Bialacki: Efiektyŭny cisk na Łukašenku — ekanamičnyja, palityčnyja sankcyi i niepryznańnie vybaraŭ

U im jon raspavioŭ pra niečałaviečyja ŭmovy ŭtrymańnia ŭ biełaruskich turmach i padtrymku inšych źniavolenych, pra toje, ci varta damaŭlacca z režymam Łukašenki, pra zaležnaść biełaruskaha dyktatara ad Pucina, pra svajo staŭleńnie da Śviatłany Cichanoŭskaj i pra toje, čaho dahetul bajacca biełaruskija ŭłady. «Dožd́» pryvodzić asnoŭnyja tezisy.

Pra presinh u źniavoleńni 

Ja tam [za kratami] znachodziŭsia davoli vialiki pramiežak času — 4 hady i 5 miesiacaŭ. I, kaniešnie, heta byli roznyja pieryjady ŭ źniavoleńni. SIZA — heta adna situacyja, kałonija — heta inšaja situacyja. Tam u kałonii, kaniešnie, było ciažej, čym u śledčym izalatary, tamu što tam užo ŭžyvalisia kompleksnyja mietady ŭ adnosinach da palityčnych źniavolenych, i psichałahičny cisk, i štrafnyja izalatary, i pamiaškańnie kamiernaha typu. Usio heta mnie taksama daviałosia prajści. 

Na žal, heta byŭ davoli ciažki čas. I ciapier krychu bolš za miesiac, jak ja vyjšaŭ na volu, ale jašče značnaja častka mianie znachodzicca tam, u turmie. I heta, voś turmu adpuskajuć niejak pastupova. Hety praces ciapier idzie, nu i adnaŭleńnie takoje psichałahičnaje i fizičnaje ciapier praciahvajecca. 

Było pastajannaje vyniasieńnie parušeńniaŭ, pastajanny presinh psichałahičny, pošuk źniavolenych, jakija supracoŭničajuć z opier adździełam pa cisku na palitviaźniaŭ. Nu heta ŭsio mnie daviałosia taksama pieražyć razam ź inšymi palitviaźniami. Heta druhi moj termin, i ŭ mianie jość z čym paraŭnać. Vielmi mnohaje padobna, jak jano było tam 10‑12 hadoŭ tamu. Ale źjavilisia novyja mietady cisku i masavaść. 

Kali raniej, [padčas źniavoleńnia] u 2012‑2014 hadach u Babrujskaj kałonii ja byŭ adzin palitviazień, to ciapier u Horackaj kałonii dachodziła da 50 čałaviek palitviaźniaŭ na tysiaču źniavolenych. I, kaniešnie ž, u niečym heta było i lahčej, tamu što my choć i kanśpiratyŭna, ale razmaŭlali adzin z adnym, pieradavali infarmacyju. Ale ŭ niečym i ciažej, tamu što ciapier hetyja mietady cisku stali bolš vytančanyja, bolš tonkija i bolš masavyja.

Pra ŭmovy ŭ ŠIZA

Ja 38 sutak ja pravioŭ u ŠIZA za svoj čas źniavoleńnia. Nibyta i niašmat, ale chapiła, kab pieražyć i strašny choład, kali ty siadziš biez aciapleńnia ŭ adnoj kašuli i tonieńkich štanach i vymušany spać na narach, pieraviazanych žaleznymi pałosami, faktyčna napałovu ty śpiš na žalezie, napałovu voś na hetych doškach. 

Kali ŭ ciabie, kaniešnie, chopić sił jašče spać, tamu što ŭvieś čas pračynaješsia ad choładu, vymušany niejak raźminacca, zajmacca fizkulturaj, tamu što ciabie realna kałocić ad choładu. I heta sutkami. Pieršyja sutki, druhija, piatyja. I ty prosta čakaješ hetaha paciapleńnia, jak niejkaha dabra. Voś takija voś niečałaviečyja ŭmovy prysutničajuć u biełaruskich ŠIZA. 

