić u arhaniźmie myšej kartykasteronavy sihnał, a taksama padavić aktyŭnaść imunitetu, kab paźbiehnuć aŭtaimunnych atak. Ale ŭ abodvuch vypadkach paśla stresu ŭsio roŭna nazirałasia pasivieńnie.
Pryčyna była ŭ inšym: u miełanacytnych kletkach znajšli receptary da niejramiedyjatara, viadomaha jak noradrenalin, jaki zadziejničany ŭ stresavych reakcyjach. Noradrenalin udzielničaje ŭ niervovych łancužkach, jakija vyrašajuć, ci chavacca arhanizmu ad krynicy stresu, ci sprabavać joj procidziejničać. Kali daśledčyki adklučali receptary da noradrenalinu, poŭść myšej nie sivieła paśla stresu.
Krynicaj noradrenalinu źjaŭlajucca niejrony simpatyčnaj niervovaj sistemy, jakaja nastrojvaje arhanizm na nadzvyčajnyja abstaviny. Daśledavańni vyjavili, što vielmi šmat takich niejronaŭ złučanyja z vałasianoj sumkaj, dzie i znachodziacca miełanacyty. Kali navukoŭcy adklučali hetyja niejrony ci padaŭlali vykid noradrenalinu ź ich, to stres nijak nie ŭpłyvaŭ na koler poŭści myšej. I naadvarot, kali tyja ž niejrony naŭmysna sprabavali aktyvavać, to myšy sivieli, navat kali krynic stresu nie było.
Miełanacytnyja stvałovyja kletki pracujuć cyklična. Kali koler vałasoŭ musić adnavicca, vyłučajecca častka miełanacytaŭ, ale pry hetym častka ź ich zastajecca na miescy, kab padtrymlivać kolkaść stvałovych kletak, jakija paśla taksama stanoviacca miełanacytami. Padčas stresu noradrenalin zanadta mocna aktyvizuje stvałovyja kletki, u vyniku čaho jany amal usie pieratvarajucca ŭ miełanacyty. Heta pazbaŭlaje stvałovyja kletki krynicy dla adnaŭleńnia ŭ budučyni.
Adnak nie tolki miełanacytnyja stvałovyja kletki reahujuć na stres. Jość źviestki, što toje ž samaje adbyvajecca i sa stvałovymi kletkami kryvi. Praz stres jany pakidajuć svaje zony ŭ kaścianym mozhu, dzie znachodziacca tam, kab stvałovyja kletki mahli adnaŭlacca. Taki ŭpłyŭ tłumačyć, čamu stres pasłablaje imunitet, vyklikaje roznyja zachvorvańni i ahułam prymušaje arhanizm chutčej stareć.
Ciapier čytajuć
«Jak tolki čujuć pra Rasiju — dyk usio… U čym prablema?» U Minsku nie chočuć zdavać kvateru čałavieku z rasijskim pašpartam11
Kamientary