Z Akreścina — u Forbes. Biełaruska pradavała ŭ Čechii zamki, a ciapier vučyć, jak stać arystakratam
Adličanaja studentka Natalla Makovik z 90‑ch ździviłasia b, ubačyŭšy siabie ciapier. Jana pieradała biznes pa prodažy zamkaŭ u Čechii, jaki viała 18 hadoŭ, zrabiła škołu pra toje, jak stać arystakratam, i trapiła na vokładku Forbes. Telegram-kanał «Supołka» raskazvaje historyju biełaruski, jakaja prajšła praz zatrymańnie i adličeńnie z univiersiteta, zmahła stać paśpiachovaj u emihracyi i ciapier vučyć hetamu inšych, piša Hrodna.life.
1999 hodzie Natalla Makovik žyła ŭ Biełarusi i ličyła, što jaje žyćcio skončana. Paśla ŭdziełu ŭ pratestach jaje źbili na vulicy i pakinuli na noč na Akreścina. Jaje vyklučyli z VNU. Pa słovach Natalli, nie brali navat u prybiralščycy: «Tady ŭ Biełarusi takich, jak ja, ličyli izhojami. Nie było takoj padtrymki i salidarnaści, jak ciapier. Mianie nienavidzieŭ uvieś padjezd».
U takim stanie ŭ 2000 hodzie Natalla źjechała vučycca ŭ maleńki češski haradok ź inšymi biełaruskimi studentami, jakija pakinuli krainu pa palityčnych matyvach. Žyła na stypiendyju ŭ 3000 kron (u 2000‑m hodzie — prykładna 80 jeŭra, siaredni zarobak — 13 600 kron). Chapała na apłatu internata, charčavańnie ŭ stałovaj, trochi ježy — na druhi tydzień hrošy zakančvalisia.
Ale adnojčy Natalla pračnułasia ŭ internacie — i zrazumieła, što moža dychać i ŭ jaje nie balić žyvot. Strach pierad milicyjaj i niervovy cik prajšli. Tady jana ŭśviadomiła, u jakim napružańni žyła ŭ Biełarusi.
Pank, jaki kupiŭ zamak
Kožny hod Natalla prychodzić na miesca, dzie ŭpieršyniu zaradziłasia ideja zajmacca zamkami. U 1999 hodzie pa zaprašeńni češskich žurnalistaŭ jana pryjechała ŭ Prahu. Stajała kala Pražskaha hrada, hladzieła na čarapičnyja dachi i maryła, jak na piensii budzie žyć na haryščy, jak Karłsan. I tut jaje spadarožnik zaprasiŭ u hości ŭ zamak — maŭlaŭ, jaho siabar jakraz jaho kupiŭ.
«Ja kažu, jak kupiŭ zamak? A jon chto, prync abo aliharch? Jon kaža, dy nie, u jaho pank-hrupa svaja. Ja nie razumieju, jak pank kupiŭ zamak? Tamu što jon bahaty pank? «Dy nie, u nas za simvaličnuju sumu možna kupić. Jon sabie kupiŭ, i voś usia siamja ciapier ramantuje hety zamak». Ja ž źbirałasia da svaich 70 hadoŭ zmahacca z dyktaturaj, i raptam pačuła takoje. Značyć, zamak možna kupić? I pradać? Možna ramantavać? Ja taksama tak chaču!»
Prynižanaja biełaruskimi ŭładami Natalla vyrašyła nasupierak usiamu stać «karalevaj» u zamku.
Apošniaja sproba, jakaja ŭdałasia
Praź siem hadoŭ jana arhanizavała najbujniejšaje ahienctva VIPCastle, jakoje zajmajecca prodažam histaryčnaj nieruchomaści. Pieršaja ździełka — dahetul samaja zapaminalnaja. Na toj čas u jaje paralelna byŭ biznes u turyźmie. Piać hadoŭ Natalla sprabavała pradavać zamki — zrabiła sajt, vaziła ludziej na ahlady. Ale da ŭhody nie dachodziła. Adnojčy muž paklikaŭ jaje ŭ kavarniu i zavioŭ razmovu ab źmienie biznesu.
«Kaža, słuchaj, davaj jaki-niebudź restaran adkryjem, što ty z hetymi zamkami? Nu nie atrymlivajecca ničoha».
Natalla raspłakałasia, pahadziłasia… i zrabiła apošniuju sprobu. Dała abjavu na Facebook ab prodažy čarhovaha zamka za 40 tysiač jeŭra. I joj napisała karystalnica sacsietki. Aŭkcyjon byŭ praz dva dni, a jana žyła za 5000 km. Tamu prapanavała Natalli kupić jaho za jaje.