Pra ŭmovy ŭ PKT

Šeść miesiacaŭ ja znachodziŭsia ŭ PKT, turma ŭ turmie praktyčna, kali ty siadziš faktyčna ŭ prybiralni dniami i miesiacami, tamu što maleńkaje pamiaškańnie i nary pryšpilvajucca tam na dzień, usio prybirajecca, i ty znachodzišsia ŭ hetym pamiaškańni jašče z adnym čałaviekam u vilhaci.

Vilhać takaja, što kali ty vyciraješ ścieny ručnikom, to potym vyciskaješ jaho. I prosta zastajecca spadziavacca, što tvoj arhanizm heta vytrymaje. A administracyja naziraje, jak u ciabie heta ŭsio prachodzić. I mocna nie śpiašajecca dapamahčy, kali ŭ ciabie niejkija prablemy. Tamu ŭ nas niekalki čałaviek u turmie za apošnija hady pamierli z palitviaźniaŭ pa tych ci inšych pryčynach, ale ŭ asnoŭnym tamu, što im nie akazali svoječasova miedycynskuju dapamohu, jany prosta pamierli ad nieakazańnia hetaj mieddapamohi. 

Pra mety, jakija staviać u biełaruskaj turmie

Izalavać, nacisnuć na čałavieka, maksimalna złamać tvoj čałaviečy honar i pakazać inšym, što «Hladzicie, z vami heta taksama budzie». Praktyčna ŭsie tyja antyčałaviečyja mietodyki, jakija byli i ŭ savieckich turmach u adnosinach da dysidentaŭ, da palitviaźniaŭ, jany roŭnieńka pierajšli ŭ biełaruskija turmy, choć časy źmianilisia.

Pra toje, što padtrymlivała ŭ turmie

Što mianie zaŭsiody radavała i padtrymlivała — heta davoli mocnaja padtrymka ad prostych źniavolenych, jakija nie majuć dačynieńnia da palityki, jakija traplali pa inšych artykułach tudy, ale tym nie mienš, asabliva moładź, jana razumieje situacyju, jana razumieje, čamu ty siadziš, jana pa mienšaj miery nie robić tabie niejkaj podłaści i hadaściej, i časta dapamahaje ŭ niejkich bytavych pytańniach. 

Niezdarma kažuć, što turma — heta źlepak samoj dziaržavy. I nasamreč biełaruskaja turma pieradaje toje, što ciapier adbyvajecca i ŭ samoj biełaruskaj dziaržavie. I my choć i siadzieli tam u praktyčna poŭnaj izalacyi, ale ja absalutna nie adčuvaŭ siabie izalavanym ad biełaruskaha naroda, i tyja nastroi, jakija ciapier jość u biełarusaŭ, jany, u pryncypie, vielmi pazityŭnyja, antymilitarysckija, dosyć demakratyčnyja. 

Pra pryvykańnie da voli paśla 4,5 hadoŭ źniavoleńnia 

Ty jak ašaleły prosta vyskakvaješ z uharu na śviežaje pavietra, i ŭ ciabie prosta i lohkija reža, i vočy, i ty nie zusim razumieješ, dzie ty znachodzišsia. Usio heta niadaŭna ja pieražyvaŭ i ŭ niejkaj stupieni praciahvaju pieražyvać. Ty vučyšsia iznoŭ karystacca telefonam, sacyjalnymi sietkami, elektronnaj poštaj, niejkimi samymi prostymi rečami, na jakija ty zvyčajna nie źviartaješ uvahi. Zachodziš u supiermarkiet, i tabie ŭsio chočacca kupić, usio toje, što ty nie mieŭ mahčymaści tam pakaštavać. Ja hladžu ciapier na śviet jak byccam by novymi, čysta vymytymi vačyma, i mianie raduje ŭsio toje, što raniej nie zaŭvažaŭ.

