Vašynhton uziaŭ vyrazny kurs na źmienu Łukašenkavaha režymu. Ź Vilni — Raman Jakaŭleŭski.
«Biełaruskaja tema» ŭsio bolš vychodzić na piaredni plan u mižnarodnych spravach. Padčas svaich niadaŭnich vizytaŭ u Maskvu i Vilniu pra Biełaruś havaryła dziaržsakratar ZŠA Kandaliza Rajs. Niečakana hučna zakranuli biełaruskuju temu i na samicie krain HUUAM u Kišyniovie. Najbolš žorstka vykazaŭsia Michaił Saakašvili. Pavodle jaho słoŭ, narod Biełarusi maje prava na svabodnaje, demakratyčnaje raźvićcio i Hruzija hatova akazać jamu ŭsiu mahčymuju dapamohu. Słovam, hruzinski lider strymaŭ abiacańnie, dadzienaje raniej, — nazvać na samicie HUUAM krainu, u jakoj adbudziecca nastupnaja «aranžavaja revalucyja». Udzielniki samitu pryniali sumiesnuju zajavu pra «stvareńnie demakratyi ad Bałtyki da Čornaha mora». Niekali pra Bałtyjska-Čarnamorskuju Sadružnaść havaryŭ i BNF.
Našmat mienš peŭna dla budučyni Łukašenkavaha režymu vyhladała maskoŭskaje pasiadžeńnie vyšejšaje dziaržaŭnaje rady sajuznaj dziaržavy. Siarod pryniatych na im rašeńniaŭ nia značyłasia kankretnych terminaŭ ŭviadzieńnia adzinaj valuty i Kanstytucyjnaha aktu. Dla mnohich naziralnikaŭ heta aznačaje, što prajekt sajuznaj dziaržavy słužyć tolki šyrmaj dla niejkich zakulisnych ci to tarhoŭ, ci to pierahavoraŭ pamiž dvuma prezydentami.
Ćviorda trymaŭsia tavaryš Łaŭroŭ
Ciažka było nie zaŭvažyć, što paśla zroblenych u Maskvie zusim nie pachvalnych zajaŭ Kandalizy Rajs na adras biełaruskaha režymu, na nastupny dzień, kali Pucin užo prymaŭ Łukašenku, haspadar Kramla tak ničoha publična i nie skazaŭ u abaronu staršyni vyšejšaj dziaržrady sajuznaj dziaržavy. Za jaho heta zrabiŭ u Vilni ministar zamiežnych spraŭ RF Siarhiej Łaŭroŭ. Jak viadoma, u litoŭskaj stalicy adbyłasia niefarmalnaja sustreča kiraŭnikoŭ MZS krain — členaŭ NATO. Adnačasova i tamsama prachodzili pasiadžeńni radaŭ NATO—Rasieja i NATO—Ukraina.
Na svajoj pres-kanferencyi ŭ Vilni «tavaryš Łaŭroŭ» (aznačeńnie Łukašenki) atrymaŭ takoje pytańnie: «Ci vypadkova supali z hetym nataŭskim mierapryjemstvam u Vilni maštabnyja biełaruska-rasiejskija vučeńni na zachadzie Biełarusi?» U adkaz ministar Łaŭroŭ nie pryznaŭ uzajemasuviazi pamiž hetymi dźviuma padziejami i adnosna Biełarusi asabliva padkreśliŭ, što Rasieja suprać naviazvańnia kamu b tam ni było demakratyi zvonku. Pry hetym dadaŭ, što nia budzie kamentavać vykazvańniaŭ inšych u adras biełaruskaha sajuźnika. Zrazumieła, što ŭ pieršuju čarhu pad «inšymi» miełasia na ŭvazie dziaržsakratar ZŠA.
Vola narodu
Prahučała «biełaruskaja tema» i na pres-kanferencyi ministra zamiežnych spraŭ Ukrainy Barysa Tarasiuka. Jon vykazaŭ abureńnie z nahody zroblenaha Alaksandram Łukašenkam paraŭnańnia Aranžavaj revalucyi va Ŭkrainie z bandytyzmam. Jak skazaŭ Barys Tarasiuk, ukrainskija padziei minułaha hodu va ŭsim śviecie aceńvalisia jak niehvałtoŭny pratest ukraincaŭ. «Jany vyrašyli, što nia buduć mirycca ź nievykanańniem ich palityčnaj voli, buduć abaraniać svaju svabodu vybirać lidera, jaki im padabajecca. Tak što nichto nia moža nazyvać hetuju prajavu voli ludziej bandytyzmam», — padkreśliŭ ministar.
