AB USIM PATROCHU

AB USIM PATROCHU

z usioj krainy

“Čyrvonaje śviatło” biznesu

Inspekcyja Dziaržbudnahladu prypyniła ŭźviadzieńnie ŭ Kryčavie płatnaj aŭtastajanki z kompleksam bytavych pasłuh, kaviarniaj i hatelikam. Bo pry budoŭli parušyli Zakon “Ab asnovach architekturnaj i horadabudaŭničaj dziejnaści”. Hety kompleks — pieršy bolš-mienš bujny pryvatny biznes-prajekt u Kryčavie za 10 hadoŭ. Da hetaj pary samym bujnym układańniem niedziaržaŭnych hrošaj ličyłasia ŭstalavańnie kamercyjnaha šapika albo nabyćcio handlovaj pałatki na rynku.

Andrej Kuźmin, Kryčaŭ

Chabarniki ŭ biełych chałatach

Dva chabarniki zatrymanyja z pačatku hodu ŭ Voršy. Abodva — lekary, jakim za vypisvańnie fiktyŭnych daviedak pacyjenty musili adździačvać sumami ad 30 da 40 dalaraŭ. Ale nie ŭdałosia. Uzbudžanyja kryminalnyja spravy. Letaś u horadzie zafiksavali siem vypadkaŭ chabarnictva. Medykaŭ tady siarod chabarnikaŭ nie było. A mo nie łavili?

Viktar Lutynski, Vorša

Viasnovy rozyhryš

Bilety hrašova-rečavaj łatarei, arhanizavanaj abłasnym vykankamam, raspaŭsiudžvalisia zvyčajnym dobraachvotna-prymusovym metadam. Pradavali na pradpryjemstvach i ŭstanovach. Adnak, niahledziačy na žadańnie hramadzian pamahčy rodnamu kraju hrašyma i źnižeńnie cany biletu z 2000 rubloŭ da 1500, kvitkoŭ u patrebnaj kolkaści nie raskupili, tamu rozyhryš “Haradnicy-2001” pieranieśli z zaplanavanaha 26 studzienia na 2 sakavika. Darečy, pa pryzy tre budzie jechać u Horadniu, navat kali 5 tysiač vyjhraješ. A daroha tudy ad Smurhoniaŭ 7 tysiač kaštuje. U adzin kaniec.

Taciana Skarynkina, Smurhoni

Pabory na miažy

Astravieckija ŭłady nieŭzabavie buduć łatać dziravy biudžet z dapamohaj zboraŭ u prapusknych punktach “Katłoŭka” i “Łoša” na biełaruska-litoŭskaj miažy. Pierajaždžaješ miažu — zapłaci. Zamiežnyja hramadzianie pavinny buduć vykłaści za pierajezd adzin dalar ZŠA, a našyja — 10% ad minimalnaha zarobku. Kolki hod tamu padobny zbor dziejničaŭ, ale płacili tady tolki zamiežnyja hramadzianie i cana prajezdu była 5 dalaraŭ ZŠA.

Marjan Vianhroŭski, Astraviec

Śviatłafory “aślepli”

U Kobryni adrazu piać śviatłaforaŭ nie mirhajuć kruhłasutačna j jašče stolki ž — u viečarovy j načny čas, h.zn. praktyčna ŭsie śviatłafory horadu. A što rabić: hrošaj niama, i raschody na vuličnaje aśviatleńnie skaročanyja na 50%.

Pierac i marychuana

Sud Maskoŭskaha rajonu Bieraścia pazbaviŭ voli na 3,5 hodu hramadzianina Niamieččyny Mikałaja Łakośnikava za kantrabandu narkotykaŭ. Jaho zatrymali ŭ listapadzie letaś na mytni “Varšaŭski most”, kali jon ŭtaiŭ ad nadhladu 889 hramaŭ marychuany: 6 polietylenavych pakunačkaŭ ź ziellem byli schavanyja ŭ puchovaj padušcy j abkładzienyja čyrvonym piercam — kab pachu marychuany nia ŭčuŭ navučany sabaka.