I, kaniešnie ž, vielmi važna, što ciapier ja razam z žonkaj, mahu havaryć sa svaimi rodnymi, ź siabrami, tamu što za 2025 hod mnie pryjšoŭ tolki adzin list ad žonki, była poŭnaja izalacyja ŭ hetym płanie. Heta iznoŭ ža, taki ryčah psichałahičnaha cisku na palitviaźniaŭ, i toje, što ciapier ja maju mahčymaść havaryć, mieć znosiny, dla mianie heta vielmi važna. 

Ja naohuł nie viedaŭ, što adbyvajecca ŭ palityčnym, hramadzianskim žyćci Biełarusi, iznoŭ ža, dla mianie heta novy taki śviet. I ciapier idzie taki praces chutkaha paznavańnia śvietu, jak byccam by ty iznoŭ pačynaješ chadzić, pačynaješ chutka stanavicca darosłym. 

Kali vy daviedalisia, što vas vyzvalajuć?

Infarmacyja da nas dachodziła pra heta, tamu što aficyjnyja biełaruskija srodki masavaj infarmacyi, jany mała pra što havorać, ale pra heta jany padrabiazna havaryli, jany razhladali šancy praryvu izalacyi palityčnaj, ekanamičnaj, jakaja była apošnija hady. Kaniešnie, my hetuju infarmacyju słuchali, analizavali, i, u pryncypie, čakali, što vyzvaleńnie budzie. 

Mianie razbudzili a 4 hadzinie nočy, potym poŭny nadhlad, niešta z rečaŭ vykinuli, zabrali ŭsio, što było piśmovaje — listy, maje zapisy. Ja praktyčna napisaŭ knižku ŭspaminaŭ, heta ŭsio zastałosia, niezrazumieła, što z hetym ciapier: ci vykinuli hetyja papiery, ci jany dzieści lažać. 

Praz hadzinu ja ŭžo jechaŭ u mašynie z zaviazanymi vačyma ŭ kajdankach u Minsk, potym ź Minska ŭ bok Litvy. I ja ŭžo razumieŭ, što ŭsio bližej da voli. Ale nichto ničoha nie kazaŭ, nas trymali ŭ poŭnym niaviedańni. Tolki kali nas sustreli amierykanskija dypłamaty na miažy, i tam potym razam ź imi my pierasiekli hetuju miažu, to stała ŭžo kančatkova zrazumieła, što ja na voli, i što adbyłosia toje, što my čakali apošnija miesiacy. 

Maryja Kaleśnikava kaža, što treba damaŭlacca z Alaksandram Łukašenkam, z režymam

Ja b staviŭsia da hetaha ź vialikaj aściarožnaściu i niedavieram, tamu što za hetym piersanažam [Łukašenka] ja saču z pačatku 90-ch, kali jon byŭ jašče prosta staršyniom kałhasa i deputatam Viarchoŭnaha Savieta. 

Tyja kampanii pa vyzvaleńni palitviaźniaŭ, pa žadańni naładzić adnosiny ekanamičnyja — u pieršuju čarhu ź ES i ZŠA — heta ž nie pieršy raz było. My ŭ hetuju vadu ŭžo zachodzili, i ŭ 2005 hodzie, u 2014 hodzie, kali mianie taksama ŭmoŭna-daterminova vyzvalili, i paśla hetaha pačalisia ŭ 2015 hodzie palapšeńni adnosin z Zachadam. Ciapier vidać, što załaty zapas u jaho starejšaha tavaryša [Pucina] zakančvajecca, i Łukašenka sam vymušany šukać mahčymaści dla ŭtrymańnia na płavu i biełaruskaj ekanomiki, i taho sacyjalnaha kantraktu, jaki jon zaklučyŭ ź biełaruskim narodam: treba ž płacić piensii, zarobki, inšyja sacyjalnyja vypłaty. I tamu, kaniešnie, jany vielmi zacikaŭlenyja ŭ tym, kab ciapier admianić hetyja palityčnyja i ekanamičnyja sankcyi.

