Rasija stracić Kaŭkaz

Paŭkryminalnamu režymu Kadyrava supraćstaić usio bolš sumnieŭny z maralnaha hledzišča ruch supracivu. Piša palitołah Siarhiej Bohdan.

Apošnim časam vajna ŭ Čačenii i navakolnych aŭtanomnych kaŭkaskich respublikach Rasiei adnaviłasia z bolšaj siłaj.

Hetym letam na Paŭnočnym Kaŭkazie štodnia adbyvalisia pierastrełki i vybuchi. U červieni – siaredzinie žniŭnia tam byli zabityja 436 čałaviek (za analahičny peryjad 2008 hodu adpaviednaja ličba skłała 150 asobaŭ). Kolkaść atak vyrasła z 265 da 452.

Viadoma, rasiejskija ŭłady nie abviaščajuć hetkaj sumarnaj statystyki – nazvanyja ličby sabranyja vašynhtonskim Centram stratehičnych i mižnarodnych daśledavańniaŭ z asobnych infarmacyjnych paviedamleńniaŭ. Partyzany stralali i ŭzryvali čynoŭnikaŭ dy milicyjantaŭ, u adkaz ułady ładzili supraćterarystyčnyja aperacyi, a nieviadomyja vykradali i zabivali dysydentaŭ dy pravaabaroncaŭ. Paśla kolkihadovaha pierapynku ŭ Čačeniju viarnulisia i samazabojčyja zamachi. Ciaham tydnia try hrupy bajevikoŭ zabili siabie razam ź miascovymi milicyjantami.

Niezamienny Ramzan?

Dziela taho, što vajna točycca dzieści daloka ad centralnaj častki krainy, Kreml moža nie zvažać na abvastreńnie sytuacyi. U apošnija hady rasiejskaja stratehija na Kaŭkazie palahała ŭ staŭcy na Kadyrava, jakomu Maskva dazvoliła dušyć paŭstańnie, jak jon ličyć patrebnym. Sam były partyzan, Ramzan Kadyraŭ pieratvaryŭ u svoj čas kolišni partyzanski adździeł u biaźlitasnuju palicejskuju siłu, jakaja zajmałasia, pavodle sabranych pravaabaroncami faktaŭ, katavańniami i mardavańniami ŭsich niaŭhodnych Kadyravu. Ciapierašni haspadar Čačenii sapraŭdy spyniŭ partyzanski ruch u svajoj staranie, ale ŭ vyniku paŭstańnie i

partyzanka pierakinulisia na susiednija respubliki – Dahiestan, Inhušetyju, Kabardyna-Bałkaryju, Karačajeva-Čarkiesiju dy navat Adyhieju. Pišučy pra pastajannyja terakty ŭ stalicy Dahiestanu Machačkale, žurnalisty pačali ŭžo paraŭnoŭvać jaje z Bahdadam.

Takaja «pieramoha» Maskvy chutčej nahadvaje parazu.

Ciapier asłabieŭ kadyraŭski kantrol i nad samoj Čačenijaj, a tamu Kramlu musova treba vyrašyć, ci praciahvać stavić na Kadyrava, ci mianiać kurs. Hod tamu, kali Kadyraŭ u čarhovy raz zapatrabavaŭ ad Maskvy jašče bolšaje aŭtanomii, Maskva pasprabavała ukaranić alternatyŭny varyjant kiravańnia prablemnymi kaŭkaskimi respublikami ŭ susiedniaj Inhušetyi.

Tady adnym ź pieršych dziejańniaŭ Miadźviedzieva na pasadzie prezydenta Rasiei było źniaćcio uščent zdyskredytavanaha tamtejšaha kiraŭnika Ziazikava (vypusknika Mienskaj škoły KDB) dy pryznačeńnie naŭzamien jamu aficera HRU Junus-Beka Jeŭkurava. Jeŭkuraŭ raspačaŭ kampaniju pa zavajovie papularnaści, zmahajučysia z karupcyjaj i kantaktujučy z dysydentami i pravaabaroncami.