Košt vyras udvaja — da 80 tysiač jeŭra. Z-za šerahu biurakratyčnych i siamiejnych ciažkaściaŭ farmalna haspadyniaj zamka stała Natalla — na ceły hod.
«Heta była samaja varjackaja, absalutna nienarmalnaja situacyja, kali ja — haspadynia zamka! Toje, pra što ja maryła, na mianie zvaliłasia i treba było pierapisvać elektryčnaść, najmać vartaŭnika i arhanizavać rekanstrukcyju. A haspadynia, sapraŭdnaja haspadynia, jana taksama pieražyvała, bo jana ž mnie ŭsio addała. Jana bajałasia. Ja razumieła heta. Ale ja skazała — viedajecie, ja nie budu vas padmanvać», — raskazała Natalla.
7 hadoŭ na adnu ździełku
Tak prajšli nastupnyja 18 hadoŭ.
«Ja siabie bačyła nie jak ryełtara, a jak čałavieka, jaki ratuje architekturnuju spadčynu Jeŭropy i padbiraje dla zamkaŭ, pałacaŭ, krepaściaŭ, brovaraŭ inviestaraŭ adkaznych, jakija sapraŭdy buduć kłapacicca pra ich. U mianie była misija», — raskazała Natalla.
Jana apisvała nie tolki stan zamka, kolkaść płoščaŭ i voknaŭ, ale i pracavała ŭ archivach, šukała historyju zamka i padbirała jaho pa archietypu čałavieka:
«Ja razumieła, dla kaho heta, jaki heta pavinien być čałaviek, jakuju strunu dušy heta pavinna zakranuć, kab čałaviek hety zamak kupiŭ nie prosta jak niejki budynak, a miesca, jakoje robić jaho lepšym, jakoje robić jaho mudrejšym, spakajniejšym, bolš adkaznym».
Niekatoryja zamki pradavalisia pa siem hadoŭ — uvieś hety čas išli ahlady. Za čas pracy Natalla na ŭzroŭni krainy i Jeŭropy źviarnuła ŭvahu na stan zamkaŭ. Vyjšła z emihranckaj paradyhmy i stała pracavać ź miascovymi žycharami, jeŭrapiejcami. Raiła ministru kultury, jak treba padtrymlivać uładalnikaŭ pomnikaŭ. Trapiła na staronki Forbes i Bloomberg. Pra jaje źniali dakumientalny film na češskim telebačańni i mini-film na niamieckim telebačańni ARD.
I ŭ niejki momant Natalla zrazumieła, što vyhareła i zrabiła ŭ biznesie ŭsio, što možna. Tamu jaho pradała. Ale pracu z zamkami nie kinuła. Ciapier jana zajmajecca kansultavańniem. U minułym hodzie Natalla viarnułasia da idei zamkavaha deviełapmienta — adnaŭleńniu ruin pad kamiercyjnyja prajekty. Ekśpiertka raskazvaje, jak atrymać finansavańnie abo bankaŭskaje kredytavańnie, dzie znajści datacyi, jak skłaści žyćciazdolny biznes-płan i pravieści rekanstrukcyju.
Akademija «miłedzi» i šviejcarski kiejs
Akramia taho, z pracy z zamkami vyrasła niekalki inšych prajektaŭ. Siońnia Natalla kiruje «Akademijaj zamkaznaŭstva», dzie vučyć stratehijam vyžyvańnia arystakratyčnych dynastyj. Jana nazyvaje jaje zakrytaj adukacyjnaj i duchoŭnaj prahramaj. Emihrantam, ekśpiertam i pradprymalnikam abiacajuć dapamahčy zdabyć suviazi i zastupnikaŭ u novaj krainie pa mietadzie Ryčy — mietadzie kulturnaj adaptacyi. Na kursie vyvučajuć staražytnuju techniku ordena jezuitaŭ, jakaja dapamahaje pieratvarycca ŭ «arystakrata duchu» i stać častkaj vyšejšaha koła.
Prajekt Natalla prydumała, pakul 18 hadoŭ mieła znosiny z zamkaŭładalnikami, dynastyjnymi arystakratami, kirujučymi dynastyjami. Jana zacikaviłasia, jak im udałosia na praciahu 600‑700 hadoŭ zachavać siamju, zachavać biznesy, karonu? Taksama pieražyvali revalucyi, vojny, uciakactvy.
