Aleh Hardzijenka. Čarhovy, siomy — charošy i viasioły

 Čarhovy, siomy — charošy i viasioły

Siomy źjezd TBM adbyŭsia ŭčora ŭ mienskim Domie litaratara. U hanarovy prezydyjum uvajšli Nił Hilevič, Hienadź Buraŭkin, Volha Ipatava, Ludmiła Dzicevič, Mikoła Lavicki i pieršy sakratar amerykanskaj ambasady Džon Kunstater — za adsutnaściu čynoŭnikaŭ ź biełaruskaha ŭradu.

Źjezd pačaŭsia z pryvitalnych pramovaŭ. Volha Ipatava zajaviła, što biełaruskaja mova musić być haspadyniaj na biełaruskaj ziamli. Staršynia Tavarystva Biełaruskaj Škoły Aleś Łozka ŭručyŭ Niłu Hileviču, Hienadziu Buraŭkinu, Alehu Trusavu hanarovyja hramaty TBŠ za dasiahnieńni ŭ baraćbie za biełaruskuju movu. Radzim Harecki ŭ svaim pryvitańni adznačyŭ, što niama ŭ śviecie takoj krainy, dzie prezydent tolki zredku havoryć pa-biełarusku, a ŭsie astatnija jaho pramovy — pa-rasiejsku. Delehaty pahadzilisia z takoj tezaj.

Uvahu aŭdytoryi pryciahnuŭ vystup sp.Kunstatera na niadrennaj biełaruskaj movie. Amerykaniec zaklikaŭ prysutnych nie pakidać biełaruskaj movy, a raźvivać jaje nadalej, i naładziŭ abstrukcyju biełarusafobam. Asobna jon adznačyŭ nieabchodnaść raźvićcia klasyčnaha pravapisu.

Admietnymi byli j vitalnyja pramovy biełaruskich palitykaŭ. Vincuk Viačorka paabiacaŭ skončyć pracu nad klasyčnym biełaruskim pravapisam, adnak tolki paśla taho, jak budzie pieramožanaja dyktatura ŭ krainie.

Śledam za im astralohijaj uračysta zajmałasia bolšaść vystupoŭcaŭ, pradkazvajučy, što z vosieni my budziem žyć pry novaj uładzie. A z novaj uładaj akryjaje i biełaruskaja mova.

Hienerał Kazłoŭski vyjšaŭ na trybunu ŭ cyvilnym, dosyć badziora adčytaŭ pa-biełarusku vinšavańnie, vykazaŭ zakłapočanaść stanam biełaruskaj movy, skončyŭšy vystup karacieńkim “Spasiba”. “Vo heta — ad siabie”, — źjedliva prakamentaravaŭ hałoŭny redaktar “Našaha Słova” Stanisłaŭ Sudnik, što siadzieŭ pierad mnoj.

Michaił Čyhir skazaŭ, što za biełaruskuju movu treba zmahacca. Ludmiła Dzicevič słušna zaŭvažyła, što dastatkova palityku sieści ŭ łukašenkaŭskuju turmu, jak pačynaje vyjaŭlacca jahonaja biełaruskaść. Siarhiej Papkoŭ, adzin ź lideraŭ KCHP-BNF, začytaŭ list ad Paźniaka. Było ahučanaje vinšavańnie biełaruskaj ambasady ŭ Vialikaj Brytanii. Faksaŭ ad Hančaryka, Hajdukieviča i Kryžanoŭskaha nie pastupiła.

Burnyja avacyi supravadžali kožny vystup, vorahaŭ biełaruščyny šalmavali biaźlitasna.

Kulminacyjaj stałasia spravazdača Aleha Trusava za peryjad 1999—2001 h. U svaim vystupie jon adznačyŭ, što kolkaść siabroŭ TBM vyrasła z 2,5 tys. u červieni 1999 h. da 9 tys. u 2001 h. Arhanizacyi TBM jość u kožnaj vobłaści i ŭ bolšaści rajonaŭ, a siabry TBM žyvuć nia tolki ŭ Miensku, Mahilovie, Horadni, ale i ŭ Maskvie, Sankt-Pieciarburzie, Irkucku, Vilni, Prazie, Biełastoku. U 10-miljonnaj Biełarusi na 1 tysiaču žycharoŭ — 1 siabar-tebeemaviec. Ličy, adna pramile.

Stanisłaŭ Sudnik zapeŭniŭ prysutnych, što hazeta “Naša Słova” maje ahulnarespublikanskaje značeńnie, i ŭ jakaści dokazu pryvioŭ słovy Vasila Bykava: “Naša Słova” — hazeta nacyi”.

U sprečkach delehaty raspaviadali pra sytuacyju na miescach, pra stan biełaruskaj movy i staŭleńnie da jaje ŭłady.

Kaniec źjezdu prajšoŭ budzionna. U napaŭsonnym paradku pieraabrali kiraŭnictva TBM. Staršyniom zastaŭsia Aleh Trusaŭ, pieršaj namieśnicaj — Ludmiła Dzicevič, namieśnikami stali Alena Anisim i Siarhiej Kručkoŭ. Hałoŭnym redaktaram “Našaha Słova” zastaŭsia Stanisłaŭ Sudnik. Ščyraje ździŭleńnie vyklikała abrańnie 52 čałaviek u Radu TBM. Ci źmieściacca jany na maleńkaj siadzibcy na Rumiancava, 13? Kab ža nia vyjšła jakoha zdareńnia!

U pierapynku ŭ faje defilavaŭ Uładzimier Niaklajeŭ, spadziejučysia na nieźličonyja interviju. Adnak, žurnalisty nie śpiašalisia padychodzić da jaho.

Pa abiedzie delehaty abmierkavali Stratehiju raźvićcia biełaruskaj movy ŭ XXI st. i vyrašyli adkłaści kančatkovaje vyrašeńnie hetaha pytańnia da nastupnaha źjezdu TBM.

U apošnim numary “Našaha Słova” źviarnuŭ na siabie ŭvahu artykuł “Nasustrač 7-mu źjezdu TBM”. U im śćviardžajecca, što biełaruskaj movie čatyry tysiačy hod i što jana była movaj dyplamatyčnych znosinaŭ u Eŭropie ŭ Siaredniavieččy. Z hetym intelektualnym bahažom i ŭstupajem u treciaje tysiačahodździe.

Aleh Hardzijenka