Adnak 22 červienia ŭ vyniku samazabojčaha zamachu na kartež Jeŭkurava, inhuski kiraŭnik byŭ ciažka paranieny. Jak zaznačaje na staronkach «Ńju-Jork Tajmz» kaŭkazaznaŭca Maskoŭskaha centru Karnehi Alaksiej Małašenka, razam z tym źnikli nadziei, što Kreml hatovy pierajści da vykarystańnia miakčejšaha padychodu ŭ svajoj palitycy ŭ rehijonie. «Kožny, chto kazaŭ, što treba zabivać, dušyć dy źniščać, a dyjaloh niepatrebny – usie jany zaraz abhruntoŭvajuć svaju pazycyju losam Jeŭkurava». Na tym hvałt nia skončyŭsia i nadoječy, 17 žniŭnia, hruzavik z vybuchoŭkaj ujechaŭ u centralny milicejski pastarunak ŭ najbujniejšym inhuskim mieście – Nazrani, u vyniku čaho zahinuła 25 čałaviek, a jašče 280 byli paranienyja.

Jak zaŭždy, Kadyraŭ abvinavaciŭ vahabitaŭ i inšych relihijnych ekstremistaŭ u padrychtoŭcy atakaŭ i paŭtaryŭ, što jany finansujucca i navučajucca zachodnimi krainami.

Sapraŭdy, praściej śpisać usio na padstupnych zamiežnikaŭ, čymsia likvidavać hlebu dla kanflikta – prablemy ŭ sacyjalnaj sfery: biednaść, biespracoŭje (uzrovień jakoha ŭ Čačenii adzin z samych vysokich va ŭsioj RF – 34%), kłanavaść i karupcyju va ŭładzie.

Da taho ž, razharnuŭšy kanfrantacyju z Hruzijaj, Rasieja sama stvaryła dla kaŭkaskich partyzanaŭ važnaha chaŭruśnika – Tbilisi, jaki ŭ niadaŭnim minułym užo niekali dziejsna padtrymlivaŭ čačenskich paŭstancaŭ.

Faktyčnaja niezaležnaść siońniašniaj Čačenii

Kadyraŭ pacichu stanovicca prablemaj dla Rasiei, bo ŭ doŭhaterminovaj perspektyvie kiravać Paŭnočnym Kaŭkazam tak, jak heta robić kiraŭnik Čačenii, niemahčyma. Mała taho, što heta raźjadaje systemu dziaržkiravańnia ŭsioj RF, dyk heta prosta nie raźviazvaje prablemy antyrasiejskaha supracivu i relihijnaha ekstremizmu, jak pakazali ciapierašnija ataki partyzanaŭ.

Letniaja aktyvizacyja paŭstancaŭ pryviała da taho, što Miadźviedzieŭ staŭ schilacca da bolš žorstkaj taktyki.

Pry kancy žniŭnia prezydent RF zahadaŭ rasiejskim specsłužbam biaźlitasna zabivać terarystaŭ i zaklikaŭ skasavać sudy prysiažnych pa spravach ab teraryźmie, bo, maŭlaŭ, jany zanadta časta zakančvajucca apraŭdańniami abvinavačanych. Tym samym umacujecca kantrol urada nad sudovaj halinoj, a sudovyja spravy stanie praściej fabrykavać. Vykładajučy svoj plan palapšeńnia sytuacyi na Kaŭkazie, Miadźviedzieŭ taksama prapanoŭvaŭ zamianić miascovyja kadry na Kaŭkazie kamandzirovačnymi specyjalistami ź inšych rehijonaŭ RF. Kamentary pra nastupstvy takoj palityki lišnija.

Abaroncy Kadyrava kažuć, što źmiena maskoŭskaha kursu ŭ Čačenii moža pryvieści da treciaj vajny.

Maskva ŭsio bolš padazrona stavicca da Ramzana, a rasiejskija vajskoŭcy i hebisty byli raźjušanyja rašeńniem Kadyrava ab supracy ź lideram niezaležnikaŭ u vyhnańni – Achmadam Zakajevym.

Na staronkach «Ježieniedielnoho žurnała» Mark Fejhin paraŭnoŭvaje čačenskuju sytuacyju z sytuacyjaj vakoł francuskaj kalonii Alžyru pierad atrymańniem joj niezaležnaści i zaznačaje, što nasupierak usim pieraškodam Kadyraŭ viadzie svaju respubliku da kančatkovaj jurydyčnaj niezaležnaści, užo zabiaśpiečyŭšy palityčnuju samastojnaść. Aniahož, siońnia Čačenija faktyčna nia jo paŭnavartasnaj rasiejskaj terytoryjaj, bo rasiejskija zakony tamaka nia dziejničajuć, uzbrojenyja adździeły Kadyrava federalnym viedamstvam nie padparadkoŭvajucca, administracyja i sudy funkcyjanujuć pa-za ahulnafederalnaj «vertykallu ŭłady».

