Jak žyvuć ludzi ŭ najbližejšym da Biełarusi łatvijskim rajcentry i što dumajuć pra zakryćcio miažy
Z 2023 hoda pamiž Łatvijaj i Biełaruśsiu dziejničaje tolki adzin pamiežny pierachod — Hryharaŭščyna-Paternijeki. Na pačatku žniŭnia MUS Łatvii pasprabavała začynić i jaho. Radyjo Svaboda raskazvaje, što pra heta dumajuć žychary najbližejšaha da Biełarusi łatvijskaha rajcentra — Krasłavy (tradycyjnaja biełaruskaja nazva — Krasłaŭka, Krasłaŭ).
Pamiž Łatvijaj i Biełaruśsiu ad 1990‑ch dziejničali dva pamiežnyja pierachody, praź jakija možna było trapić u susiedniuju krainu na pryvatnym transparcie. «Urbany-Silenie» i «Hryharaŭščyna-Paternijeki». Pieršy i najbolš papularny punkt propusku Łatvija začyniła ŭ 2023 hodzie. Aficyjnaja pryčyna — arhanizavanaja biełaruskimi ŭładami płyń nielehalnaj mihracyi.
Druhi pracavaŭ da viečara 31 lipienia, kali Łatvija spyniła tam propusk transpartu «pa techničnych pryčynach». Va ŭradzie krainy adrazu ž prapanavali całkam spynić pamiežny ruch praz Paternijeki. Biełaruskaja prapahanda adkazała hučnymi zajavami pra «niedružalubnaść».
4 žniŭnia da patrabavańniaŭ začynić apošni pamiežny punkt na biełaruskaj miažy dałučyłasia Ministerstva ŭnutranych spraŭ Łatvii. Pryčynami nazvali «nacyjanalnuju biaśpieku» i toj ža niezakonny trafik mihrantaŭ z trecich krain. Hetaja prapanova ŭ vyniku była adchilenaja. Uviečary 4 žniŭnia punkt propusku «Hryharaŭščyna-Paternijeki» znoŭ zapracavaŭ. Jak doŭha heta praciahniecca, nie skaža zaraz nichto.
«Daŭno ŭ nas nie było biełarusaŭ»
«Ja ŭ vas (u Biełarusi) była jašče da pandemii apošni raz, — raskazvaje haspadynia ahrasiadziby ŭ Krasłavie Volha. — Raniej my tut usie jeździli ŭ Biełaruś. U Vierchniadźvinsk, Połack, Viciebsk. Radnia tam šmat u kaho, nu i kupić što. U vas tam lepš, usio tańniej. Zaraz ja nie viedaju, jak. Mała chto jeździć užo, jak usio heta pačałosia».
Što mienavita jana maje na ŭvazie pad słovami «ŭsio heta», Volha nie ŭdakładniaje. Na palityčnyja temy ŭ Krasłavie, prynamsi ź nieznajomcami, razmaŭlajuć nieachvotna.
Słovy Volhi pra kreŭnyja suviazi ź Biełaruśsiu paćviardžaje aficyjnaja statystyka. Łatyšoŭ u Krasłavie mienšaść dahetul. Bolšaja častka žycharoŭ nazyvaje siabie rasijanami (38%), palakami (9%) i biełarusami (5%). U Krasłaŭskim krai situacyja prykładna takaja ž. U niekatorych miascovaściach, na samoj miažy ź Biełaruśsiu, aficyjnaja dola biełarusaŭ składaje da 15%.
Paśla ŭviadzieńnia Biełaruśsiu «biaźvizu» ŭsie jany mohuć jeździć u susiedniuju krainu biez dadatkovych dakumientaŭ. Biełarusam trapić u Łatviju značna ciažej.
«Daŭno ŭ nas nie było biełarusaŭ, — kaža Volha. — Nie pamiataju navat kali apošni raz. Tady ž da pandemii, vidać. U Krasłavie ciapier i mašyny ź biełaruskimi numarami nie ŭbačyš. Niekali šmat było, vašyja ludzi pryjazdžali zakuplacca ŭ kramy da nas. Na Daŭhavpiłs jechali, dalej na Ryhu. Zaraz vielmi redka chto ź Biełarusi tut byvaje».
