Słavamir Adamovič. Paśla Ameryki

Słavamir Adamovič

Paśla Ameryki

“Zdravstuj, Kraina! Zdravstuj! Pryviet, moj horad-hieroj! Mnie biez tvaich kantrastaŭ nialohka było paroj...” – pisaŭ ja ŭ kastryčniku, praź niekalki dzion pa viartańni ź Ńju-Jorku. Nastroj byŭ taki złasnavaty, jornicki, tamu j hetaje “zdravstuj”. Ale dalej napisanaha nie pajšło, tarmaznuła duša. I tady sam ja vyjšaŭ na vulicu, pad siniaje nieba, u našuju vosień.

Słuchajcie, chadziŭ-chadziŭ i dachadziŭsia – zaruliŭ u budynak, dzie siadziać redakcyi “LiMu”, “Połymia” dy “Biełarusi”. Chacieŭ da prazaika Fiedarenki, ale pa darozie na limaŭcaŭ natknuŭsia: naŭpieradzie Piśmianok, Šnip ź Piatrovičam u pary, a za imi Vierabjoŭ ścipła. Staim, nia viedajem, što kazać adno adnamu. I tut Piśmianok cap-łap maje adidas'aŭskija štancy spartovyja, i pytańnie:

– Što, i t a m tak chodziać?

– Chodziać, tam jašče j nia tak chodziać, – adkazvaju.

I dalej staju sabie, daloki, nietutejšy, navat nia z hetaj planety. Šnip ź Piatrovičam vycisnuli ź siabie paru—trojku dziažurnych frazaŭ. Dźvie dziavulki abminuli nas, čyrykajučy pa-rasiejsku. Były elektryk Hałubovič padyšoŭ – vyratavaŭ sytuacyju sa štanami, kuplenymi mnoju ŭ palaka, u ńju-jorskim rajonie Hrynpojnt, za 25 dalaraŭ (tryccaćpiatku na džynsy ja paškadavaŭ – ekanomiŭ).

Z Hałubovičam my vypili kavy ŭ “Kubryku”, pahavaryli pra Ameryku i chutka razyšlisia. Dahaniajučysia pivam u kramie “Akijan”, ja, miž inšym, sprabavaŭ dumać pra biełaruskaha čałavieka. Dumki vyskokvali viałyja, radziej złyja. I niejki sarkastyčny subjekt uva mnie šypieŭ: “Niama tut pra što dumać, pi!”

* * *

15 kastryčnika byli ź Januškievičam u mianie na chutaroch. Janušak, jak ja jaho luboŭna zavu, taksama ŭ internacie žyvie, my ź im tavaryšujem, tałkovy chłapiec.

Dyk voś jedziem my 15-ha, łahojskija hory minuli, u Pleščanicach pravaronili pavarot na Daŭhinava i zrazumieli heta tolki ŭ Biahomli. Ale ničoha, jedziem, vybary ŭ “pałatku” nazirajem. Dzień cudoŭny – soniečny, ciopły. Miascovyja “mafijoziki” z čyrvonymi skrynačkami snoŭdajuć, patrebnyja pracenty nabirajuć. A plavać, dumaješ, suki, vantroby sabačyja! Choć dźvieście pracentaŭ sabie namalujcie, a nastroju nam nie spaskudzicie!

Na Biahomščynie z časoŭ Apošniaje Vajny ničoha ž i nie źmianiłasia. Hladzi, Janušak, kažu tavaryšu, hladzi, jakija ciomnazialonyja tut i kučaravyja sosny, i padjaleniec, i załaty biareźnik. Ech, pryhažość jakaja! Prostar! Vola! I śledam za žyda-rasiejskim Edziukom Limonavym (ale z našym, z našym akcentam!) chočam my zajavić: kupicie nam biełyja stroi! dajcie ŭ ruki ahoń! abrežcie biełyja kaŭnieryki! adpraŭcie nas na hiljatynu! my chočam pamierci maładymi!

