Nie pakidajuć movy niamieckaj

Z Berlina piša Aleś Kudrycki.

Zrazumieć, za što, a dakładniej suprać čaho zmahajecca Tavarystva niamieckaj movy, lahčej za ŭsio ranicaj, kali pa radyjo «Ramantyk drymz» reklamujuć johurt «Ŭikend filinh», a pa telebačańni pakazvajuć pieradaču pra «paŭer-ŭokinh», jaki dapamahaje zachavać maładość nia horš, čym krem z «antyejdžynhavym efektam».

Pa-biełarusku čytajecca dy čujecca vyrodliva, a pa-niamiecku dyk i narmalna — usie ŭžo daŭno zvyklisia z anhlicyzmami, jakimi biaskonca papaŭniajecca niamiecki słoŭnikavy zapas. «Mova ŭ niebiaśpiecy!» — bjuć u zvany 25 tysiač siabroŭ Tavarystva.

Suprać denhlišu

Stratehičnaja meta TNM — zachavać i raźvivać niamieckuju movu. Taktyčnaja — supraćstajać «denhlišu» (hibryd słoŭ «Deutsch» i «Englisch») — anhła-niamieckaj trasiancy.

«Ahromnistyja reklamnyja plakaty na trasiancy-denhlišy psujuć siaredniaviečnuju aŭru niamieckich haradoŭ. Kultura niamieckamoŭnych śpievaŭ praktyčna źnikła. Navuka rychtujecca skazać niamieckaj movie «hud baj» — takuju apakaliptyčnuju karcinu malujuć u svaim manifeście zasnavalniki tavarystva. «Niekatoryja ludzi ličać, što heta «cool» (kruta), ale bolšaść niemcaŭ bačać u hetym niepavahu da svajoj movy».

TNM asabliva aburaje toje, što dziaržava nie kłapocicca pra moŭnuju čyściniu. Anhlicyzmy zapałanili dziaržaŭnuju niamieckuju čyhunku, dzie pradajuć «tykietsy» zamiest kvitkoŭ, a zamiest punktaŭ pasłuh na vakzałach spres «servis-pointy». Toje ž tyčyc- ca i dziaržaŭnaj niamieckaj pošty, jakaja prapanuje spažyŭcam «izitrejd» dy «fankard mejlinh». Da niamieckaj movy hetyja słovy nijakaha dačynieńnia nia majuć.

Pavodle TNM, hałoŭnaja pryčyna anhlizacyi movy — palityčnaja i ekanamičnaja hiehiemonija ZŠA dy suśvietnaje pašyreńnie «amerykanskaha ładu žyćcia».

TNM źviartaje ŭvahu na toje, što hipertrafavanaje vykarystańnie anhielskaj movy parušaje artykuł 3 Kanstytucyi Niamieččyny, jaki harantuje, što nichto nia moža być dyskryminavany na padstavie movy. A staroje pakaleńnie, małaadukavanyja hramadzianie, zamiežniki i inšyja ludzi, jakija nia majuć dastatkovaha viedańnia anhielskaj movy, nia ŭ stanie zrazumieć «denhliš».

Tavarystva ŭkazvaje na toje, što niemcy admietnyja niežadańniem zachoŭvać viernaść svajoj movie, a taksama nievytłumačalnaj słabaściu da anhlicyzmaŭ.

«My nia majem ničoha suprać zamiežnych słoŭ, jakija ablahčajuć razumieńnie, — ćvierdzić TNM. — Ale kali jany pačynajuć vykarystoŭvacca dla abaznačeńnia samych zvyčajnych rečaŭ i źjaŭ — hetaha my nia možam pryniać».

Srodki baraćby

Hałoŭny pryjom TNM — źviartać uvahu hramadztva na moŭnyja prablemy. Tavarystva ładzić lekcyi, seminary, nabyvaje hazetnuju płošču, dzie źmiaščaje abjavy ŭ abaronu movy. Siabry TNM drukujuć artykuły, dapamahajuć stvarać jakasnyja pierakłady.

