15 kastryčnika płanujecca adkryćcio novaha navučalnaha siezona kursaŭ biełaruskaj movy «Mova ci kava».
Adnak u kamandzie viadoŭcaŭ, siarod jakich zasnavalnica adukacyjnaha brendu Kaciaryna Kibalčyč, paetka Valaryna Kustava, žurnalisty Aleś Zaleŭski i Franak Viačorka, źjavilisia vidavočnyja roznahałośsi, jakija mohuć pryvieści da taho, što kursy «Mova ci kava» spyniać svajo isnavańnie ŭ tym vyhladzie i z toj kancepcyjaj, jak zadumvałasia pieršapačatkova. Pryčynaj idealahičnaha raskołu stalisia vykazvańni Kaciaryny Kibalčyč pra sytuacyju va Ŭkrainie, jakuju nie padzialaje rešta kamandy.
Radyjo Svaboda pasprabavała vyśvietlić u zasnavalnicy kursaŭ Kaciaryny Kibalčyč, jaki byŭ mechanizm źjaŭleńnia raskołu i jak jana bačyć kursy «Mova ci kava».
— U suviazi ź idealahičnym raskołam u šerahach kiraŭnictva «Mova ci kava» — jaki los čakaje kursy?
— My z kamandaj ciapier heta vyrašajem. Pakul my ŭ stanie pieramovaŭ. Chutčej za ŭsio, nieŭzabavie zrobim supolnuju publičnuju zajavu. I dla hetaha mnie treba pryjechać u Miensk i pahavaryć ź ludźmi.
— Kali padsumavać, to jak by vy akreślili prablemu, jakaja stvaraje nieparazumieńni ŭ kamandzie?
— Kursy «Mova ci kava» — heta nia prosta zaniatki pa biełaruskaj movie. Jość peŭnaja kancepcyja i filazofija. Na pieršym zaniatku ŭ lutym 2013 hodu byŭ pryniaty statut kursaŭ. U statucie śćviardžajecca, što my pryjazna stavimsia da ludziej z roznymi palityčnymi pohladami i što kursy pa-za palitykaj, tamu što mova — ahulnanacyjanalnaja kaštoŭnaść, jakaja jadnaje ludziej. Heta była asnoŭnaja ideja i sens hetych kursaŭ, kab abjadnać raskołataje biełaruskaje hramadztva. I kali pačynajuć hučać dumki, što my pavinny rabić kursy tolki dla adnadumcaŭ, to, značyć, my pavinny filtravać i haściej kursaŭ, i studentaŭ kursaŭ — a heta supiarečyć kancepcyi zadumy «Mova ci kava».
Kali niemahčyma damovicca sa mnoj, čałaviekam, jaki i za biełaruskuju movu, i za suverenitet Biełarusi, i za demakratyčnyja kaštoŭnaści, to jak my budziem damaŭlacca z łukašystami, z vatnikami ci z abyjakavymi? My pavinny vyznačycca, ci sapraŭdy my chočam masavaha raźvićcia i raspaŭsiudu biełaruskaj movy.
Ci heta kryvadušnaść biełaruskaj supołki i ŭsim padabajecca, što my znachodzimsia ŭ hieta abranych biełaruskamoŭnych i nia chočam masavaści biełaruskaj movy? Kali niechta zachodzić na hetuju palanu, to adrazu zachodzić hutarka pra toje, što biełaruskuju movu — tolki čystymi rukami, a čyściniu ruk jany sami vyznačajuć. Ja kateharyčna z hetym nia zhodnaja.
— Ci padymajecca pytańnie pra vaš udzieł u prajekcie? I ci źviazana heta z vašaj pazycyjaj adnosna kursaŭ?