Nu a što naŭzamien? Palityčnych źniavolenych, z adnaho boku, vypuskajuć, ale praciahvajuć nabirać inšych, uvieś čas, kožny dzień u nas iduć naviny pra novyja aryšty, novyja zatrymańni, praktyčna kolkaść palitviaźniaŭ nie pamianšajecca, dahetul u Biełarusi znachodzicca bolš za 1100 palitviaźniaŭ, i heta tolki tyja, pra jakich viedajuć pravaabaroncy.

Tamu, kaniešnie ž, vielmi važna, kab vyjšli inšyja palitviaźni, kab hety praces praciahvaŭsia, ale iznoŭ ža, vielmi važna, kab spynilisia novyja nabory palitviaźniaŭ, i kab u Biełarusi ŭrešcie pačalisia niejkija bolš-mienš zrazumiełyja demakratyčnyja reformy, inakš praź niejki čas my iznoŭ upremsia ŭ tyja ž samyja represii.

Jakim pavinien być cisk na režym? 

Mnie zdajecca, što dosyć efiektyŭnaj była taja palityka ekanamičnych sankcyj, palityčnych sankcyj, niepryznańnia vybaraŭ. 

Kali b nie było hetych palityčnych i ekanamičnych sankcyj, to my siadzieli b i dalej. Tamu vidać, što zapas tryvałaści ekanomiki i voś hetaja palityčnaja izalacyja režymu, jana niepakoić i hetak zvanyja elity biełaruskija. I, naturalna, ciapier pajšli niejkija dziejańni, kab razbłakavać hetuju situacyju, ale my pavinny hladzieć na heta ŭ pierśpiektyvie, kab iznoŭ nie atrymałasia, jak raniej. 

Nahadaju, što ŭ 2015 hodzie sankcyi admianili, pačałosia rezkaje zbližeńnie Jeŭrasajuza ź Biełaruśsiu pa mnohich prahramach — ekanamičnych, palityčnych. Łukašenku dali zialonaje śviatło. 

U 2020 hodzie čym heta skončyłasia? Tysiačy ludziej byli aryštavanyja, masavyja razhromy, dziakuj bohu, što nie dajšli da taho, što adbyłosia ŭ Iranie. Ja ž tady adčuvaŭ hetuju atmaśfieru, strachu, jakaja była va ŭład, jany byli hatovyja pajści na ŭsio. 

Z ulikam hetaha, treba, mnie zdajecca, praciahvać cisk na biełaruski režym i damahacca surjoznych źmien. 

Nakolki vialikaja zaležnaść Łukašenki ad Pucina ciapier? 

Dosyć mocnaja. Ja b skazaŭ, što [Pucin Łukašenku] dosyć kantraluje, kab być spakojnym, što nijakich źmien nie budzie pakul u staŭleńni palityki Biełarusi da Rasii, pakul va ŭładzie siadzić hety vasał. 

Mnie, darečy, heta vielmi nahadvaje situacyju, jak u svoj čas, u 13‑m stahodździ jeździli ruskija kniazi advozić jasak u Załatuju Ardu. I atrymaŭšy hety jasak, jany ŭžo niejak pravili hetymi svaimi kniastvami. 

Voś taki jasak uvieś čas, kožny hod, moža być navat čaściej, jeździć i Łukašenka paćviardžać da Pucina. Jany znajšli adzin adnaho. Drennaje lipnie da drennaha, dobraje da dobraha — heta zakon pryrody. 

Pra vajnu

Ja hladzieŭ u turmie rasijskaje telebačańnie, u nas jano było nie zabaroniena. Naturalna, užo za paru miesiacaŭ pierad pačatkam vajny tam była atmaśfiera padrychtoŭki rasijskaha hramadstva da taho, što pačniecca vajna, što «tam fašysty, tam tyja, chto nas nie lubić, i ŭsio heta my pieražyvali ŭ Druhuju suśvietnuju vajnu, nam treba navieści paradak».

Padrychtoŭka hramadstva psichałahičnaja išła poŭnym chodam, tamu jašče pierad Novym 2022 hodam dla mianie asabista było zrazumieła, što vajna pačniecca rana ci pozna. 