ŚNID pašyrajecca

Pieršaja chvoraja na VIČ-infekcyju vyjaŭlenaja na Pružanščynie. Jaje jak zaŭsiodnicu adnaho z prytonaŭ Ružany pryviali na pravierku milicyjanty. Kabiecie 27 hod, jana nie miascovaja, nie biełaruska. Na dadzieny momant chvoraja na voli i jejnaje miescaznachodžańnie nieviadomaje. Usiaho ž za studzień u vobłaści vyjaŭleny 21 VIČ-infikavany — pałova ź ich prypadaje na “zekaŭ”, što adbyvajuć pakarańnie na Bieraściejščynie.

I.Chviedarovič, Bieraście

Viaskovaja pomsta

Mała radaści prynios novy hod žycharam vioski Sialec, što na Ivaceviččynie. U studzieni jany stali śviedkami troch ahniavych zdareńniaŭ. Spačatku na siadzibie A.Siarhiejčyka a 23-j zahareŭsia stažok siena. U druhi raz taksama zhareŭ stažok: pensijanerka A.Pacałujka straciła amal čatyry tony siena. Treci pažar znoŭ-taki źniščyŭ adnu tonu siena, što naležała pensijanercy A.Hołub. Ludzi miarkujuć, što ŭ vioscy zavioŭsia złamyśnik, jaki hetak pomścić svaim susiedziam.

Demerkuryzacyja
ŭ sanatoryi

Z-za nieachajnaści ŭ padvale dziciačaha sanatoryju “Sasnovy bor” (Ivaceviččyna) raźbiŭsia sapsavany prybor dla vymiareńnia cisku hazu, ź jakoha vyliłasia na padłohu rtuć. Kiraŭnictva lačebnaj ustanovy adrazu ž paviedamiła pra heta ŭ rajonnuju sanstancyju. Specyjalisty MNS sabrali rtuć i dvojčy praviali demerkuryzacyju padvalnaha pamiaškańnia. Ciapier nijakaj niebiaśpieki dla zdaroŭja dziaciej i persanału niama.

Aleś Łaŭraniuk, Ivacevičy

Karovy “emihrujuć”
ź Biełarusi

Kantrabanda bujnoj rahataj žyvioły praź biełaruska-ŭkrainskuju miažu ličycca adnoj z najbolš aktualnych prablem Bieraściejščyny. Viaskoŭcaŭ nie zadavalniajuć hrošy, jakija dziaržava płacić za miasa, a taksama terminy raźliku, jakija časam pieravyšajuć niekalki miesiacaŭ. Tamu kvitniejuć tak zvanyja “čornyja” narychtoŭščyki, jakija voziać miasa va Ŭkrainu, dzie ceny vyšejšyja. Procistajać im ułady nia mohuć, bo niama adpaviednaha zakanadaŭstva i dobra abstalavanaj dziaržaŭnaj miažy. I ŭsio ž kiraŭnictva vobłaści źbirajecca aktyvizavać baraćbu z “rahataj” kantrabandaj, čamu było pryśviečana apošniaje pasiadžeńnie abłvykankamu.

Radyjo “Racyja”

Try dyplomy za knihu, vydadzienuju “Našaj Nivaj”