Inšaje pytańnie, što narmalovaj dziaržavy ŭ Čačenii niama i ŭ bližejšy čas naŭrad ci źjavicca, a isnuje paŭkryminalny režym, jakomu supraćstaić usio bolš sumnieŭny z maralnaha hledzišča ruch supracivu.

Niepaźbiežny zakon palityki – čym bolej doŭžycca vajna, tym bolš hałavarezaŭ stanovicca ŭ krainie i mienšajuć šancy na pabudovu efektyŭnaj praŭnaj dziaržavy.

Rasiejskaja padtrymka bandytyzmu

Heta zakanamierny vynik maskoŭskaj palityki vyciaśnieńnia z palityčnaj areny prychilnikaŭ budaŭnictva ŭ Čačenii śvieckaj nacyjanalnaj dziaržavy, kštałtu Dudajeva, Maschadava ci Zakajeva. Zamiest taho Kreml padtrymlivaŭ bandytyzm u styli Jamadajevych i Kadyravych, a režymu siamji Kadyravych dazvolena było isnavać pa-pa praŭnym polem.

Rasiejskaje kiraŭnictva nia jdzie, zdavałasia b, lahičnym šlacham uparadkavańnia systemy dziaržaŭnaha kiravańnia Rasiejaj praz stvareńnie federacyjnaj systemy na padstavie pryncypaŭ zakonnaści i prazrystaści, bo heta aznačała b nieabchodnaść pierabudovy samoha maskoŭskaha režymu, u jakim zraślisia intaresy kryminału i hebisckich strukturaŭ.

Naŭzamien Kreml ustaloŭvaje poŭny kantrol tam, dzie heta nie vymahaje značnych vysiłkaŭ i dazvalaje isnavać pa-za ŭsiakim zakonam terytoryjam, dzie heta prablematyčna.

Cikava, što takoje maje miesca ŭ historyi Rasiei nie ŭpieršyniu. Jašče nia skončyŭšy zavajovy Kaŭkazu, ułady Rasiejskaj Imperyi ŭ 1857 hodzie taksama faktyčna pastavili kaŭkaskaje nasielnictva pa-za ramkami dziejańnia narmalnaj systemy zakanadaŭstva, skasavaŭšy ŭ dačynieńni da jaho šerah jurydyčnych normaŭ. Vynikam było nia tolki isnavańnie asobnaha rehijonu ŭ ramkach Imperyi, ale i marhinalizacyja kaŭkaskaha nasielnictva, jakoje apynułasia ŭ svajoj adasoblenaj rezervacyi. Inšym tradycyjnym aspektam rasiejskaj palityki ŭcichamirvańnia Kaŭkazu byli vielizarnyja subsydyi. Adnak niajasna, ci spryjajuć jany lajalnaści nasielnictva ŭ dačynieńni da Maskvy, bo nieviadoma, jakaja ich častka sapraŭdy dachodzić da nasielnictva, a jakaja raskradajecca i prysabiečvajecca miascovymi i federalnymi čynoŭnikami.

Vyjściem z kaŭkaskich prablemaŭ Rasiei było b stvareńnie sapraŭdnaj efektyŭnaj federacyjnaj dziaržavy.

Ale dziela taho rasiejskaj palityčnaj elicie nieabchodna admovicca ad ciapierašniaj palityčnaj kultury dyj całkam pierabudavać dziaržsystemu, absalutysckija pryncypy jakoj byli zakładzienyja jašče Piatrom I Šalonym. Heta niemahčyma, bo nichto nie pahodzicca rujnavać samu asnovu svajho žyćcia i śvietapohladu – marnyja ŭ hetym sensie byli niekali sproby Jelcyna liberalizavać Rasieju. Našyja ŭschodnija susiedzi praciahvajuć kapać samim sabie doł.

Siarhiej Bohdan

* * *

Zahałovak ad Redakcyi. Aŭtarski zahałovak: «Vajna ŭ Čačni adnaviłasia».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0