Žyćcio paśla nafty

Hetak vyhladaje ŭsiaredzinie adzin z elektravietrakoŭ, što žyviać enerhijaj viosku Družnaja na Miadzielščynie.

Fota Andreja Lankieviča

Tak, siabry maje, ja dumaju, što vadu kali-niebudź buduć vykarystoŭvać jak paliva, što vadarod i kisłarod, jakija ŭvachodziać u jaje skład, buduć vykarystany razam ci asobna i źjaviacca sapraŭdy nievyčarpalnaj krynicaj śviatła i ciapła. Vada — vuhal budučyni.

Žul Vern. Tajamničaja vyspa. 1874.

Nafta — kroŭ, jakaja ciače pa žyłach suśvietu. Navat u Niamieččynie, ź jaje armijaj vietrakoŭ, soniečnymi batarejami na dachach, biaz nafty nia ruchajecca ničoha. Tolki 35 tys. aŭtamabilaŭ u krainie pracujuć na hazie, a vytvorčaść bijapaliva nie pakryvaje i 2% patrebaŭ u benzinie dy salarcy. U siarednim pa Eŭropie vartyja žalu 6% enerhii vypracoŭvacca ŭznaŭlalnymi krynicami.

Adnak sytuacyja musić źmianicca — nadta darahim zadavalnieńniem zrabiłasia nafta. Švecyja pastanaviła da 2020 h. pazbavicca ad naftavaj zaležnaści. Užo ciapier elektryčnaść u krainie vyrablacca vyklučna atamnymi i hidraelektrastancyjami. Irlandyja ŭ 2050 h. pieraviadzie ŭvieś vodny dy aŭtamabilny transpart na vadarod. U padobnym kirunku ruchajecca Indyja — u kastryčniku ŭ horadzie Farydabad adčynili pieršuju vadarodnuju zapravačnuju stancyju. Ale nakolki realna pabudova žyćcia biaz nafty?

Dyzel z-pad dranikaŭ

U Berlinie ŭžo jość taksoŭščyki, jakija zapraŭlajuć svaje aŭto... adpracavanym alejem, jaki jany nabyvajuć u zabiahałaŭkach chutkaha charčavańnia. Brunatnaja žyžka filtrujecca ŭ chatnich umovach i zalivajecca ŭ benzabak dyzelnaha aŭtamabila. Pach z vychłapnoj truby nahadvaje vodar smažanaj bulby. Vyhada zrazumiełaja: uładalnikam restaracyjaŭ nia treba płacić za pierapracoŭku adkidaŭ, aŭtaamatary atrymlivajuć paliva amal zadarma. Ideja ŭžo pryciahnuła kamersantaŭ: niamieckaja firma Vital Fettrecycling štohod vyrablaje 60 młn ł dyzelnaha paliva z restaracyjnaha aleju. Prablema ŭ tym, što ŭ bahataj Niamieččynie adkidaŭ charčovaha aleju nia chopić, kab natalić smahu ŭsich dyzelnych ruchavikoŭ.

Razhuł bijatechnalohii

Usio bolš navukoŭcaŭ zaklikajuć zazirnuć prablemie ŭ korań — u litaralnym sensie. Paliva možna vyroščvać na palach. Čym drenna — zapraŭlać aŭto ŭ najbližejšym supermarkiecie dy ŭdvaja tańniej, čym na zapraŭcy? Niamieckija firmy, jakija pieraabstaloŭvajuć ruchaviki na spažyvańnie zvyčajnaha raślinnaha aleju, majuć stabilny prybytak. Kampanija Unicar z Aachenu atrymlivaje 50 zamovaŭ u dzień. Nie adpužvaje navat cana madernizacyi — pieraabstalavać ruchavik kaštuje bolš za 2000 eŭra.

Fantazija navukoŭcaŭ nia maje miežaŭ: paliva vyrablajuć z rapsu, z pšanicy, z cukrovaha tryśniahu, navat z apiłak. Bijatechnolahi z kanadzkaj firmy Iogen eksperymentujuć z sałomaj. Naftavy kancern Shell, jaki ŭžo nabyŭ pakiet akcyjaŭ hetaj kampanii, dadaje ŭ svoj novy sort salarki V-Power syntetyčnaje paliva, vyrablenaje z pryrodnaha hazu. Karejskaja firma EOS System uvohule źbirajecca naładzić vytvorčaść dyzelu ź plastykaŭ z-pad johurtu. Pieralik možna praciahvać vielmi doŭha: navukoŭcy naličvajuć kala 270 raspracavanych sposabaŭ vyrablać paliva biez vykarystańnia nafty. Mnohija aŭtamabilnyja kancerny, u tym liku švedzki «Saab» i amerykanski «Ford» užo zapuścili ŭ seryju aŭtamabili, čyj ruchavik zdolny pieravarvać samyja roznyja vidy paliva.

