Vodhuki

Vodhuki

Radyjo biez Dušy

Letaś u kancy listapada ja atrymaŭ ź biełaruskaha radyjo prapanovu na supracoŭnictva. List pačynaŭsia słovami:

“Šanoŭnaje spadarstva!

Mahčyma, u heta ciažka pavieryć, ale na Nacyjanalnym radyjo Respubliki Biełarusi idzie vializnaja pierabudova. Uvodzicca novaja sietka viaščańnia, sychodziać z eteru aficyjnyja dyktarskija teksty dy inšy naftalin, uźnikajuć novyja prajekty i maładyja hałasy. Nia ŭsio, kaniečnie, idzie hładka, ale heta pakul chvaroby rostu, a nadzieja na pośpiech jość”.

Ad taje prapanovy praminuła paŭtara miesiaca. “Vializnaja pierabudova” radyjo vyjaviłasia va ŭzmacnieńni “bodriačiestva”, ź jakim padajecca toj samy “naftalin”. Žurnalisty zastalisia na tym samym intelektualnym piatačku, u tym samym śvietapohladnym i tematyčnym hieta, miežy jakoha praciahvajuć zvužacca. Prafanacyja historyi, kultury, samoje čałaviečaje Dušy dasiahnuła apahieju. Dzie jašče ŭ śviecie na dziaržaŭnym radyjo mohuć ładzić apytańnie moładzi na temu: “nravitsia li vam razhovarivať na biełorusskom jazykie” (ci padabajecca vam dziaržaŭnaja mova)? Dla paŭnaty “vializnaj pierabudovy” ja b paraiŭ šanoŭnym zapytacca ŭ dziaciej: “Choroša li soboj vaša mať?”

Zrešty, uskosna na dziaržaŭnym radyjo takoje pytańnie ŭžo zadali i sami na jaho adkazali, ni ŭ koha nie pytajučysia. Maju na ŭvazie jašče adzin “zdabytak vializnaj pierabudovy” — zakryćcio prahramy “Hołas dušy”. Z kožnym hodam usio mienš prafesijnaje i daŭno ŭžo niaščyraje radyjo straciła apošni ŭ svaim etery praŭdzivy hołas, jakoha čakali j da jakoha prypadali tysiačy słuchačoŭ. Dapuskaju, što takich słuchačoŭ była bolšaść siarod usich padatkapłatnikaŭ, na čyje hrošy ŭtrymlivajecca dziaržaŭnaje radyjo. Pryvablivała ich u “Hołasie Dušy” nia stolki relihijnaść, kolki niezaanhažavanaja ščyraja i čałaviečnaja mudraść. Adnak, začyniajučy prahramu, jakraz u ich nichto j nie spytaŭsia. Ciapier siarod “bodriačiestva”, druhasnych navinaŭ, rasiejskaje papsy j debilnych apytańniaŭ pra “nie nravitsia biełorusskij jazyk” na dziaržaŭnym radyjo zastaniecca tolki adzin — samotny i asipły — hołas. Ale nia budzie ŭžo ani kaliva praŭdy, ščyraje mudraści j Dušy.

Spadziajusia, ja ŭciamna adkazaŭ na pytańnie, čamu liču supracoŭnictva ź dziaržaŭnym radyjo paśla hetkaje “vializnaje pierabudovy” niemahčymym.

Siarhiej Dubaviec

kalonka Alesia Bialackaha

Niabačnaja vajna

“Hołas dušy” byŭ nia prosta pieradačaj. Biełaruskamoŭnaja słužba ŭ rymska-katalickim Čyrvonym kaściole, jakaja tranślavałasia na ŭsiu krainu, była pakaźnikam staŭleńnia Kaściołu da biełaruskaj movy, da biełaruskaj kultury i tradycyi.

Nahadaju, što mienavita tak — “Hołas dušy” — zvaŭsia malitoŭnik dla biełarusaŭ-katalikoŭ, padrychtavany ksiandzom i paetam Kazimiram Svajakom u 1926-m, jaki zatym vytrymaŭ jašče piać pieravydańniaŭ. Aŭtar u pradmovie da malitoŭnika pisaŭ: “Miły Bracie Biełarusie! …Mo słova jakoje budzie vydavacca mienš padchodnym, nie sumuj! Daść Boh, što, jak staniem rodnaj movaj Jaho chvalici, buduć i słoŭcy da taho hładziejšyja”. Jon razumieŭ, što žyćcio movy ŭ śviatyniach daje joj nieŭmiručaść.

Isnavańnie “Hołasu dušy” było peŭnym syhnałam dla ŭsich katalikoŭ krainy, raniej, pry savietach, štučna zaryjentavanych na polskuju movu. Syhnałam na adradžeńnie ŭłasnaj tojesnaści j samabytnaści, a taksama syhnałam pra pazicyju rymska-katalickaha Kaściołu ŭ Biełarusi dla ŭładaŭ i dla inšych cerkvaŭ. Samaja ŭniversalnaja ŭ śviecie rymska-katalickaja carkva z pačatku 90-ch u Biełarusi była paśladoŭna samaj narodnaj, samaj biełaruskaj Carkvoj.