«I voś ja zrazumieła, što ŭ naš čas, turbulentny, žudasny, strašny, ja z 2011 hoda viadu vielizarnaje daśledavańnie, ja zadaju ŭsim arystakratam i zamkaŭładalnikam voś hetyja pytańni pra žyćcio. Bolš za toje, ja historyju hetych dynastyj vyvučaju z punktu hledžańnia ich sakretaŭ pośpiechu. Ja vyvodžu hetyja praviły, pra toje, jak siabie pavodzić, jak reahavać, jak siabie padrychtavać da žyćcia — mienavita hetamu ja vuču ŭ Akademii zamkaznaŭstva. Ja raskazvaju sakrety arystakrataŭ».
«U mianie byŭ vypadak: studentka z Charkava biehła ŭ Šviejcaryju. Da vajny jana kiravała finansavym adździełam, a ŭ emihracyi pracavała na troch pracach — na fiermie, prybiralščycaj i pasudamyjkaj. Jana nie chacieła žyć na dapamohi, ale adčuvała siabie razdušanaj. Zamožny niemiec, ź jakim jana paznajomiłasia, bačyŭ u joj biežanku. Jana pryjšła ŭ akademiju sa słovami: «Mnie drenna, ja bolš nie mahu».
Pierałom zdaryŭsia, kali my arhanizavali aŭdyjencyju ź lichtenštejnskaj kniažackaj siamjoj. Jana ŭbačyła, što sapraŭdnaja elita prymaje jaje jak roŭnuju. Jaje plečy raspravilisia. Kali jana adpraviła fota z hetaj sustrečy svajmu znajomamu niemcu, toj raptam ubačyŭ u joj nie «biežanku-prybiralščycu», a tuju statnuju žančynu, jakoj jana zaŭsiody była ŭnutry. Jon zrazumieŭ jaje maštab i zrabiŭ prapanovu. Ciapier jana paćviardžaje dypłom finansista i zdabyła cichuju radaść!.
Natalla sustrakałasia sa skieptykami, jakija kažuć: «Padumaješ, źjeździli, pafatahrafavalisia ź niejkimi tam arystakratami». Ale na jaje dumku, pavažlivaje staŭleńnie, zvarot «miłord» i «miłedzi» ŭ škole — dazvalajuć raskryvacca.
Raskoša naturalnaści: čamu ŭ kniazioŭ kryvyja zuby
Pa słovach Natalli, uvachodžańnie ŭ vyšejšy śviet nie patrabuje układańniaŭ. Treba prosta navučycca pavodzić siabie, padtrymlivać śvieckuju hutarku, pravilna reahavać. Kamuści varta trochi źmianić vopratku i abutak — ale havorka nie idzie pra darahija brendy.
«Ja maju znosiny z najbahaciejšymi manarchami śvietu, i tam niama nijakaj płastyčnaj chirurhii. Kali manikiur — to nijakaha šełaku, tolki koratka padstryžanyja paznohci z prazrystym łakam. Maich studentak bolš za ŭsio ŭrazili zuby kiraŭnika Lichtenštejna — uładalnika najbahaciejšaha banka. U jaho niama viniraŭ! Zuby zdarovyja, ale naturalnyja, navat kryvyja. Dla jaho hetaja štučnaść — lišniaje».
Nam zdajecca, što kali my pastavim viniry abo napampujem vusny, zrobim brovy, viejki ci jašče niešta z saboj zrobim, to voś tady my staniem vartyja lepšaha žyćcia. Jany hetyja pytańni sabie nie zadajuć i im heta nie treba.
Misija suprać «infacyhanstva»: navošta vučycca manieram arystakrataŭ?
«U mianie bolš za 500 lekcyj u biaspłatnym dostupie na YouTube: ad stratehičnaha myśleńnia i ŭśviadomlenaści da duchoŭnych praktyk. Ja addaju heta za tak, kab ludzi mahli sami adčuć: ci jość u hetym mudraść? Kali vy čujecie vodhuk, słuchajcie dalej. Moj «mietad Ryčy» — heta 100 lekcyj, zasnavanych na ekskluziŭnych materyjałach, staradaŭnich rabotach i praktykach jeŭrapiejskaj arystakratyi. Płatnymi ja zrabiła tolki ścisnutyja mini-kursy dla tych, kamu treba chutčej», — raskazała Natalla ŭ adkaz na pytańnie pra «infamachlarstva».
Dla Natalli heta misija. Jana pierakananaja: kali ludzi navučacca vartaści i stratehijam vyšejšaha hramadstva, u śviecie nie budzie vojnaŭ.
«Ludzi z upeŭnienaściu ŭ sabie, biez traŭmaŭ i kompleksu viny, jakija nie žadajuć manipulavać, zdolnyja spynić ahresara nie «viadźmarstvam», a sumlennymi i dakładnymi pieramovami. Tyja, chto vałodaje stratehičnym myśleńniem, zmohuć arhanizavać pracesy tak, kab źmianić dyktaturu na stvareńnie i pabudavać na jaje miescy mocnuju krainu. Heta nie vysokija materyi, heta čystaja praktyka».