Prablemy bijadyzelu

Urad Merkiel maje plany abaviazać paliŭnyja kancerny dadavać u svaje pradukty bijapaliva. Da 2010 h. 6% paliva, vyrablenaha ŭ EZ, budzie vyroščvacca na palach, što adčyniaje novyja perspektyvy dla fermeraŭ.

Praŭda, i tut dobraja ideja natykajecca na abmiežavańni. «Vyroščvać» paliva na eŭrapiejskich palach zadoraha, dyj płoščaŭ dla hetaha zamała — niamieckaha rapsu pry najlepšym raskładzie chopić, kab pakryć 3,7% patrebaŭ.

Padobnaja sytuacyja i ŭ Biełarusi, dzie apošnimi hadami davoli aktyŭna viaducca raspracoŭki ŭ vyrabie bijadyzela z rapsu. Traktar «Biełaruś», naprykład, narmalova pracuje na sumiesi rapsavaha aleju dy salarki ŭ praporcyi 50/50. Adnak my, najchutčej, zmožam ekspartavać tolki noŭ-chaŭ, bo rapsu, jaki vyroščvajecca na biełaruskich paletkach, nia chopić, kab pakryć ułasnyja patreby ŭ palivie, nia kažučy pra prodaž jaho za miažu. Na śviecie jość krainy, dzie i płoščaŭ chapaje, i klimat spryjalny, i pracoŭnyja ruki niašmat kaštujuć. Hetak, Brazylija ŭžo praź piać hod choča vyrablać 80% enerhii z etanołu, jaki atrymajuć z cukrovaha tryśniahu. Voś tolki ci nie adbudziecca heta za košt barbarskaha źniščeńnia trapičnych lasoŭ, kab vyzvalić miesca pad plantacyi? Akramia hetaha, navukoŭcy padličyli, što škoda dla navakolnaha asiarodździa ad spalvańnia bijadyzelu nie našmat nižejšaja ad toj, jakuju čyniać naftapradukty.

Nadzieja palahaje ŭ novym pakaleńni bijadyzelu. Pa-pieršaje, jaho buduć vyrablać nia tolki z pładoŭ nakštałt siemieni słaniečnika ci bulby, ale z usioj raśliny, navat sa ściabliny dy karanioŭ. Pa-druhoje, bijatechnolahi zmohuć madyfikavać chimičny skład paliva ŭ adpaviednaści z patrebami paliŭnaj industryi. Niamieckaja firma Choren užo vyrablaje takoje paliva pad nazvaj «soniečny dyzel», jakoje paśpiachova prajšło vyprabavańni ŭ kampanijach «Mersedes» dy «Folksvahien». Paliva takoha kštałtu patencyjna moža pakryć 20—25% patrebaŭ rynku.

Vadki vuhal

Nia vyklučana, što budzie ŭzhadanaja staraja technalohija pieratvareńnia kamiennaha vuhalu ŭ naftu. Jana viadomaja čałaviectvu ŭžo kala 100 hod. Nizkija ceny na naftu pryviali hetuju industryju ŭ zaniapad. Adnak tannaja nafta adychodzić u niabyt — i technalohija zvadkavańnia vuhalu viartajecca. U 2007 h. u Kitai budzie adčynieny pieršy sučasny zavod pa vyrabie nafty z vuhalu. Pentahon maje plany stvaryć systemu z 30 zavodaŭ, jakija buduć zabiaśpiečvać amerykanskuju armiju palivam, syntezavanym z vuhalu, što pazbavić ich ad zaležnaści ad pryrodnaj nafty. Adnak vyrab nafty z vuhalu moža pryvieści da sapraŭdnaj pryrodnaj katastrofy. Pry hetym pracesie vydzialajecca stolki vuhlakisłaha hazu, što jaho daviadziecca zachoŭvać pad ziamloj, inakš parnikovy efekt paskorycca ŭ niekalki razoŭ.