Kniha Michasia Ramaniuka “Biełaruskija narodnyja kryžy” pryznanaja najlepšaj

U Miensku ŭ vystaŭnym centry “Biełekspa” zaviaršyŭsia tradycyjny, šosty pa liku nacyjanalny konkurs “Mastactva knihi”. U im brali ŭdzieł blizu 8 tysiačaŭ biełaruskich vydańniaŭ, 60 ź jakich atrymali roznyja ŭznaharody. Sensacyjaj stałasia ŭznaharodžańnie knihi “Biełaruskija narodnyja kryžy” Michasia Ramaniuka, słavutaha biełaruskaha mastactvaznaŭcy j etnohrafa, što vyjšła letaś u Vilni ŭ vydaviectvie “Naša Niva”. Hetaja kniha atrymała adrazu try dyplomy — bronzavuju statuetku “Za najlepšaje ŭvasableńnie biełaruskaje tematyki” — ad Biełaruskaj asacyjacyi knihavydaŭcoŭ i dźvie ŭznaharody — “Za najlepšaje vydańnie hodu” j “Za najlepšy fotaalbom” — ad dziaržavy. Hety vydaviecki prajekt byŭ ździejśnieny z dapamohaju “Našaj Nivy” synam Michasia Ramaniuka Dzianisam. Na pracu pajšło try hady. U vyniku my majem knihu pra kryžy, vydadzienuju koštam biełaruskaje emihracyi dy nadrukavanuju, jak i spradvieku, u Vilni. Planujecca pierakłaści teksty hetaha vydańnia na polskuju i niamieckuju movy.

Nie zaŭvažyć samaha lepšaha albomnaha vydańnia za hady niezaležnaści nie vypadała. Toje, što biełaruskaje čynavienstva nie škaduje ŭvahi najlepšym prajektam biełaruščyny — admietny znak. Zastałosia pryčakać materyjalnaje padtrymki.

Biełaruskaja knižnaja vystava-kirmaš tym časam praciahvajecca. Mnohija knihi, vystaŭlenyja tam, chutka stanuć biblijahrafičnaj redkaściu. A niekatoryja vydańni j pabačyć bolej niama dzie.

Hary Kumaniecki

“Intehrał” — kankurent “Filipsu”

Navukova-daśledčaje abjadnańnie “Intehrał” raspracavała i asvojvaje masavuju vytvorčaść intehralnych mikraschiem dla televizaraŭ 7-ha pakaleńnia na asnovie ŹVIS (zvyšvialikaj intehralnaj mikraschiemy) ILA8842. Hety čyp zabiaśpiečvaje nia tolki kiravańnie, ale i dekadavańnie teletekstu. Jon vyrablajecca pa novaj dla “Intehrału” technalohii 0,35 mkm z 3—4 uzroŭniami razvodki i funkcyjanalna, a taksama pa elektryčnych parametrach całkam adpaviadaje analaham “Filipsu”, jakija ciapier vykarystoŭvajucca biełaruskimi vytvorcami televizaraŭ. Pry hetym mikraschiema raspracavana “Intehrałam” samastojna.

Kramianiovaja vada suprać raku

Biełaruskija navukoŭcy rasšyfravali mechanizm dziejańnia kramianiovaj vady na žyvy arhanizm. Dośledy pravodzilisia na žyviołach — zdarovych i tych, što mieli ankalahičnyja puchliny. Vyjaŭlena, što kramianiovaja vada aktyvizuje antyaksydantnuju achovu arhanizmu, źmianšaje ŭzrovień unutranaj intaksykacyi, što ŭ svaju čarhu zapavolvaje rost puchlinaŭ.

Pavodle BiełaPan

Biełaruskaja “fienia”

Adzin dziadźka, pra jakoha časta pišuć hazety i jakoha tak časta pakazvaje Biełaruskaja televizija, napačatku svajoj karjery vykazaŭsia hrebliva pra biełaruskuju movu. Šmat tady chto aburaŭsia hetym. Bo chaj by sabie staršynia-hebal (niachaj darujuć mnie ŭsie staršyni), jaki žyvie “pa kaleni ŭ ziamli”, reknuŭ by što-niebudź hetkaje. A to ž – sam…

A jon i nadalej – nie zvažaje. Tolki pra apazycyju zahavoryć – pačynaje chvalavacca, zhadvaje staryja kryŭdy – i lacić ad jaho biełaruskaje słoŭca, zazvyčaj u źniavažlivym kantekście. Mienavita movaj, mabyć, zapała ŭ jahonuju hałavu frakcyja BNF u Saviecie CHII sklikańnia, usie hetyja piśmieńniki, Hilevičy, Šuškievičy, jakija “ta-a-aki Sajuz razvalili”. Tamu dastajecca pa staroj pamiaci im, a taksama dastajecca i movie.