* * *

Nie paśpieŭ ja viarnucca ź ju-es-ej – prychodziać tavaryšy ź Biełaruskaha Nacyjanalnaha Kanhresu.

– My ja h o paviesim, – kažuć. – Dajcie dabro.

– Nie, – adkazvaju, – heta nieestetyčna – sini vyviernuty jazyk, mokryja anhlijskija štany. Treba pavažać tradycyju efektnuju, pryhožuju i k r e ŭ n u ju – kinžał albo kula. Raskanservujcie naš arsenał. Rasstralajcie ja h o na chakiejnym poli.

* * *

Infarmacyja ad 14 listapada 2000 hodu: Rasieja na padtrymku režymu ŭ našaj Krainie daje 30 miljonaŭ dalaraŭ. Słuchajcie vy tam, na Zachadzie, dajcie mnie miljon, i ŭ aeraport “Miensk-2” pačnuć prylatać samaloty.

* * *

Dyk voś jedziem my ź Januškam na maje chutary. Hladžu, pamiž Aleškami j Kamarovam traktar sini na poli, a kala jaho ŭ ziamli znajomyja postaci kałupajucca – švahra dvaccacipiacihadovy i baćka moj stareńki, adaranuju bulbu źbirajuć. I taki ŭ švahry sum biblejski na maładym tvary, što choć ty jaho palenam pa hałavie, choć sam na lazo naža.

Nienavidžu, kali čałaviek sabie rady nie daje!

* * *

Noč. Raźbirajusia z knižkami, haniaju tarakanaŭ, jakich razvodzić susiedka.

* * *

U “dalary” – dom taki za Kamaroŭskim rynkam u Miensku – byŭ. Na kvatery ŭ novaha znajomaha. Na kuchni siadzim, vybranyja miescy ź jahonaje knižki pra Ameryku čytajem. I smurod pa chacie chvalami, jak na Chiłsajdzie ŭ Ńju-Jorku.

* * *

Varta było nam vyjechać na niejki čas za miežy Biełarusi, jak chto-nichto pačaŭ šukać dla jaje novych hierojaŭ. U lipieńskim numary časopisu “E”, u jakim pamyłak, što na sabaku błoch, čytajem nabor tekstaŭ Leny Strałkoŭskaj pad vielmi “hramatnaj” nazvaj “Zžyrajučaja pustata abo, chto stanovicca hierojami”. “Pustatu” Lenka znajšła ŭ “Našaj Nivie”, u “Russkoj knihie” S.Dubaŭca, u maich “Płavilščykach”. Samaje prykolnaje i adnačasova paskudnaje ŭ tym, što dzievačku Lenu pužaje lahatyp “NN” ad 15 sakavika 1999 hodu. A voś infarmacyja pra dziejnaść rasiejskich fašykaŭ u Biełarusi, źmieščanaja ŭ tym ža numary (!), – nie pužaje. Što ž, jak toj kazaŭ, daj tabie boh zdaroŭja i doŭhich hadoŭ, biednaja dzievačka, zakłapočanaja našaj “pustatoj”.

Krychu raniej za časopis “E”, u numary “BDH” ad 17 červienia 2000 hodu, niechta Doŭnar Vadzik apryludniŭ krychu mienskich plotak. Chadziŭ sabie chłapčyna sa słovami “Pokažitie mnie hieroja!” dy źbiraŭ u svaju karespandenckuju kajstračku “utiečki informacii”. Naźbiraŭsia, aburyŭsia “postupkom etoho litieratora”, i... zastaŭsia, jak i byŭ, – bieź ničoha.

Biednaja Lenka, biedny Vadzik, biednyja šukalniki panskaha piernika! Nichto im nie skazaŭ, što Hieroju plavać na mitynhovyja plotki, kuchonnyja cichašepty i publičnyja danosy. Što Hieroj padspravazdačny tolki sabie. Što nie jaho abirajuć, a jon vybiraje sabie i narod, i krainu, i sytuacyju...