Ale hetym «biełaruskaja tema» vyčarpana nie była. Sensacyjaj, što ŭ niejkaj stupieni zasłaniła, jak padałosia, astatnija pytańni prajšoŭšaha ŭ Vilni nataŭskaha mierapryjemstva, stała sustreča Kandalizy Rajs ź niečakana ŭźnikłaj delehacyjaj biełaruskaj apazycyi. Dakładniej było b nazvać jaje nie delehacyjaj, a hrupaj pradstaŭnikoŭ demakratyčnych siłaŭ.
Hetym razam znakavych palityčnych postaciaŭ apazycyi siarod ich nie było. Maderataram hrupy vystupaŭ akademik Michajłaŭ, rektar zakrytaha biełaruskimi ŭładami Eŭrapiejskaha humanitarnaha ŭniversytetu, jaki žyvie ciapier u Vilni. A viadučy vynikovaj pres-kanferencyi, namieśnik staršyni Abjadnanaj hramadzianskaj partyi Alaksandar Dabravolski byŭ pradstaŭleny na sustrečy z Kandalizaj Rajs jak kiraŭnik analityčnaj hrupy kaalicyi «Piaciorka+». Vidać, toj samaj, jakaja vysunuła ideju i raspracavała mechanizm vyłučeńnia apazycyjnaha adzinaha kandydata ŭ prezydenty-2006. Što z hetaha vyjdzie — mierkavać biełaruskim vybarščykam. Siarod surazmoŭnikaŭ dziaržsakratara ZŠA byli i pradstaŭniki biełaruskich ŚMI, žanočaha, moładzievaha i pravaabarončaha ruchaŭ.
Miarkujučy pa ich słovach, uražańniach ad sustrečy, jakaja adbyłasia, Kandalizie Rajs była pradstaŭlena davoli abjektyŭnaja sytuacyja ŭ Biełarusi. Zrešty, pradstaŭniki demakratyčnych sił Biełarusi pryznalisia, što byli pryjemna ździŭleny toj painfarmavanaściu pra Biełaruś pani Rajs, jakuju jana prademanstravała ŭ chodzie znosinaŭ ź imi. Vidavočna, što ŭ hetym niemałaja zasłuha naležyć i pasolstvu ZŠA ŭ Miensku.
Treba mierkavać, što ŭ niedalokaj budučyni ŭ pani Rajs budzie ŭsio ŭ paradku sa skłonami nia tolki rasiejskaj, ale i biełaruskaj movy. Usio ž ciapierašni dziaržsakratar ZŠA niekali pracavała prarektaram Stenfardzkaha ŭniversytetu. I zaŭsiody adznačałasia jaje starannaść u vyvučeńni taho ci inšaha pradmietu. Nia lišnie budzie nahadać i pra maštaby hetaj navučalnaj ustanovy. Choć by pa adnoj ličbie. Hadavy biudžet universytetu ŭ bytnaść tam na pasadzie pani Rajs składaŭ 1,5 młrd dalaraŭ.
Puchlina dyktatury
Varta adznačyć i fakt, pra jaki mała havaryłasia. Pry znosinach Kandalizy Rajs z pradstaŭnikami biełaruskich demsił prysutničaŭ i Chaŭjer Salana — viarchoŭny pradstaŭnik Eŭrasajuzu pa pytańniach zamiežnaj palityki i biaśpieki. Paśla niadaŭniaha pryniaćcia ŭ Kamisii pa pravach čałavieka AAN sumiesnaj rezalucyi ZŠA i EZ pa Biełarusi sustreča ŭ Vilni ź biełaruskimi apazycyjanerami stała jašče adnym śviedčańniem salidarnaha padychodu suśvietnaj supolnaści da «prablemy Łukašenki». Mienavita jak takuju prablemu ŭ kuluarach vilenskich sustreč nazyvali sytuacyju, źviazanuju ź Biełaruśsiu. Pry hetym vielmi časta ŭpaminalisia viadomyja pastulaty Kandalizy Rajs, ahučanyja joju jašče ŭ bytnaść pamočnikam prezydenta pa nacyjanalnaj biaśpiecy. Novaja suśvietnaja palityka ZŠA, adznačała pani Rajs, užo nia budzie ŭklučać hatoŭnaści padtrymlivać dyktatarskija režymy, jakija zabiaśpiečvajuć stabilnaść u toj ci inšaj krainie i rehijonie. Doŭhačasovuju stabilnaść zdolna zabiaśpiečvać tolki demakratyčnaja supolnaść. A tyranija, tłumačyć užo dziaržsakratar Rajs, — heta «rakavaja puchlina», jakaja nia moža być dabrajakasnaj. I, naturalna, ad jaje treba pazbaŭlacca.