I voś ža, jak Kazimiru Svajaku ŭ 20-ja hady minułaha stahodździa ŭłady zabaranili ŭžyvać biełaruskuju movu ŭ nabaženstvach, hetaksama i siońniašniaja ŭłada spryčyniłasia da zabarony biełaruskamoŭnaha radyjonabaženstva. I tyja, i hetyja rupliva pravodzili i pravodziać akupacyjnuju palityku ŭ adnosinach da biełaruskaha narodu. Idzie vajna, idzie niabačnaja vajna.

Pieradača, jakaja pačała žyć pierad prychodam Łukašenki da ŭłady, pieradača, jakaja, pa sutnaści, piarečyć jahonamu staŭleńniu da ŭsiaho biełaruskaha jak da niečaha niavartaha i druharadnaha, na padkantrolnym takim uładam radyjo prosta nie mahła isnavać. Raniej ci paźniej jaje pavinny byli likvidavać, jak likvidavali sotni biełaruskich škołaŭ, nacyjanalnuju symboliku, jak źniali kupałaŭskich “Tutejšych”, jak sprabujuć likvidavać našuju niezaležnaść.

Pavodle ŭjaŭleńnia hetych mamlukaŭ i mandarynaŭ, pa-biełarusku naležna apaviadać tolki pokazki a-la “Taras na Parnasie”, a vieści nabaženstva ŭ bažnicy ci vykładać vyšejšuju matematyku va ŭniversytecie — nie-je-je-je…

Treba zapaminać i supraćstajać.

Supraćstajać hetaj “chamskaj uładzie” (trapny vyraz Viktara Šałkieviča) možna tolki praz ułasnuju pazicyju. Nichto tut novych receptaŭ nie padkaža. Užyvajcie biełaruskuju movu, nie saromciesia: razmaŭlajcie, pišycie, prapahandujcie jaje, davajcie biełaruskaj movie chod, hladzicie, kab vašyja dzieci razmaŭlali pa-biełarusku i chadzili ŭ biełaruskija klasy, praciareblivajcie biełaruskamoŭnuju prastoru i macujcie jaje. Bo ŭ kožnaha jość takija mahčymaści.

Zhadvaju niadaŭni telerepartaž pa STV (voś dzie jašče adzin rasiejskamoŭny zapaviednik!): maładaja žurnalistačka biare interviju ŭ pravadnički niejkaha tam uzornaha vahonu na čyhuncy, i taja na rasiejskamoŭnyja pytańni, jak joj udajecca tak dobra dahladać svoj vahon, staranna i ŭparta adkazvaje pa-biełarusku.

Jany začynili “Hołas dušy” — značyć, słušna my ŭsio robim — duchoŭna, maralna, pryhoža i vartasna. Nie sumujma. Tak padbadziorvaje nas Kazimir Svajak. Mabyć, nadyšoŭ užo čas Kaściołu adčynić svaju FM-stancyju.

Aleś Bialacki

listy ŭ redakcyju

Šanoŭny spadaru redaktar,

hłyboka ŭzrušanaja infarmacyjaj (Gazeta Wyborcza, 10 studzienia 2002), što dziaržaŭnaje radyjo Respubliki Biełarusi spyniła tranślacyju biełaruskamoŭnaj niadzielnaj malitvy dla viernikaŭ-katalikoŭ, staviačy na toje miesca papularnuju muzyku. Dasyłaju ŭ “Našu Nivu” sa zhody aŭtara list Hanny Enhielkinh, jaki ja tolki što atrymała i jaki dobra śviedčyć ab naturalnaj reakcyi siabroŭ Biełarusi ŭ Polščy na hetuju haniebnuju padzieju. Dziaržaŭnaje radyjo pazbaviła chvorych i žycharoŭ adlehłych ad kaściołu miaścinaŭ mahčymaści ŭdzielničać u śviatoj imšy. A heta ž była tolki častka imšy, jakaja ŭ cełym zajmaje nia bolš za 30 chvilin!

Chaču vieryć, što pastanova, jakuju razhladaju jak palityčnuju chibu adnosna surjoznaj kolkaści biełaruskich hramadzian, jakim zastajecca ŭ hetych umovach tolki polskaje radyjo, budzie admienienaja biełaruskim uradam.

Elžbieta Smułkova, Varšava

Darahija maje,

pračytała siońnia ŭ Gazecie Wyborczej sumnuju viestku pra likvidacyju prahramy “Hołas dušy”, albo imšy biełaruskaj (materyjał C.Halinskaha).

