«...Miłaści Vašaj prosim», albo Adzin hod u naviejšaj historyi Biełarusi, adlustravany ŭ listach, zajavach, skarhach i inšych formach zvarotu hramadzian.
Historyk Alaksandar Hužałoŭski praanalizavaŭ listy biełarusaŭ u CK KPB za 1951 hod.
Kažuć, u saviecki čas niadkul u Maskvu nie prychodziła stolki ananimak, jak ź Biełarusi. Hnieŭ Andropava vyklikała ananimka na staršyniu KDB Biełarusi. Kali razabralisia, vyjaviłasia, što jaje napisaŭ jahony namieśnik...
Kniha «...Miłaści Vašaj prosim», układzienaja i adkamentavanaja Alaksandram Hužałoŭskim, ujaŭlaje saboju zbornik zajavaŭ, skarhaŭ i inšych formaŭ zvarotaŭ hramadzianaŭ Biełarusi da vyšejšych partyjnych uładaŭ na praciahu 1951 h. U zborniku – tolki zvaroty ŭ CK KPB. Pavodle słovaŭ aŭtara, heta dziasiataja častka ad usich zvarotaŭ, a byli ž jašče skarhi ŭ «orhany», saviety i niepasrednamu kiraŭnictvu.
A.Hužałoŭski staviŭ pierad saboju metu – padšturchnuć da rekanstrujavańnia pakul małavyvučanaha štodzionnaha žyćcia BSSR u pavajenny čas. Apublikavanyja ŭ knizie źviestki byli sakretam dla hramadzkaści da pačatku 90-ch.
Raździeły pryśviečanyja roznym aspektam žyćcia. Šerah materyjałaŭ zborniku śviedčyć pra isnavańnie prytojenaj antysemickaj palityki ŭ pavajennym SSSR i, jak nastupstva, narastańnie ŭ savieckim hramadztvie judafobskich nastrojaŭ. Tatalnaja kalektyvizacyja spustošanych vajnoju viosak taksama davała nahodu dla narakańniaŭ. Razhledžanyja ŭ zborniku j prablemy moładzi. Maładym «budaŭnikam kamunizmu», treba było zabycca na indyvidualnaść i ŭłasnyja žadańni. Nialohka było j žančynam, jakim dastavałasia ciažkaja i niekvalifikavanaja praca i ŭ sielskaj haspadarcy, i ŭ pramysłovaści. Vialikuju častku zvarotaŭ składajuć prośby ab vyrašeńni asabistych pytańniaŭ: pracaŭładkavańnie, palapšeńnie žyllovych umovaŭ, lačeńnie, persanalnaja pensija i h.d.
Druhaja pa značnaści častka zvarotaŭ – danosy na načalstva, kalehaŭ, siabroŭ i svajakoŭ. Vinavacili ŭ adsutnaści balšavickaj pilnaści, machlarstvach, kradziažach i amaralnych pavodzinach.
Tahačasnaja praktyka zmušała ŭłady reahavać na kožnuju skarhu dy «prymać miery». Kaliskarha mieła praźmierna krytyčny, ci «škodnicki» charaktar, jaje aŭtaram (najčaściej ananimnym) pačynali cikavicca adpaviednyja struktury. Takaja praktyka, asabliva što da skarhaŭ na kiraŭnikoŭ, macavała samu ŭładu, dajučy mahčymaść «čyścić šerahi», trymajučy ŭsich u pastajannym strachu.
Kožny list supravadžajecca ścisłym vynikam razhladu – kali, viadoma, u archivach zachavalisia pra heta źviestki.
Kniha vyjšła ścipłym nakładam, choć praca nad joj zaniała až dva hady. Kniha vartaja razumnaha čytača, jaki imkniecca razabracca, «čamu my takija».
?
Siekrietariu CK KP(b)B tov.Patoličievu
Patriotičieskij dołh obiazyvajet mienia, sovietskoho hraždanina, soobŝiť Vam, tov. Siekrietaŕ, čto v Biełorusskom Hosudarstviennom Univiersitietie im.Lenina imiejetsia niekto S., kotoryj, rabotaja načalnikom śpiecsiektora, učiłsia na stacionarie v univiersitietie na fiłołohičieskom fakultietie, okončił kotoryj v 1951 h., pośle čieho riekomiendovan v aśpiranturu. Kak iźviestno, S. na vsiem protiažienii učieby putał svoju nacionalnuju prinaležnosť. V odnom słučaje on pokazyvał siebia za biełorusa, v druhom — za ukrainca, a na samom diele tipičnyj Abram, striemiaŝijsia vsiemierno niečiestnym putiom probraťsia k vieršinam nauki i prisojediniťsia k razhromlennym biezrodnym kosmopolitam, kotoryje, po mojemu mnieniju, popadať v mir učionych nie dołžny. Ich niečiestnosť vo vsiem možiet tolko vriediť trudovomu narodu. Prošu dať komandu vyhnať jeho iz stien univiersitieta.
Znajuŝij.
NARB. F. 4. Vop. 65. Spr. 89. Ark. 274.
Minsk
Cyntralnamu komitetu partyi
Čamu heta u Lepili Vicibskaj vobłaści rajkomavskim rabotnikam usie pozvolitilno i zakrytaj mahazin pry rajkomi i s kałhasov usie biruć što im patrebna. Koli hetamu vy połožyti koniec. Vied́ užie stali śviniej samych žyrnych brać. 21 oktiabra zavsielchozodzieła rajkoma pryvioz sabie noċju v 10 časov na ZISu ahromnuju či śvińju či kabana s kałhasa abo s vystavcy priamo pudov na 12 (...) My prosim otobrać hetu narodnuju śvińju kałhasnyi ślozy my chleba nievidzim a H. najev tołstoje brucho z našich mazolej. Raźbiarycie heta paskareje a to jen jajo zareže i sažreć (...).
27 oktiabra 1951 h.
Lepil
?
«...Miłaści Vašaj prosim», albo Adzin hod u naviejšaj historyi Biełarusi, adlustravany ŭ listach, zajavach, skarhach i inšych formach zvarotu hramadzian. Zbornik dakumentaŭ / Ukł. A. Hužałoŭski – Miensk, 2006 – 280 s. Nakł. 200 as.
Kamientary