Jak viadoma, prezydent Dž.Buš da tyranij zaličyŭ i režym Łukašenki. Pra ŭsio bolšuju ŭvahu da jaho Vašynhtonu moža śviedčyć nia tolki sam fakt sustrečy ŭ Vilni z udziełam dziaržsakratara ZŠA. Na vynikovaj pres-kanferencyi biełaruskich surazmoŭnikaŭ pani Rajs čuli i zdymali pradstaŭniki ŭsich viadučych amerykanskich ŚMI. Takoha raniej nie nazirałasia. Vidać, pačałasia masiravanaja infarmacyjnaja kampanija ŭ ZŠA pa vytłumačeńni hramadzianam pazycyi Vašynhtonu ŭ dačynieńni da režymu Łukašenki. Što i kazać, ad takoj chady raźvićcia padziej źjaŭlajecca spakusa dla statusnaj biełaruskaj apazycyi. Tolki voś, dumajuć mnohija, ci zdolna jana pierajści na jakasna inšy ŭzrovień i ŭ vypadku źmieny ŭłady ŭpisacca i ŭtrymać jaje? Adkaz na hetaje pytańnie daloka nie vidavočny.
Čatyry ŭmovy pani Rajs
U Vilni pani Rajs pradstaviła čatyry punkty demakratyzacyi ŭ Biełarusi. Na pieršym miescy — padtrymka niezaležnych ŚMI. Dalej idzie hramadzki ruch, stvorany vakoł nie palityčnaj, a hramadzkaj prablemy — naprykład, źniknieńnia ludziej. Na treciaj pazycyi — abjadnańnie siłaŭ apazycyi i hramadzianskaj supolnaści. I tolki paśla hetaha — pošuk kandydata ad apazycyi, apanenta Alaksandra Łukašenki.
Adnoj z hałoŭnych prablem na sustrečy z pradstaŭnikami demsił było nazvana i toje, što biełaruski režym i nia dumaje stvarać umovy dla roŭnaj baraćby.
Razvažańni hienerała Malcava
Pavodle niekatorych danych, siarod Łukašenkavych apanentaŭ nie vyklučajecca i mahčymy varyjant namenklaturnaha pieravarotu z nastupnym praviadzieńniem svabodnych, demakratyčnych vybaraŭ. Cikava, što pry razvažańniach na hetuju temu niaredka zhadvajuć adnu zajavu ministra abarony hienerała Leanida Malcava. Na adnoj z svaich pres-kanferencyj hienerał vykazaŭsia na temu hałoŭnaha ŭroku takoha chutkaha padzieńnia režymu Sadama Chusejna. Jon zaklučajecca ŭ tym, što amerykancam udałosia kupić hienerałaŭ dyktatara. I tyja prosta zdali, pakinuli svajho haspadara.
Niadaŭna ŭ Biełarusi prajšli vajennyja vučeńni, jakija, na dumku šerahu analitykaŭ, blizkija da repetycyi prydušeńnia ŭzbrojenaha kanfliktu ŭ zachodnich abłaściach krainy. Supastaŭlajučy fakty — scenar praviedzienych vučeńniaŭ, bieśpierapynnyja zajavy pra toje, što nijakich kalarovych revalucyj u Biełarusi nia budzie, — mnohija naziralniki havorać, što sam Łukašenka ŭ hetym zusim nia ŭpeŭnieny.
Raman Jakaŭleŭski, Vilnia—Miensk
Kamientary