Akijan paliva

Jašče adnoj nadziejaj moža być pryrodny haz. Choć aŭtamabili, pieraabstalavanyja pad vykarystańnie hazu ŭ jakaści paliva, i kaštujuć daražej za zvyčajnyja, adnak haz kaštuje tańniej za naftapradukty, asabliva ŭ tych krainach, dzie, jak u Niamieččynie, dziaržava vydzialaje na jaho datacyi. Zapasaŭ hazu chopić na bolšy čas, čym zapasaŭ nafty, dyj navakolle jon zabrudžvaje mienš za naftapradukty. Karaciej, haz — niebłahaja alternatyva na čas pierachodnaha peryjadu da ery vadarodu.

Vadarod składaje dva atamy z troch u malekule vady. Namiok zrazumieły: suśvietnyja akijany — ahromnisty rezervuar enerhii, pryčym ekalahična čystaj. Pry vyrabie vadarodu z vady adkidam źjaŭlajecca kisłarod. Pry vyrabie elektraenerhii z vadarodu adbyvajecca jahonaja reakcyja z kisłarodam, i adkidam źjaŭlajecca dystylavanaja vada. Małaja dola vadarodu pry vykarystańni nie paśpiavaje zreahavać i moža navat adlacieć u kosmas, bo heta vielmi lohki haz, jaki ziamnaja hravitacyja ŭtrymać nie zaŭždy ŭ stanie. Tamu, u pryncypie, vadarod taksama kali-niebudź moža vyčarpacca, ale heta nastolki addalenaja budučynia, što navukoŭcy amal nie biaruć jaje ŭ raźlik.

Što rabić z vadarodam? Jość dźvie mahčymaści. Kancern «BMV», badaj, adziny, jaki abraŭ samy ciažki šlach — niepasrednaje vykarystańnie vadarodu ŭ jakaści paliva dla ruchaviku. Heta dazvolić stvaryć sapraŭdy mahutny aŭtamabil, adnak źviazana ź niemałymi techničnymi prablemami. Bolšaść ža aŭtavytvorcaŭ śvietu źbirajucca pajści inšym šlacham. Vadarod, zapraŭleny ŭ aŭtamabil, budzie reahavać z kisłarodam, i enerhija, jakaja vyzvalajecca padčas reakcyi, budzie pryvodzić u dziejańnie elektryčny ruchavik. Mahutnaść takoha aŭtamabila nia duža vialikaja, adnak hetaja technalohija bolš raspracavanaja i biaśpiečnaja.

Prablema ŭ tym, što dla vydzialeńnia vadarodu z va-dy taksama patrebnaja enerhija. Faktyčna, vadarod — nie krynica enerhii, a prosta zručny i ekalahična čysty jaje nośbit. Tamu vypracoŭvać vadarod z dapamohaj nafty ci vuhalu biessensoŭna. A z dapamohaj hazu ci atamnaj enerhii — całkam realna. Ale najlepš — atrymlivać vadarod z dapamohaj uznaŭlalnych krynicaŭ enerhii. Tak, vadarodnaje aŭto ŭ Biełarusi moža jeździć na vadarodzie, vyrablenym z dapamohaj vietrakoŭ na ŭźbiarežžy Narvehii ci na paletkach soniečnych batarejaŭ u Hišpanii. Najbolš pašancavała ŭ hetym sensie Iślandyi — kraina ŭ litaralnym sensie žyvie na vulkanie i vykarystoŭvaje ciapło ziamli dla vyrabu elektryčnaści, jakuju, u tym liku, puskaje i na pradukavańnie vadarodu. Tamu hetaja dziaržva-vyspa i źŭlajecca suśvietnym lideram pa stvareńni «vadarodnaj haspadarki».

Pakul što vadarod abychodzicca doraha. Kolkaść vadarodnych zapravačnych stancyjaŭ u śviecie nia bolšaja za 100, a aŭtobus z vadarodnym ruchavikom kaštuje bolš za miljon eŭra. Technalohija zastajecca zanadta darahoj, a nafta — zanadta tannaj, tamu ŭ 2020 h. vadarod zavajuje ŭ samym lepšym vypadku 5% enerhietyčnaha rynku.