Pryjechać u Krasłavu biełarusam pieraškadžaje prykładna toje ž, što surazmoŭcy ŭ łatvijskim rajcentry jomista nazyvajuć vyrazam «da ŭsiaho hetaha».
Paśla padziej 2020 hodu Łatvija rezka abmiežavała mahčymaści dla atrymańnia vizaŭ. Turystyčnyja i biznes-vizy pierastali vydavać uvohule. Atrymać možna tolki humanitarnuju vizu, vizu dla naviedvańnia svajakoŭ pa admysłovym zaprašeńni ci nacyjanalnuju — dla pracy albo pa inšych važkich pryčynach.
Ad vieraśnia 2025 hoda ŭskładniłasia mahčymaść pajezdki ŭ Łatviju i dla tych biełarusaŭ, jakija majuć šenhienskija vizy inšych krain. Ciapier kožny vizit u hetuju krainu nieabchodna asobna dekłaravać na admysłovym sajcie, z ukazańniem mety vizitu, maršrutu i asabistych dadzienych. Kali nie zrabić hetaha za 48 hadzin da pierasiačeńnia łatvijskaj miažy, možna atrymać štraf pamieram da 2000 jeŭra. Žychary Krasłavy papiaredžvajuć, što heta nie pustyja słovy.
«Aściarožna tut u nas, palicyja, vajskoŭcy, pastajanna ludziej spyniajuć, — papiaredžvaje miascovy žychar Uładzimir, jaki žyvie ŭ Krasłavie «z savieckich časoŭ», pryjechaŭšy siudy z Rasii jašče ŭ junackim uzroście. — Usio praz «nielehałaŭ» hetych. Jany ź Biełarusi iduć, kažuć. Ja nie viedaju, što tam nasamreč. Ale bližej da miažy šmat vajskoŭcaŭ, dajuć štrafy».
Pieraściarohi Uładzimira nie pazbaŭlenyja sensu. Na vulicach nievialikaj Krasłavy palicejski patrul možna pabačyć niekalki razoŭ na hadzinu, u vakolicach horada šmat ludziej u vajskovaj formie na śpiectransparcie z apaznavalnymi znakami i bieź ich. Uzmocnieny režym achovy miažy dziejničaje na łatvijska-biełaruskim pamiežžy niekalki hadoŭ. Siłaviki majuć aficyjny dazvoł spyniać luby transpart dla pravierki dakumientaŭ, uvachodzić biez dazvołu haspadaroŭ u lubyja pamiaškańni, pry nieabchodnaści prymianiać fizičnuju siłu.
Kala samoj miažy ź Biełaruśsiu, na adlehłaści prykładna 2 km ad jaje, režym jašče bolš žorstki. Kab trapić u hetuju zonu, nieabchodna atrymać śpiecyjalny dazvoł ad Pamiežnaj słužby. Fota– i videazdymki tam całkam zabaronienyja, na padjezdach da takich terytoryj stajać žoŭtyja infarmacyjnyja šyldy z papiaredžańniem ab mahčymym zatrymańni dla vyśviatleńnia abstavinaŭ.Usio heta — nastupstvy mihracyjnaha kryzisu, jaki sucišyŭsia na miežach Biełarusi z Polščaj i Litvoj, ale nie z Łatvijaj. Tolki za pieršuju pałovu 2026 hodu łatvijskija pamiežniki paviedamili pra prykładna 9000 sprobaŭ nielehalnaha pierasiačeńnia miažy z boku Biełarusi.
Zamiežnikaŭ pry hetym u Krasłavie sustreć usio ž možna. Traplajucca aŭto z ukrainskimi numarami, matacykły ź niamieckimi. Na zapraŭcy, raźmieščanaj na vyjeździe z horada ŭ bok biełaruskaj miažy, stajać fury z kazaskimi numarami. Ich kiroŭcy pra mahčymaje zakryćcio miažy razmaŭlajuć nieachvotna.
«Pakul adkrytaja, my jeździm. Jak zakryjuć, pajedziem inšym maršrutam, praź Litvu, — kaža adzin ź ich. — Ja jedu jak mnie skažuć u kampanii. Tut mienšyja čerhi, jeździm praz Łatviju. Budziem praź Litvu jeździć, kali zakryjuć miažu».
