«Maja mara — kab u internecie možna było znajści lubuju infarmacyju pa-biełarusku». Intervju ź biełaruskimi vikipiedystami
Štodnia biełaruskaja Vikipedyja papaŭniajecca na 30–50 novych artykułaŭ. Chto hetyja hiperaktyŭnyja aŭtary, jakija pišuć dziasiatki tekstaŭ štomiesiac? Svaboda pahavaryła sa stałymi redaktarami suśvietnaj encyklapedyi.
Volha Sitnik, redaktarka «akademičnaj» versii biełaruskaj Vikipedyi: «Byvała, ja pravodziła ŭ Vikipedyi cełyja dni»
Volzie Sitnik 33 hady. Za 7 hod pracy ŭ Vikipedyi jana napisała kala 3,5 tysiačy artykułaŭ. Pra onłajn-encyklapedyju daviedałasia ŭ 2009 hodzie. Spačatku pracavała ŭ rasiejskamoŭnym raździele, potym adnačasova praviła jašče i ŭ biełaruskamoŭnym. Ciapier ža bolšaść času pryśviačaje tolki biełaruskamoŭnamu sektaru encyklapedyčnaj častki, a taksama multymedyjnamu dy tekstavamu schoviščam.
Va ŭsim śviecie ludzi adychodziać ad hlabalizacyi j sprabujuć niejak vyznačycca etnična i kulturalahična, — kaža Volha pra važnaść nacyjanalnaj Vikipedyi. — Biełarusy majuć šmatlikija pomniki jak materyjalnaha, tak i niemateryjalnaha charaktaru, jakija soramna trymać u padpolli. Jany vartyja pašany ad usiaho čałaviectva. Vikipedyja akurat nad hetym i pracuje štodnia».
Jana pačynała z drobnych pravak, ale ź ciaham času pryjšła da bujnych prajektaŭ pa stvareńni sotniaŭ artykułaŭ i administratarstva. Ahułam Volha stvaryła bolš za 17 tysiač staronak.
«Praściej adkazać, čym ja nie zajmałasia ŭ Vikipedyi. — kaža Volha. — Asabliva pryjemna, što abaviazkovaści nijakaj niama. Ja mahu zajmacca novaj spravaj ledź nia kožnuju chvilinu pa svaim vybary. Tamu j žorstkaha planu nikoli nia maju».
Vikidziejnaść — heta jak psychaterapija
Volha kaža, što nie źbirałasia stanavicca ani redaktaram, ani administrataram Vikipedyi: toje, što jana napisała niekalki tysiač artykułaŭ dla suśvietnaj encyklapedyi, vyjšła vypadkova.
«Heta było nia stolki asensavanaje rašeńnie, kolki źbieh akaličnaściaŭ, kali ja zrabiła niešta cikavaje dla siabie, a potym zrabiła heta jašče niekalki socień tysiač razoŭ».
Majučy techničnuju adukacyju (jana skončyła BNTU pa specyjalnaści robatatechnika), Volha najbolš upadabała pracavać z artykułami na pryrodaznaŭčyja j kulturnyja temy. Natchniaje na novyja artykuły nievialikaja chatniaja biblijateka. Tam ža jana biare asnoŭnuju infarmacyju, jakuju potym padmacoŭvaje materyjałami, znojdzienymi na hetuju samuju temu ŭ internecie ci inšych raździełach Vikipedyi.
«Maich artykułaŭ, jakich nie było na inšych movach, nia mienš za niekalki socień, a moža i bolej, — kaža Volha. — Mahčyma, varta adznačyć seryju artykułaŭ pra biełaruskija narodnyja tancy».
Kaliści Volha pravodziła ŭ Vikipedyi cełyja dni. Ciapier, kali jana maje starejšuju dačku j dvaich niemaŭlatak-dvajniatak, volnaha času ŭ jaje ŭžo nia tak šmat. Ale ŭsio adno štomiesiac rychtuje kala 30 artykułaŭ.
«Vikipedyja — heta dla mianie i chobi, i adpačynak, i karysnaja hramadzkaja dziejnaść, — kaža Volha. — U niejkim sensie vikidziejnaść dla mianie — niešta siaredniaje pamiž psychaterapijaj i treninham asabistaha rostu. Ja vučusia raźmiarkoŭvać svaje siły, vieści ŭzvažanyja razmovy, nu i prosta daviedvajusia pra niešta novaje štodnia. Heta, spadziajusia, robić mianie bolš cikavym čałaviekam».