* * *

Kali ja byŭ mały, ja byŭ hetki ž paskudny, jak i ciapier. Adnojčy ja ściahnuŭ z etažerki baćkaŭ dziońnik i źniščyŭ jaho, nia pamiataju ŭžo, jak i kali. Potym ja vyras, niešta treba było z saboju rabić, bo stała soramna. I tady ja pačaŭ pisać svaje dziońniki. Tryccać knižak dziońnikaŭ za 15 hadoŭ. Ja razdaju ich maim žančynam, dziaržaŭnym archivam, pryvatnym kalekcyjaneram. Niešta dy zastaniecca. Ja chaču zastacca. A chto nia choča?

* * *

Paetcy Karžanieŭskaj niechta Hłušakoŭ uručyŭ niešta-niejkaje pad nazvaj “Vydatnik druku”. Pierakładaju na rasiejskuju, atrymlivajecca “Otličnik piečati”. Nie, nie dapamahaje – nie razumieju. Inšy raz ja byvaju dzicia dziciom i sapraŭdy pierastaju razumieć i ch n y ja darosłyja hulni.

* * *

U prastornaj kvatery raskidzistaha staličnaha mikrarajonu. Za stałom prysieli: Emisar, Doktar, Ekolah, Śviatar dy ja, čornieńki. Pieršy, jon ža Emisar, kaža, što Kraina-fundatar i jejnyja padatkapłatniki hatovyja ŭstupić u našu kampaniju pa vybarach prezydenta ŭ 2001 hodzie. Nam treba tolki kandydaturu nazvać. Emisar choča, kab niechta z nas byŭ, kab svoj. Doktar, potym ja, my nabivajem sabie canu. Ekolah i Śviatar adpadajuć – adzin zamałady, druhi zastary. Sprabujem padšukać jašče kaho ŭ kandydaty. Zaikajemsia pra Zianona, ale nia tudy toje, nieprachadny, ni šyša nie atrymaje ad Fundatara. Nu i što, što adpaviadaje našym dziesiaci pryncypam? Zatoje nie adpaviadaje parametram Kasy.

Vypivajem apošniuju, “da dna, kab była Biełaruś vidna”. Doktar abiacaje źviazacca z Kraŭčankam u Japonii. Małady jašče, enerhičny, vopytny karjeryst. Chaj sabie i jon, dla pryliku. Hałoŭnaje – našy ludzi na klučavych pasadach u Armii, Milicyi, Kamitecie Biaśpieki, na Mytni, u Teleradyjokampanii. Zrešty, Kraŭčanka daloka, nia budzie jon pasolskuju sinicu z ruk vypuskać. Ja biarusia adšukać Lavonava. Tolki što z turmy, ciarpicki, pakutnik, hadami padychodzić. Pa-biełarusku nie havoryć, zatoje pad rukami. Hety moh by, dziela papomščańnia moh by. A nie, to niechta z nas. “Ty, čornieńki, z Doktaram budziecie zapałku ciahnuć. Kasu treba brać tady, kali ŭ joj lažać hrošy”, — kaža Emisar. Z tym i razychodzimsia.

* * *

My z Arynaj uspaminajem svaich Dziadoŭ u Łošyckim parku. Pa abiedzie raspahodziłasia, nieba siniaje, choć i viecier. Nalotny doždž nas abminaje. Butelka “kryžačku” puścieje. Pachnie bałtyjskaj śviežaj kilkaj, listom i paezijaj. Ź lohkim škadavańniem ja kažu banalnyja słovy pra svaje žyćciovyja peryjady “paśla turmy”, “paśla naradžeńnia dački”, “paśla Ameryki”. A potym budzie “peryjad paśla Łukašenki”. I budziem my žyć doŭha i ŭ ščaści. Davaj za heta pacałujemsia. Niachaj kančajecca vosień...

15 listapada 2000 hodu