Mušu skazać, što mianie heta vielmi ŭraziła. Na praciahu apošnich badaj 10 hod ja mieła mahčymaść nazirać u vioskach Haradzienščyny, jak źmianiajucca adnosiny ludziej da imšy: ad niežadańnia albo abyjakavaści (bo imša musić być pa-polsku) da pryjaznych i navat vielmi stanoŭčych adnosinaŭ (imša na svajoj movie jak balsan, jak miod na serca). Na maju dumku, ksiondz Zavalniuk – nie zvažajučy na sferu čysta relihijnuju i biez uvahi na toje, što imša tranślavałasia skaročanaja: rabiŭ vielmi dobruju spravu dla biełaruskaści. Bačyła, jak raście prestyž biełaruskaj movy – ludzi pastupova pačynali ŭsprymać jaje jak movu nabaženstvaŭ. I kali čytaju ŭ hazecie, što imša na radyjo zamienienaja rasiejskaj estradnaj muzykaj, uśviedamlaju, što heta dobra pradumany ŭdar u serca Biełarusi. Žudasny, cyničny ździek. Niejak nia duža mnie vierycca, što imša źniataja z-za taho, što pratestavali słuchačy. U svaju čarhu, cikava, ci daviedajemsia my kali, jak było nasamreč. I cikava, i razam z tym uražvaje, jak možna nia mieć soramu. Pierad svaim narodam i pierad śvietam.

Pišu heta ŭsio, kab Vam raspavieści, što pra heta dumaju i jak ŭ suviazi z tym pačuvajusia. Adčuvaju harkotu, abureńnie j biezdapamožnaść. Bo ničoha nie mahu zrabić, aproč jak napisać hetyja kolki słovaŭ. Bo što jašče? Jakijaści dziejańni? Pratesty? Dyk nia ź inšaj ža krainy. Heta chiba što ŭ Vas – tak, jak tyja ludzi, što ŭkryli žałobnaj čornaj tkaninaj ałtar u Čyrvonym kaściole.

Hanna Enhielkinh, Varšava

Dobry dzień,

šanoŭny ksiondz-mahistar Uładzisłaŭ Zavalniuk.

Piša Vam adna žančyna, jakaja nia tak daŭno pryjšła ŭ kaścioł. Dziakuj Vam za ŭsiu aśvietnickuju j kulturnuju pracu, asabliva za radyjopieradaču “Hołas dušy”. Jak jana patrebna tym, chto nia moža naviedvać kaścioł, chvorym, adzinokim i sastarełym ludziam! Ich tvary śvieciacca radaściu, jany maładziejuć i zdaraviejuć, jany havorać pra Vas ź luboŭju i zachapleńniem.

Jaŭhienija Dubiłovič, Mulary (Pastaŭščyna)

Šanoŭnaje spadarstva!

Najvialikšaj kaštoŭnaściu biełaruskaj nacyi jość biełaruski narod. Narod – heta cieła Nacyi. Relihija – heta duša narodu, vytvornaja duchu j dziejnaści. U hetkaj supolnaści dušy j cieła tolki j moža isnavać narod. Radyjopieradača “Hołas dušy” kłapocicca pra stvareńnie ŭmovaŭ isnavańnia dla narodu j dalahladaŭ jahonaha raźvićcia.

Samavymirańnie pačynajecca z razbureńnia Chramu, u našych varunkach – z zabarony radyjopieradačy “Hołas dušy”. Padčas viaščańnia radyjopieradačy vulicy puścieli – ludzi išli da adbudovy Chramu, najpierš u sabie. “Hołas dušy” staŭsia hałoŭnaju pieraškodaju da viartańnia haniebnaha minułaha, kali chryścili ŭ lesie, brali šlub unačy, svarylisia ŭ siemjach z-za taho, što dzieci achryščanyja pa-katalicku j pa-pravasłaŭnamu, i h.d. – prykładaŭ biazhłuździcy ŭ historyi Biełarusi chapaje.

Samaachviarnyja vysiłki Ŭładzisłava Zavalniuka i jahonych adnadumcaŭ, što zapačatkavali radyjopieradaču “Hołas dušy”, vymahajuć ad uładaŭ adpaviednaha ŭzroŭniu, prynamsi, apošnija musiać adčuvać siabie častkaju narodu j mieć asabistuju adkaznaść za los krainy.

Nahadajma, što paśla razbureńnia Chramu rujnujecca Dom, heta značyć adbyvajecca strata majomaści, dziaržaŭnaści, razbeščańnie hramadztva i h.d.

Pavažanyja, nie siačycie suk, na jakim siedzicie, uznavicie “Hołas dušy”!

Aleś Kirjanaŭ, Miensk

udakładnieńnie

U “NN” ad 11 studzienia na s.7 zamiest “Pamior Uładzimier Adamčyk” treba čytać “Pamior Viačasłaŭ Adamčyk”. Pieraprašajem za pamyłku.