Biełaruskija vikipedysty — hiperaktyŭnyja intraverty
Štomiesiac supolnaść akademičnaha biełaruskaha raździełu piša kala tysiačy artykułaŭ. Pry hetym aktyŭnych redaktaraŭ — kala 50 čałaviek. Jak jany ŭpraŭlajucca z takimi abjomami infarmacyi?
«Nam sapraŭdy padabajecca pisać artykuły — voś i sakret», — kaža Volha.
Praz svaju prahu da pisańnia biełaruskija vikipedysty redka bačacca ŭžyvuju. Tym časam jak redaktary nacyjanalnych vikipedyjaŭ susiednich krain aktyŭna sustrakajucca dy ładziać tematyčnyja imprezy, biełaruskija redaktary zvyčajna zadavalniajucca adno pracaj nad kantentam.
«Mnie padajecca, što biełaruskaja Vikipedyja adznačajecca peŭnaj padvyšanaj intravertnaściu», — kaža Volha.
Raman Patapčuk, redaktar klasyčnaj versii biełaruskaj Vikipedyi: «Pišu artykuły ŭ Vikipedyju zamiest dopisaŭ u błoh»
Jak i bolšaść redaktaraŭ Vikipedyi, 35-hadovy prahramist Raman pačynaŭ z taho, što vypraŭlaŭ pamyłki ŭ artykułach. A ŭ 2008 hodzie zarehistravaŭsia na sajcie ŭžo jak redaktar.
«Kali ja pryjšoŭ, užo isnavali dva asobnyja biełaruskija raździeły, i ja adrazu dałučyŭsia da našaha (klasyčnaha. — RS), — kaža Raman. — Ale rablu techničnyja praŭki ŭ roznych raździełach: u biełaruskim «akademičnym», polskim, niamieckim, ukrainskim i navat arabskim».
Vikipedyja dla Ramana — błoh, napisany pa strohaj instrukcyi dy sa spasyłkami na pieršakrynicy. Bo jon piša artykuły ŭ zaležnaści ad volnaha času, nastroju j žadańnia padzialicca viedami ź inšymi. Naprykład, paśla čarhovaj vandroŭki jon moža napisać pra pabačanyja miaściny.
«Adroźnieńnie Vikipedyi ŭ tym, što jaje čytaje bolš ludziej, čym błohi j sacsietki, — kaža Raman. — Mała taho, što jany nia syduć u niabyt, jak błohi, dyk jašče ŭ luby momant hety artykuł možna dapoŭnić i palepšyć. I zrabić heta moža chto zaŭhodna».
Usiaho jon napisaŭ bolš za try tysiačy artykułaŭ i zrabiŭ bolš za 60 tysiač pravak. Apošnim časam jon mienš pracuje nad artykułami, a zajmajecca techničnymi pytańniami: stvaraje katehoryi, praviły dy inšyja techničnyja staronki Vikipedyi.
U nas šmat artykułaŭ pa kultury j historyi, ale brakuje navukovych
Kali Raman dałučyŭsia da vikisupolnaści ŭ 2008 hodzie, jon pisaŭ na roznyja temy.
«Mianie tady vielmi biantežyła, što ŭ nas nie było šmat jakich artykułaŭ pa-biełarusku, — kaža jon. — Jak biaź ich moža isnavać Vikipedyja? Ciapier u nas 58 tysiač artykułaŭ, i ja razumieju, što Vikipedyja — heta encyklapedyja, praca nad jakoju nikoli nia skončycca».
Siońnia, pa jaho słovach, najlepiej u biełaruskim raździele raspracavanaja tema litaratury j historyi. Raman ža chacieŭ by, kab biełaruskaja Vikipedyja ŭtrymlivała bolš navukovych artykułaŭ. Bo kali škalary niešta šukajuć pa-biełarusku, jany abaviazkova natraplajuć na Vikipedyju.
«Pa statystycy 2015 hodu na pieršych miescach — artykuły pra movu j klasykaŭ biełaruskaj litaratury», — kaža Raman.
Sam ža jon siońnia piša pieravažna pra svoj rodny rehijon — Pružanščynu. Naprykład, pry pracy nadartykułam pra himnaziju imia Adama Mickieviča, što dziejničała ŭ mižvajenny čas u Pružanach, jon vykarystaŭ šmat infarmacyi z apublikavanych dakumentaŭ, znajšoŭ memuary byłych navučencaŭ i navat vykładčykaŭ. Hety artykuł pierakłali na ŭkrainskuju j polskuju movu. U polskaj Vikipedyi jon byŭ navat adznačany siarod najlepšych.