«U vas lepš»
Surazmoŭcy ź liku miascovych žycharoŭ, pačuŭšy pytańni pra Biełaruś, zhadvajuć biełaruskija pradukty, jakija niekali pryvozili siudy. Pieradusim ich košt i jakaść. Paśla 2020 hodu «kupić biełaruskaje» ŭ Krasłavie stała značna składaniej.
«Nie, niama daŭno ničoha ŭ nas, — adkazvaje na pytańnie pra biełaruskija tavary handlarka na miascovym rynku. — Nie pryvozim i nie jeździm užo (u Biełaruś). Svajo pradajem, pradukty. Užo i rynku niama amal, usie ŭ kramach pačali kuplać».
Rynak u Krasłavie nasamreč amal źnik, rankam suboty tut usiaho niekalki handlarak harodninaj i jahadami. U miascovych kramach biełaruskich tavaraŭ taksama niama. Spres miascovyja dy ź inšych krain Jeŭraźviazu. Ceny ŭ kramach i kaviarniach mahli b krychu napałochać žycharoŭ susiedniaha biełaruskaha Vierchniadźvinska. Narakajuć na ich u razmovach i žychary Krasłavy, znoŭ zhadvajučy ceny ŭ Biełarusi.
Pavodle aficyjnaj statystyki, siaredni zarobak «čystymi» ŭ Krasłaŭskim krai składaje kala 700—800 jeŭra( siaredni ŭ Łatvii kala 1350), uzrovień biespracoŭja — kala 10%, piensija — kala 500 jeŭra. Maładyja i pracazdolnyja starajucca źjechać u Ryhu ci dalej za miažu. Za apošnija 20 hadoŭ nasielnictva horada skaraciłasia na tracinu.
«U Biełaruś nie, jeduć za miažu na Zachad, — kaža surazmoŭca Uładzimir. — Nie čuŭ, kab chto małady jechaŭ u Biełaruś. Tut tolki na «draŭninie» (u drevaapracoŭčaj pramysłovaści. — RS) chto moža zarabić, chto maje ŭčastki. Bolš ničoha niama ŭ nas. Ale ŭ vas lepš, ja dumaju. Chto jeździć, to havaryli, što lepš, žyćcio idzie. Miažu zakryvać — ja nie viedaju, navošta. Chaj by ludzi jeździli, kamu jana zaminaje».
Miascovyja ŭłady ŭ Krasłavie zaŭvažna ŭkładvajucca ŭ raźvićcio turyzmu. Va ŭmovach pamiežnaha kryzisu raźličvać možna pieravažna na žycharoŭ Łatvii, dla jakich na bierahach Dźviny abstalavali šmatlikija stajanki. Papularnyja spłavy pa race na bajdarkach, rovarnyja maršruty, rybałka.
U samim horadzie zachavaŭsia vialiki pałacavy kompleks, jaki kaliści naležaŭ nie čužomu dla Biełarusi rodu Plateraŭ i dzie nie raz byvała maładaja Emilija. Sam pałac pakul što zakansiervavany i čakaje finansavańnia dla restaŭracyi. Pobač ź im u haspadarčych pabudovach pracuje muziej, adukacyjny i turystyčny centr.
Biełaruskaj movy ŭ abviestkach i na ŭlotkach niama — tolki łatyšskaja, polskaja, anhlijskaja i ruskaja. Supracoŭnicy infarmacyjnaha punkta pry pałacy kažuć, što biełaruskich hrup nie było tut «šmat hadoŭ».
«Nie była nikoli ŭ Biełarusi, — pryznajecca supracoŭnica krasłaŭskaj piceryi ź imiem «Elena» na bejdžy. — Nie viedaju, što tam. Ja vučusia ŭ Ryzie, tut pracuju pakul leta. Čuła, što miažu zakryvajuć, ale ja nie viedaju pra heta ničoha, čamu».
Ciapier čytajuć
Udava Mikity Miełkaziorava ŭpieršyniu publična raskazała pra noč jaho śmierci11
Udava Mikity Miełkaziorava ŭpieršyniu publična raskazała pra noč jaho śmierci
Unikalnyja zdymki budaŭnictva Staroha mosta ŭ Hrodnie. Chto fatahrafavaŭ niebiaśpiečnyja kiesony, u jakich ludzi ryzykavali na dnie Niomana, kab pastavić apory? ŠMAT FOTA77
Kamientary