36 stratahiem: jak pieramahčy, kali vy prajhrali ŭsio
Asablivaje miesca ŭ navučańni zajmaje kurs pa staražytnakitajskich stratehijach. Jaho Natalla vielmi raić mienavita biełarusam, jakim supieražyvaje ŭ emihracyi.
«U Kitai daŭno raśpisali 36 scenaryjaŭ raźvićcia lubych padziej i miechanizmy pieramohi dla kožnaha ź ich. Samaje važnaje: tam raźbirajucca šeść situacyj, kali vy prajhrali absalutna. I navat dla hetaha «dna» jość šeść varyjantaŭ vychadu!
Kali vy adčuvajecie, što zahinuli — vas zvolnili, kinuli, vy pazbavilisia dakumientaŭ abo Radzimy — idzicie i słuchajcie hetyja lekcyi. Tam razabranyja kankretnyja kiejsy: jak vybrać madel pavodzinaŭ, kab vyjści z kryzisu. Nielha hublać vieru i nadzieju. Zaŭsiody jość vyjście, treba prosta sieści i padumać, a kali nie atrymlivajecca samomu — šukać dapamohu».
Jašče adzin ź mietadaŭ, jakija raić Natalla — «unutrany zamak» ad savieckaha dysidenta Uładzimira Bukoŭskaha. U svajoj knizie Building a castle («Vybudoŭvańnie zamka») jon apisvaŭ, jak siadzieŭ u turmie i ŭ psichijatryčnym špitali. Kab nie zvarjacieć i zachavać hodnaść, jon kožny dzień u dumkach budavaŭ zamak. Jon ujaŭlaŭ, jak łapataj kapaje padmurak, jak zalivaje bieton, jak kładzie kožnuju cahlinu i ŭzvodzić viežy. Da kanca terminu jon užo ŭ dumkach rasstaŭlaŭ knihi ŭ svajoj biblijatecy.
«My pierajazdžajem i hublajem prafiesiju, našy dypłomy nie pryznajucca. Ale važna ŭśviadomić: vy tut nie prosta tak. Heta šaniec realizavać paklikańnie ŭ maštabach, jakija ŭ dyktatury byli niemahčymyja. Pryznajcie: u tym, što zdaryłasia, niama vašaj viny — heta źniešnija abstaviny. U dyktatury raźvivacca nielha», — padbadziorvaje biełarusaŭ Natalla.
Kali zamki stanoviacca turmami
Toje ž samaje Natalla kaža i pra adnaŭleńnie zamkaŭ u Biełarusi. Pa jaje słovach, nie čas układać hrošy ŭ zamki Biełarusi. I bolš za toje — nie čas tam žyć, inakš pryjdziecca ŭvieś čas iści na kampramisy:
«Jakija zamki, kali tam unutranyja zamki ludziej razburanyja? Kali, prabačcie, zamki pieratvarajucca ŭ turmy, ja voś uspaminaju Vaładarku, heta vielmi simvalična».
Tamu hałoŭnaje ciapier, ličyć jana, zachavać siabie.
Natalla žyvie ŭ Jeŭropie ŭžo daŭžej, čym žyła ŭ Biełarusi. Zachaplajecca svaim Lichtenštejnam — krainaj, dzie «ludzi žyvuć u absalutnym daviery adzin da adnaho i 300 hadoŭ nie viedali vojnaŭ». Ale abiacaje: kali adčuje, što jaje dośvied adnaŭleńnia zamkaŭ patrebny novaj Biełarusi, to nie vyklučaje viartańnia.
Łabkovič: Ja nie ŭjaŭlaŭ, u što heta nasamreč pieratvorycca i što mianie čakaje dalej u hetaj sistemie
«Ja emihravała, kali heta jašče nie było mejnstrymam». Darja Rakava napisała knihu pra biełarusaŭ u emihracyi
«My ŭkłali ŭ Biełaruś miljon dalaraŭ». 94‑hadovaja Nadzieja Zaprudnik — pra luboŭ da krainy, žyćcio ŭ Druhuju suśvietnuju i vyprabavańni biełarusaŭ
Aŭtarytarny režym, bulba, čyrvona-zialony ściah i Aleksijevič. Jak maładyja ludzi z roznych krain bačać Biełaruś i biełarusaŭ
Ciapier čytajuć
Ejsmant: Łukašenka nie zmoža palacieć na Samit miru ŭ ZŠA, bo pavietranaja prastora Jeŭropy dla jaho zakrytaja52
Kamientary
Kucharka zaŭsiody zastaniecca kucharkaj, navat i z zamkam.