Ciažka było ŭsprymać takija naviny. Ja, darečy, pieražyvaju druhi raz taki ž samy siužet. Tamu što ŭ 2014 hodzie, kali pačalisia vajennyja dziejańni ŭ Danbasie, kali byŭ zachopleny Krym, ja znachodziŭsia taksama ŭ kałonii, taksama byŭ biaśsilny, navat abmierkavać heta było niemahčyma z kim-niebudź. Ciapier heta praktyčna paŭtaryłasia i, iznoŭ ža, heta ciažka, tamu što sam ty nie možaš ničoha zrabić, navat skazać ničoha nie možaš. 

Nu i było zrazumieła, što z-za taho, što Biełaruś uviazałasia ŭ hetuju vajnu, my akazvajemsia ŭžo ŭ stanoviščy zakładnikaŭ i navat pałonnych. Ja, darečy, vielmi časta paraŭnoŭvaŭ heta naša stanovišča sa stanoviščam pałonnych u kałonii. Tamu što tak ža nijakich pravoŭ i tak ža heta paŭvajennaje stanovišča ŭ Biełarusi, choć jano nie abjaŭlena, ale sama situacyja, kali ŭsio zabaraniajecca, lubaja vola zabaraniajecca, usio heta vielmi nahadvała vajennyja časy. 

Pra Śviatłanu Cichanoŭskuju 

Ja mnohaje nie viedaju, ale ja dobra pamiataju, jak jana pačynała. Heta byŭ čałaviek ź vialikimi zadatkami, ale ź minimalnym dośviedam. Adnak jana vielmi chutka vyrasła, i ciapier heta realnaja, surjoznaja palityka, tym bolš, što nasamreč za jaje hałasavali miljony. I ja ŭ kałonii bačyŭ vielmi roznych ludziej, navat starykoŭ ź viosak, jakija kazali, što za jaje hałasavali. 

Tamu jaje realnaja narodnaja padtrymka prosta tak nie źnikaje. Kali ludzi hałasujuć, heta zastajecca i ŭ pamiaci i daje joj lehitymnaść realna pradstaŭlać demakratyčnuju častku biełaruskaha hramadstva. I ja liču, što heta vielmi važna dla biełaruskaj apazicyi, dla ŭsiaho biełaruskaha hramadstva mieć svoj demakratyčny, salidny, čysty hołas. 

Jak apazicyja moža dapamahčy Biełarusi i biełarusam z-za miažy?

Ciapier toj upłyŭ, jaki my možam akazvać na Biełaruś, dla nas pytańnie numar adzin. Ale ja zaŭsiody tut uspaminaju dośvied, naprykład, polskaj apazicyi, kali paśla [Druhoj suśvietnaj] vajny sotni tysiač palakaŭ i polski ŭrad u vyhnańni znachodzilisia za miažoj. Ale jany akazvali vielmi vialiki ŭpłyŭ na situacyju ŭ Polščy, u paślavajennyja, 50-ja, 80‑ia hady, praktyčna da taho momantu, kali ŭpaŭ hety kamunistyčny režym. 

Mnie zdajecca, što ŭpłyŭ biełaruskaj apazicyi možna paraŭnać z hetym. Jon, kaniešnie, značna bolšy, čym upłyŭ asobnych dysidentaŭ abo maleńkich hrup, jak heta było ŭ Savieckim Sajuzie. 

Łukašenka baicca Cichanoŭskuju i inšych apazicyjanieraŭ za miežami Biełarusi? 

Naturalna, tamu što ŭvieś čas iduć uspaminy. Jak by jon [Łukašenka] adšturchvajecca ad hetaha, starajecca krytykavać, znachodzić niejkija kampramaty abo ž stvarać hety kampramat. 

My bačym, jak pracujuć śpiecsłužby ź niekatorymi aktyvistami. Heta ŭsio pakazvaje, što jany ŭsprymajuć i Cichanoŭskuju, i biełaruski aktyŭ, jaki apynuŭsia za miažoj, dosyć surjozna i jak pahrozu dla svajoj ułady. 

• 25
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1