TNM spryjaje movie i hrašyma — štohod pravodzicca konkurs, na jakim prezentujuć 35 tysiač eŭra tamu, chto zrabiŭ najbolšy ŭniosak u raźvićcio niamieckaj movy (u 2002 h. takim čałaviekam była nazvana žonka rasiejskaha prezydenta Ludmiła Pucina). TNM abiraje «Moŭnaha falsyfikatara hodu» — taho, chto najbolš naškodziŭ movie.

Suprać anhielskaj

Mnohija siabry Tavarystva vystupajuć nia tolki ŭ abaronu niamieckaj movy, ale i suprać hiehiemonii anhielskaha słova ŭ Eŭropie. Tak, u apošnim numary hazety tavarystva «Moŭnyja naviny» (analah «Našaha słova») aŭtar Bernd Mej nazyvaje anhielskuju «suśvietnaj movaj z syndromam Hary Potera» dy piša: «Kali ŭ brytanskich kalonijach była ŭviedziena mova kalanistaŭ, to najpraściejšaha zapasu słoŭ chapała, kab davać zahady miascovamu nasielnictvu. Nijakaja inšaja mova nie daje mahčymaści tak vydatna absłuhoŭvać samyja nizkija ŭzroŭni jaje vykarystańnia».

Rodald Dziuamel, staršynia Belhijskaha sajuzu hiermanistaŭ i siabar TNM, kaža: «Vyvučeńnie anhielskaj movy jak pieršaj zamiežnaj varta zabaranić u škołach pa ŭsioj Eŭropie».

Da takich radykalnych acenak u Niamieččynie schilnyja adzinki.

Adnak cikava, što kali niadaŭna najbujniejšy niamiecki tabloid «Bild» źmiaściŭ na pieršaj staroncy vializny zahałovak «EZ admaŭlajecca ad niamieckaj movy», reakcyja była padobnaja da toj, jakuju vyklikała rašeńnie «Niamieckaj chvali» viaščać pa-rasiejsku: masavaje abureńnie intelihiencyi. Praŭda, navina akazałasia zvyčajnaj hazetnaj vutkaj — kiraŭnictva EZ adrazu zapeŭniła niemcaŭ, što ich mova i nadalej budzie vykarystoŭvacca ŭ spravavodztvie na adnym uzroŭni z anhielskaj, zastajučysia adnoj z pracoŭnych moŭ kiraŭnictva EZ. Tamu kryviać dušoj eŭračynoŭniki, u pieršuju čarhu niamieckija, kali vykazvajuć ździŭleńnie tym, jak biełarusy aburajucca eŭrapiejskaj moŭnaj palitykaj, — hetaja sytuacyja im dobra znajomaja.

Niamiecki Bušlakoŭ

Mehazadača biełaruskich movaznaŭcaŭ — zrabić movu cikavaj, haračaj temaj dla dyskusii ŭ hramadztvie. Dla hetaha varta pavučycca na prykładzie «zorki» TNM, piśmieńnika i žurnalista Bastyjana Zyka. Jon — aŭtar knihi «Der Dativ ist dem Genitiv sein Tod» («Davalny skłon — skon vinavalnaha»), u jakoj viadzie čytača pa zabłytanych ściežkach ciomnaha lesu niamieckaj hramatyki. Kniha — absalutny bestseler u Niamieččynie, pryčym harantavana vytrymaje stolki dapoŭnienych vydańniaŭ, kolki budzie isnavać niamieckaja mova.