Tut doŭha možna było b razvažać nakont stereatypaŭ usprymańnia biełaruskaj movy “savieckim biełarusam”, jaki vyrvaŭsia z hałodnaj chaty i dalokaj vioski ŭ horad, atrymaŭ erzacadukacyju, raźličanuju na nacmienaŭ, pa-rasiejsku, zrabiŭ siakuju-takuju karjeru, u jakoha ŭsie žyćciovyja asacyjacyi ź biełaruskaj movaj źviazanyja ź ciažkoj viaskovaj pracaj, z pjanymi mužykami i niepiśmiennymi babkami, a asacyjacyi kulturnyja – ź vieršykami z školnaj prahramy kštałtu: “U adnym siale, niavažna dzie, chadziŭ baran u čaradzie”. Zabycca, zabycca i nia zhadvać na ćviarozuju hałavu – voś ichnyja instynktyŭnyja pamknieńni... Słovam, majuć racyju tyja, chto kaža, što hety dziadźka – ustojlivy pradukt svajho času.

A jak voś stavicca da inšych, jakija, zdajecca, naradzilisia nie ŭ takich zabitych vioskach, byli dałučanyja da siakoj-takoj kultury, “Pieśniaroŭ” niekali, vierahodna, słuchali, Bahdanoviča, mabyć, čytali. Dla jakich ustavić pa-biełarusku paru słoŭcaŭ, bieručy prykład z svajho pachana, jak pa fieni pabotać. Taki ton im zadali, i jany adrazu ž pieranastroilisia. Pakryŭlać biełaruskuju movu zaraz modna. Voś i starajucca.

Dla prykładu nazavu chiba Paŭła Jakuboviča. U pieradavicy Sovietskoj Biełoruśsii (31 studzienia) jon adpuskaje ŭ bok Viery Stramkoŭskaj pamaŭźlivyja žarty, a cytujučy radyjo “Svaboda”, nazyvaje jaje ŭ rasiejskamoŭnym tekście “viadomaj advakatkaj”. Uziataja ŭ dvukośsie biełaruskaja mova ŭ Jakuboviča hučyć jak abraza, jak acenka niepaŭnavartaści Viery Stramkoŭskaj, a zaadno i samoj movy. Tolki adkul takaja nieluboŭ u Jakuboviča da “levaabaroncaŭ”, jak piša jon u inšaj kaloncy? Jak u nas kažuć, “ad astrohu niama pieraściarohu”. Voś, ujaŭlaju sabie, pasadziać kali-niebudź P.Ja., a chto ž tady pra jaho choć adno słova skaža? Lubiać ža ŭ nas zaraz sadžać dyrektaraŭ, ministraŭ, deputataŭ, chutka ž čarha moža dajści i da redaktaraŭ. Nia treba plavać u kałodziež, ź jakoha jašče, vierahodna, daviadziecca niekali pić.

A ŭ tutejšaj demakratyčnaj rasiejskamoŭnaj hazecie Alaksandar Hrycanaŭ z artykułu ŭ artykuł zhadvaje “česnaść” rukovodstva Biełarusi”, namiakajučy ŭžo na biazhramatnaść u maŭleńni i myśleńni kiraŭnikoŭ krainy. I znoŭ ža biełaruskaja mova ŭžyvajecca ŭ admoŭnym kantekście.

Tak, “dziakujučy” adnamu dziadźku, biełaruskaja mova ŭžyvajecca z nehatyŭnym adcieńniem, adno dla etnahrafizmu, kab padkreślić tutejšaść, miestačkovaść prablemy, pra jakuju idziecca.

Mnie zdajecca, heta źviazana z kamsamolskim minułym hetych ludziej. Dzie, jak nie ŭ ci pry savieckim kamsamole hadavali roznaha rodu hanarystych parsiukoŭ? Ale što ž rabić u hetym vypadku nam, biełaruskamoŭnym? Taksama pačać kryŭlać u adkaz rasiejskuju movu ci prosta bić u chrapy, kab inšym niepanadna było? A moža prosta nie zvažać: sabaka breša, viecier nosić?

