KALANDAR

 KALANDAR

Bosaje vojska

23 lutaha — dzień stvareńnia Biełaruskaj Krajovaj Abarony

Spravazdača Kojdanaŭskaha bataljonu № 17 Biełaruskaj Krajovaj Abarony na 10.6.1944

Usiaho pa śpisku ličycca

Aficeraŭ – 23,

Padaficeraŭ – 41,

Stralcoŭ – 387,

Usiaho – 451.

Z hetaha liku ŭ samavolnaj adłučcy – 29 čałaviek. Na ŭzbrajeńnie bataljonu pastupiła 100 italjanskich vintovak i 50 ruskich. Stan zbroi zadavalniajučy, ale niama aružejnych pryładaŭ i zmazki dla aružža.

Pradukty charčavańnia atrymoŭvajem praz Kojdanaŭski palicejski post. Śniedańnie i abied rychtujucca na kuchni, na viečar atrymlivajecca haračaje kofie i suchi pajok. Usie žaŭniery raźmieščany pa kašaram, srodki abarony kašaraŭ zakančvajucca.

Abmundyravana ŭsiaho 7 aficeraŭ i padaficeraŭ, jakija pryjechali ź Miensku z kursaŭ. 50% stralcoŭ zusim bosyja. Jość takija, jakija zusim nia majuć vopratki. Asabliva biežancy.

Chvorych za hety čas pa bataljonu naličvajecca:

— aficeraŭ – 1,

— padaficeraŭ – 1,

— stralcoŭ – 26

— Razam 28 čałaviek.

Epidemična chvorych 1 čałaviek (tyfus).

Ranieny partyzanami stralec Siaŭruk zvolen z bataljonu zhodna zaklučeńnia vajskovaha doktara.

Za hety čas matarjał vajskovaj padrychtoŭki projdzien zhodna dasłanaj vami prahramy nia poŭnaściu, tamu što ludzi byli zaniatyja na pracach abarončaha charaktaru.

Važniejšym uchileńniem ad dyscypliny źjaŭlajecca samavolnaja adłučka, za što nakładałasia pakarańnie.

Prapahandovaja praca pravodziłasia zhodna dasłanaj Vami prahramy. Rotnyja prapahandysty pravodziać čytku hazet i brašur. Pakoj dla aficerskaha kazino znojdzien, ale akramia stałoŭ i łavak ničym nie abstalavany.

Varožaja prapahanda vyjaviłasia ŭ tym, što ŭ čas vysadki anhła-amerykancaŭ na Zachadzie Eŭropy siarod stralcoŭ byli raspuščanyja čutki, što pałova Francyi zaniata anhła-amerykancami. Aśvietny afcer zrabiŭ dakład ab invazii, vykryŭšy hetyja čutki jak varožuju prapahandu. Rotnyja aśvietnyja padaficery taksama praviali hutarki na temu ab invazii.

Admoŭna dziejničaje na nastroj stralcoŭ toje, što mnohija zusim bosyja, a niekatoraja častka nasielnictva adnosicca k hetamu z naśmieškaj.

Ź niamieckich uład najbolšuju padtrymku bataljonu akazvaje Kojdanaŭski žandarmski post.

Kamandzir bataljonu №17 Baranoŭski

Načalnik štabu Šabłoŭski

NARB F.382, spr.4, ark.113.

Padrychtavaŭ Aleh Hardzijenka

“Naša Niva” 90 hadoŭ tamu

V.Pasadcy, Vił. Hub. Vialejskaha pav. Razam z ščyrym vinšavańniem redakcyi z Novym hodam śviatoj i spraviadlivaj pracy, ja chaču skazać kolki słoŭ, što moža skazać i kožyn, chto ŭvažna ŭhladaŭsia, jak prymajecca na vioscy rodnaja naša biełaruskaja hazeta. Boža moj! Jak blizki kožnamu biełarusu tvory biełaruskich piśmieńnikaŭ i paetaŭ, jakija drukujucca ŭ jadzinaj našaj hazecie! Jakija mocnyja vokliki vyryvajucca z hrudziej ludzkich!

Ja ŭžo pisaŭ (№32, 1910), jak u našaj vioscy Pasadcy (Krajskaj vołaści) sialanie słuchali, kali ja im čytaŭ “N.N.” Ja čytaŭ im jašče mnoha razoŭ i ŭbačyŭ, što, pišučy tady, ja nie abmanuŭsia. Słuchajučy vieršy našych paetaŭ, jany to čuć nia płakali, to rahatali, jak šalonyja! Biada tolki, što mała hramatnych, a kali chto i vučyŭsia, to daŭno zabyŭsia, bo toje, što siłaj u čužoj movie ŭbita ŭ hałavu, skora vylataje, i inšamu pot lijecca, pakul nahremzaje svajo imia.

Zdaryłasia sioleta, što daŭ ja majmu tavaryšu ŭ miastečka Viazyń (Vialejsk. pav.) niekalki numaraŭ hazety “N.N.” Praz kolki tydniaŭ iznoŭ my ŭbačylisia, ažno jon prosić jašče hazety. Akazałasia, što jon ich daŭ adnamu hramatnamu štyrniku, katory haniaje płaty na Niomanie ŭ Koŭnu i Vilniu. Hety čałaviek, sabraŭšy svaju cheŭru štyrnikaŭ – kala 30 čałaviek, unočy na bierazie Niomana, la vohnišča čytaŭ im “N.N.” – “Šmat harełki, — kazaŭ jon, — vypili b jany za hetuju paru, ale znajšłosia lakarstva!..”

Dyk ciapieraka śmieła mahu kazać, što dla narodu ščyraje słova ŭ jaho rodnaj, zrazumiełaj movie jość najlepšaje lakarstva ad usialakich ciamnot: ad pjanstva, ad viery ŭ zababony i znacharaŭ i t.d. Rodnaje słova rodzić luboŭ k śvietu, kulturnamu, razumnamu žyćciu. Praŭda, ciarnisty šlach tych, što torać darohu; ale, zmahajučysia z vorahami ŭsiaho narodu biełaruskaha za nacyjanalnuju spravu, jany iduć dalej i dalej, a my, uhladajučysia na hetaje zmahańnie z dalokich, hłuchich kutkoŭ, kažam: “Nia viečna ciomnyja tulahi buduć skryvać pierad nami sonca! Nia viečna kryŭdzie panavać nad praŭdaj! Pracujcie, braty, ź vieraj, što my Vam spahadajem i, čym sił, pamožam dziela lepšaj doli ŭsich nas!”

Źmitrok Biadula

13 Studnia 1911 h., №2

Vyjšła z druku i pradajecca ŭ kantory “Našaj Nivy” Karotkaja historyja Biełarusi z 40 rysunkami. Napisaŭ Vłast. Cana 60 kap.

10 Lutaha 1911 h., №6