«Nam patrebna niešta nakštałt moŭnaj palicyi, jakaja b pa-siabroŭsku, ale dakładna ŭkazvała na pamyłki dy nakładała štrafy», — piša niamiecki filijał internet-kniharni «Amazon» u recenzii na knihu Zyka. Bastyjan Zyk maje talent pisać pra prablemu sufiksaŭ tak, što niemcy nadryvajuć žyvociki sa śmiechu. I čyrvonaj nitkaj praz Zykavy knihi i artykuły prachodzić dumka: kali razmaŭlaješ pa-niamiecku, dyk razmaŭlaj mienavita pa-niamiecku. «Toj, chto dadaje da svajoj movy anhielski harnir, sprabuje pakazać svaju abaznanaść i sučasnaść. A taksama admiežavacca ad tych, chto jaho nie pavinien zrazumieć, bo na samaj spravie jamu niama čaho skazać», — kaža Zyk na sajcie časopisu «Špihiel» u svajoj kaloncy «Zwiebelfisch» (možna pierakłaści jak «Pamyłka druku»), analahu «Žyvoj movy» ad radyjo «Svaboda». Amal jak Juraś Bušlakoŭ.

Niemcy — što tyja biełarusy

Kali dzie i treba šukać punkty sutyknieńnia mentalitetu biełarusaŭ i niemcaŭ, dyk heta ŭ ich staŭleńni da rodnaj movy. Niemcy, jak i biełarusy, saromiejucca stanavicca na jaje abaronu i ščyra dziviacca, što zamiežniki žadajuć jaje vyvučać. Abodva narody nie navažvajucca adkryta i horača lubić svaju movu. I ŭ Niamieččynie, i ŭ Biełarusi toj, chto vystupaje za abaronu movy, ryzykuje zarabić klajmo «nacyjanał-fašysta». U abodvuch vypadkach niezasłužana. Pryčyny hetaha absalutna roznyja, a prajavy padobnyja.

«Mnohija niemcy bajacca ŭłasnaj kultury i nia mohuć uśviadomić, što ich ułasnaja mova papularnaja za miažoj», — piša aŭtar «Moŭnych navin» Bjorn Akstynat pad rubrykaj «typova pa-niamiecku». U jaho artykule analizujecca fenomen papularnaści niamieckamoŭnych muzykaŭ za miažoj i niepapularnaści ich va ŭłasnaj krainie.

Tak, na hramadzkich radyjostancyjach WDR-2, SWR-1 dy NDR-2 hučyć usiaho kala 10% piesień na niamieckaj movie. Tut, padobna jak i ŭ Biełarusi, ličać, što niamieckija śpievy nia mohuć być nasamreč prybytkovymi.

Niahledziačy na niejmaviernyja pa našych mierkach investycyi dy hanarary, niamieckamoŭnyja muzyki niasuć na sabie jarmo pravincyjałaŭ u paraŭnańni sa svaimi kalehami z-za La-Manšu. Voś, naprykład, anhłamoŭnaja pop-dziva Sara Konar. Ci šmat chto viedaje, što jana niemka? U anhłamoŭnaj prastory jaje ličać svajoj, jak u Rasiei tuju samuju Natallu Padolskuju.

U moŭnym sensie niemcy — tyja ž biełarusy. Praŭda, im lahčej, bo jany svajoj movaj usio-taki karystajucca. Ale i ciažej, bo niamieckaja mova pazbaŭlena taho sałodka-ščymlivaha prysmaku naviny dy zabaronienaści, jak biełaruskaja.

Davodziačy niemcam važnaść dla biełarusaŭ abarony rodnaj movy, varta ŭličvać toje, što jany pieranosiać svajo staŭleńnie da ŭłasnaj movy na nas. Dla ich mova — nie śviatynia, a pryłada, jak dla sałdata vintoŭka. Ale kali inšyja narody nia ličać za hrech tuju vintoŭku čyścić dy z honaram pakazvać jaje siabram i haściam, dyk niemcy namahajucca pra jaje zhadvać jak maha mienš. Pa zrazumiełych pryčynach. Chacia b tamu, što ŭ 1930-ja hady minułaha stahodździa ŭ Niamieččyne spačatku taksama było słova. Dla niemca abaraniać svaju movu — niepalitkarektna. Jany ličać heta kiepskim tonam i retrahradztvam, a to j horš — prajavaj nacyjanalizmu dy ksenafobii. Toje, jak stavicca da movy TNM, — nia praviła, a vyklučeńnie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0