Aleś Bialacki

“Hołas dušy” musić hučać

Za čatyry tydni čytačy “NN” sabrali ŭ padtrymku radyjoprahramy “Hołas dušy” 1720 podpisaŭ.

18—19 lutaha pytańnie z prahramaj “Hołas dušy” musić być kančatkova vyrašanaje. Jość nadzieja, što prahrama adnovicca ŭ raniejšaj formie abo navat budzie isnavać paralelna z prahramaj, što ciapier tranślujecca z Katedry. U Čyrvonym kaściole rajać nabracca ciarpieńnia i čakać.

Duchoŭnuju padtrymku ŭ spravie viartańnia prahramy ksiondz-probašč Uładzisłaŭ Zavalniuk atrymaŭ ad Papy Rymskaha Jana Paŭła II padčas svajho niadaŭniaha vizytu ŭ Vatykan. U interviju radyjo “Svaboda” a.Zavalniuk byŭ, adnak, vielmi niešmatsłoŭny: “Hety moj pabyt u Rymie mnoha spryjaje dobramu. U Vatykanie heta kankretna skazana było; vam pakul što nie mahu vykazać usio, bo heta sakret. Ale tak, jak ja j havaryŭ, sapraŭdy “Hołas dušy” budzie”.

Tym časam u redakcyju “NN” praciahvajuć iści listy i kupony z podpisami ŭ padtrymku “Hołasu dušy”. Na minułym tydni ŭ skarbonku dadaŭsia 291 podpis.

Siarod tych, chto dałučyŭsia da patrabavańnia adnavić prahramu, Raman i Bahdan Arłovy, Valancina Aksak, Źmicier Bartosik, Jury Barščoŭ, Łarysa Vołčak, Volha Zavadzkaja, Alena, Taciana i Ŭładzimier Kavaleŭskija, Raman i Jaŭhien Kazincy, Viktar Kaściučenka, Alaksandar Kulašoŭ, Anatol Sys, Źmicier Tarulis i Śviatłana Tarulenie i jašče 48 čałaviek ź Miensku.

Na biełaruskim Paleśsi padpisalisia ŭ Łunincy, Turavie, Žytkavičach dy vioscy Bieražcy, što ŭ Žytkavickim rajonie za Śćvihaj — na samym poŭdni Biełarusi.

Z Horadni pryjšło 36 podpisaŭ. Haradzienskaja vobłaść “pradstaŭlenaja” Smurhoniami, Lidaj, Bierastavicaj.

Alaksandar, Jaŭhienija i Alaksiej Pučyki, Alaksandar i Ała Iljiny padpisalisia ŭ Bieraści, Alaksandar Dziehciarenka, Michaił Hubaraŭ, Siarhiej Kraŭcoŭ, Jaŭhien Kazłoŭ — u Homieli. Halina Sałanovič z Babrujsku padpisałasia sama i zahitavała Raisu, Alesia i Matronu Sałanovičaŭ ź vioski Lubaničy Kiraŭskaha r-nu (Mahiloŭskaja vobłaść).

Nina Kavalova, Viktar i Anatol Kuliki, Valancina i Anatol Śmirnovy, Alena Śližeŭskaja padpisalisia ŭ Kojdanavie. Usiaho z Kojdanava pryjšło 27 podpisaŭ. Taksama pryjšli listy z Daŭhinava, Kaścianievičaŭ Vialejščyny, Vialejki, Klecku, Niaśvižu, Słucku, Starobina, Śvisłačy Mienskaj vobłaści, Krulaŭščyzny Dokšyckaha rajonu, Ušačaŭ, Rahačova. 26 podpisaŭ pryjšło ź Vidzaŭ i ichnych vakolic — ad žycharoŭ v.Hirejšy, Hryšuny, Vazhielancy.