«U nas jość katehoryi artykułaŭ: «abranyja» j «dobryja», — tłumačyć Raman. — Kali artykuł poŭna raskryvaje temu, dobra padmacavany krynicami, litaraturaj, vyjavami, starymi j novymi fotazdymkami, jon zaličvajecca da «abranych»».
Nas čakajuć pa ŭsim śviecie, a my siadzim u virtuale dy pišam artykuły
Raman paćviardžaje słovy Volhi Sitnik pra toje, što biełaruskija vikipedysty najbolš siadziać u virtuale dy pracujuć nad artykułami. U Polščy dy Ŭkrainie, naprykład, papularnyja vikiekspedycyi, kali redaktary Vikipedyi padarožničajuć razam, a potym vykładvajuć zdymki ŭ Vikischovišča j pišuć artykuły pra pabačanyja słavutaści.
«Ukraincy niekalki razoŭ prapanoŭvali nam źjeździć u Paleski radyjacyjna-ekalahičny zapaviednik, ale my nie sabralisia, — kaža Raman. — Nas zaprašajuć na mižnarodnyja mierapryjemstvy pa ŭsim śviecie, nas tam sapraŭdy čakajuć. Ale mała chto vykazvaje achvotu jeździć».
Choć niekalki razoŭ jon udzielničaŭ u vikikanferencyjach — mižnarodnych sustrečach vikipedystaŭ. Z kanferencyi ŭ Polščy ŭ 2011 hodzie jon pryvioz ideju konkursu «Viki lubić słavutaści».
U Biełarusi hety konkurs praviali ŭ 2012 hodzie. Tady karystalniki z usioj krainy zahruzili na Vikischovišča siem tysiač fota roznych historyka-kulturnych abjektaŭ. Da taho ž paśla konkursu ŭ biełaruskaha raździełu Vikipedyi źjavilisia novyja aŭtary.
«Rehularna da nas prychodziać novyja ŭdzielniki, — kaža Raman. — Litaralna na dniach zaŭvažyŭ karystalnika, jaki stvaraje artykuły pra suśvietnyja kazki minułych časoŭ. Mahčyma, hetamu paspryjała niadaŭniaja publikacyja pra Vilhielma Haŭfa. I voś čałaviek zachapiŭsia».
Anhielskuju Vikipedyju nam nie dahnać, ale heta nia značyć, što treba składvać ruki
Akramia Vikipedyi, u fundacyi «Vikimedyja» jość šmat inšych prajektaŭ. Užo hod jak Raman razam ź jašče adnoj dziaŭčynaj administrujeVikikrynicy — suśvietnaje schovišča volnych aŭtarskich tekstaŭ. Tam vykładvajucca teksty biełaruskich litarataraŭ, jakija ŭžo nie achoŭvajucca aŭtarskimi pravami.
Sprava ŭ tym, što siońnia isnuje ŭžo šmat adskanavanych tvoraŭ u farmacie PDF — jak karcinki. Raman ža zajmajecca raspaznavańniem i praŭkaj hetych tekstaŭ. U vyniku atrymlivajucca tekstavyja fajły, jakija možna viarstać ci razdrukoŭvać.
«Pra biełaruskuju Vikipedyju ŭsie bolš-mienš viedajuć, — kaža Raman. — Ale pra inšyja prajekty mała chto čuŭ, a tamu ja starajusia ŭ Vikikrynicach stvarać choć niejkuju aktyŭnaść».
Niahledziačy na zaniataść na pracy i ŭ siamji (z žonkaj jany hadujuć dvaich dziaciej), Raman Patapčuk znachodzić prynamsi niekalki hadzin na tydzień, kab papracavać u Vikipedyi ci Vikikrynicach. Jon razumieje, što dahnać anhielskuju Vikipedyju z 5 miljonami artykułaŭ nia ŭdasca, ale pracaj nad biełaruskaj Vikipedyjaj jon nabližajecca da svajoj mary.
«Ja b vielmi chacieŭ, kab u internecie možna było znajści lubuju infarmacyju pa-biełarusku. Heta daŭniaja mara, jakaja ŭ mianie zastałasia».
Ciapier čytajuć
Jak biełarusy ŭ Vilni adznačyli Dzień Voli ŠMAT FOTA4
Jak biełarusy ŭ Vilni adznačyli Dzień Voli ŠMAT FOTA
Časam niečakanaja historyja biełaruskich himnaŭ: «My vyjdziem ščylnymi radami», «Pahonia», «Žyvie Biełaruś», «Radzima maja darahaja», «Mahutny Boža» (ź VIDEA)1111
Kamientary