— Tut pytańnie nie pra moj udzieł, a pra ideju taho, što biełaruskaja mova — heta ahulnanacyjanalnaja kaštoŭnaść. Pra toje, ci chočam my, kab milicyja, jakaja razhaniaje demanstracyi, havaryła na biełaruskaj movie, ci chočam, kab sudy havaryli pa-biełarusku, kab prezydent Łukašenka ci niejki inšy havaryŭ pa-biełarusku. Kali my kažam, što biełaruskaja mova — ahulnaja i samakaštoŭnaja, to my nia majem prava nikomu havaryć, što jon havoryć na biełaruskaj movie niaščyra, kali maje inšyja pohlady. Voś mnie piša adzin čałaviek: «Ja liču, Kacia, što vy niaščyra na biełaruskaj movie razmaŭlajecie, bo vy majecie takija i takija pohlady». Cikava atrymlivajecca — tolki ź niejkimi pohladami možna razmaŭlać na biełaruskaj movie. Ale tady treba skazać adkryta: my nia chočam, kab usie biełarusy razmaŭlali pa-biełarusku, my chočam, kab tolki pravilnyja razmaŭlali pa-biełarusku. I tady heta budzie pazycyja. I ja hatovaja jaje pavažać za adkrytaść i ščyraść.
Tut nie pytańnie ludziej u kamandzie ci kiepskaha staŭleńnia da mianie asabista. Z majoj kamandy da mianie nichto drenna nia stavicca. Ale na ludziej z kamandy cisnuć — heta fakt.
I ŭ vyniku cierpić ich reputacyja, i jany za jaje bajacca, a taksama za adnosiny sa svaimi siabrami. Ja asabista ciaham hetych dvuch hod pieražyła cisk i pahrozy i z boku KDB, i z boku abyjakavych biełarusaŭ, i z boku ŭładalnikaŭ pamiaškańniaŭ, jakija admaŭlali mnie. Ale my ŭsio heta pieraadoleli. A ciapier nas zmaharskaja tusa budzie presinhavać? Dyk ja jaje nie bajusia.
— Ci jość supiarečnaści ŭ kamandzie? Pretenzii vykazvajucca vam asabista ci źjaŭlajucca tolki ŭ sacyjalnych sietkach?
— Supiarečnaść jość, tamu što ŭ nas jość pluralizm. Ale ja nie mahu havaryć za ŭsiu kamandu. Ja mahu havaryć tolki pra siabie. Niahledziačy na toje, što mnie nie padabajecca toje, što niekatoryja našy viadoŭcy pišuć u sacyjalnych sietkach, tamu što ja nia zhodnaja z takimi mierkavańniami. Ale ja nikoli nikomu nie dyktavała, što kamu treba pisać, nia ŭmiešvałasia ŭ ich pryvatnaje, palityčnaje ci žurnalisckaje žyćcio, nikomu nie sprabavała zatykać rot.
Na kursach u nas była absalutnaja svaboda pohladaŭ, kursy my rabili nie palityčnym prajektam, a dyskutavali tolki temy, datyčnyja praviadzieńnia kursaŭ.
My vielmi dobra spracavalisia i razumieli adno adnaho. Časam padčas asabistych sustrečaŭ spračalisia i pra palityku, ale ja nie liču, što ludzi ŭ majoj kamandzie musiać sa mnoj pahadžacca. I ciapier mnie soramna, što ich prymušajuć ciapier u takoj formie tłumačyć svaju pazycyju, maŭlaŭ, my nia majem ničoha ahulnaha z pazycyjaj Kaci Kibalčyč. Takoje rabiłasia chiba ŭ stalinskija časy.
— Što budzie ŭ zajavie, jakuju padrychtuje kamanda?
— Zajava budzie pra budučyniu kursaŭ. Ludzi demaralizavanyja, i ciapier niezrazumieła, jak rabić kursy, kali bolšaść biełaruskamoŭnaj tusoŭki choča ich bajkatavać. Los kursaŭ «Mova ci kava» pad vialikim pytańniem.
Prynamsi, los kursaŭ, stvoranych pavodle kancepcyi ŭsieahulnaści biełaruskaj movy, jak jany zadumvalisia. Rabić kursy bieź idei ci ź idejaj, što biełaruskaja mova — heta tolki dla svaich adnadumcaŭ, ja nie chaču. I navat nie chaču mieć ničoha supolnaha z takimi kursami.
Kamientary