Prostaja ekanomija

Pa staroj zaviadzioncy, čałaviectva zahladaje daloka, nie zaŭvažajučy rašeńniaŭ, jakija lažać pad nosam. Enerhaźbierahalnyja technalohii majuć ahromnisty patencyjał. Damy možna budavać ź lepšaj ciepłaizalacyjaj, a aŭtamabili rabić bolš ekanomnymi. Kali b kožny aŭtamabil u Niamieččynie spažyvaŭ na 100 km šlachu ŭsiaho tolki na 1 litar paliva mieniej, spažyvańnie benzinu dy salarki źmienšyłasia b na 12,5%. Nijaki bijadyzel dahetul takoj ekanomii nia ŭ stanie zabiaśpiečyć. Kali ž aščadny ruchavik zrabić jašče i hibrydnym, spałučyŭšy jaho z elektramatoram, ekanomija budie jašče bolšaja. Pryčym zaradžajecca jon u tym liku i ŭ čas ruchu, u pieršuju čarhu pry razhonie i tarmažeńni aŭtamabila. Hibrydnyja aŭto nakštałt «Tajoty Pryjus» užo niekalki hod jak vyrablajucca seryjna. U 2010 h. u ZŠA budzie pradavacca kala miljona takich «aŭtamabilnych mutantaŭ».

Raj ci piekła?

Enerhietyčnaja kryza, jakaja ŭsio bolš vymaloŭvajecca na dalahladzie, robić niečakana realnymi samyja fantastyčnyja prajekty. Rasiejskaja karparacyja «Enerhija» zajaviła, što da 2015 h. źbirajecca pabudavać stałuju stancyju na Miesiacy. Svaich metaŭ jana nie chavaje: užo ŭ 2020 h. na Miesiacy musić pačacca zdabyča hielija-3, paliva, jakoje moža vyrašyć usie enerhietyčnyja prablemy ziamli na bližejšyja stahodździ. Hielij-3 — redki izatop. U nietrach Ziamli jaho amal niama, a voś na Miesiacy, kudy hielij-3 zanosiŭ soniečny viecier, jaho zapasy aceńvajucca ŭ 500 młn tonaŭ. Hetaha całkam chopić, kab zabiaśpiečyć čałaviectva palivam na 1000 hod. Da taho ž, hielij-3 vielmi stabilny, tamu niebiaśpieka vybuchu pry jaho vykarystańni praktyčna adsutničaje. Adna tona izatopu, kali aceńvać jaje ŭ naftavym ekvivalencie, kaštuje kala 4 młrd dalaraŭ. Kab zabiaśpiečyć planetu enerhijaj na hod, dastatkova 2—3 palotaŭ hruzavych kaśmičnych karabloŭ, jakija dastaviać hielij-3 ź Miesiaca. Nia dziva, što amerykanski ŭrad užo razmaroziŭ svaju prahramu palotaŭ na Miesiac. Baza NASA na spadarožniku Ziamli budzie stvoranaja ŭžo ŭ 2018 h. Hałoŭnaja meta — zdabyča hieliju-3.

Što dalej? Vaŭčernaja pryvatyzacyja hielijnych radoviščaŭ? Kancern «Hielijprom», jaki pierakryvaje pastaŭki hielija-3 paśla Aranžavaj revalucyi ŭ Kitai? Kaśmičnyja piraty, jakija pierachoplivajuć amerykanskija «šatły» z zapasam «zornaha» paliva? Vajna za zaležy hieliju ŭ rajonie kratera Cicha? Ci, moža być, mir biaź biednaści, choładu dy hoładu? U apošniuju alternatyvu čamuści vierycca ź ciažkaściu, niahledziačy na toje, što technalohija moža, u pryncypie, zrabić hetuju metu dasiahalnaj.

❏

Adzinaje ŭ Biełarusi pradpryjemstva, što raspracoŭvaje technalohiju vyrabu paliva z rapsavaha aleju — «Unichimpram BDU». Letaś u Navajelni (Dziatłaŭščyna) raspačaŭ pracu eksperymentalny mini-zavod pa vytvorčaści takoha paliva. U hod jon moža vyrablać da 5 ton. Biełarusi ž patrebna 1,7 młn tonaŭ dyzpaliva štohod. Pavodle raźlikaŭ navukoŭcaŭ, kali zasiejać rapsam usie 1,5 młn hiektaraŭ pryhodnych dla hetaha vornych ziemlaŭ krainy, my atrymajem tolki 1,5 młn tonaŭ bijapaliva. Dla jaho vytvorčaści treba 10 mahutnych zavodaŭ. Praŭda, bijapaliva budzie kaštavać na 20—40% bolš za zvyčajnaje, a banalny nieŭradžaj rapsu moža spravakavać paliŭny kryzis.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0