Valery Hapiejeŭ pra knihu Bachareviča. Horyč zmarnavanych nahodaŭ

Usio novaje i vybuchovaje, jakomu nakanavana stać paśpiachovym, niekali naradžajecca. Hramadstva moža być doŭha ciažarnym novymi idejami i ich realizacyjaj, toj płod, urešcie, moža i pamierci, moža zdarycca vykidyš ci rannija rody… A moža niekali naradzicca zdarovaje i zdolnaje da rostu dzicia. Dla hetaha mała treba. Usiaho tolki pieraleźci cieraz zamšeły płot stereatypaŭ, skočyć cieraz hrazkuju kanavu asabistaha strachu. I zrabić toje, što ty chočaš zrabić.

Dziŭna i sumna, kali ideja pieratvarajecca ŭ dzieju, a hramadstva až zachlipajecca, uzrušanaje, zapałochanaje, choć kožnaja adzinka hetaha hramadstva paasobku i čakała, chacieła mienavita takoj dziei.

Da prykładu, kožny razumieje, što hvałtaŭnikoŭ treba karać. Jak razumieje i toje, što 9 z 10 ich zastajucca biespakaranymi. I niedzie na kuchniach – našych palitkłubach – my prychodzim razam da takoj prostaj vysnovy: «A voś kab samim złavić…» I azirajemsia na ścieny. Bo samim – heta ž niapravilna. I heta strašna – samim…

Adnojčy jany źjaŭlajucca na vulicach tvajho horada – dziaŭčaty, jakija pomściać za siabie i svaich siabrovak. Pomściać žorstka, chaj i nie śmiarotna. Prymušajuć darosłych mužčyn pieražyć chviliny hvałtu nad saboj, piakučaha bolu i prynižeńnia. Viartajuć daŭhi. I ty ašaleła dumaješ: jak ža tak? Jak jany zmahli dadumacca da takoha prostaha rašeńnia, jak jany pieraadoleli svoj strach, jak advažylisia?

I tabie soramna: što nie advažyŭsia ty (a ŭ ciabie chapała padstaŭ, ci nie tak?) na niešta takoje. I tabie chočacca być… nie, nie ź imi, ale takim ža.

Ale strach stać admietnym siarod inšych, strach vykazać adkryta svajo staŭleńnie i svaju pazicyju trymaje ciabie. Tym bolš što ty nie viedaješ jašče, nie razumieješ: navošta? Jano tabie treba?

chchchchch

Jany nie žyvuć z taboj, jany zahnanyja ŭ tvaju śviadomaść, by ćviki bieź plešak u suchi dub, – tyja momanty tvajho žyćcia, kali praz svoj strach, bajaźlivaść, soram, hanarlivaść ci niešta jašče ty nie zrabiŭ taho, što moh by zrabić, što musiŭ, nie pajšoŭ tudy, kudy chacieŭ i ličyŭ adzina pravilnym, spyniŭsia tam, dzie treba było choć paŭźci, ale ruchacca. I tym nie pierajnačyŭ całkam svoj los u samym jaho pačatku.

A ŭ tym, što jaho treba pierajnačvać, što treba ad siońnia pačać žyć inšym žyćciom, adroznym ad taho kazarmiennaha, u jakim ty isnuješ, ty nie sumniavaješsia. I adnojčy jana prychodzić da ciabie – ideja.

Jana ahłušaje ciabie źnianacku takim prostym pytańniem, jakoje mahła b zadać tolki jana. I ty, ašaleły, razumieješ, što dalej bieź jaje – niemahčyma.

Jana pačynaje žyć u tabie, zachoplivać kavałak za kavałkam tvaju śviadomaść i dušu, tvajo žyćcio robicca słužeńniem joj. Jak pieršaja dziaŭčyna ŭ tvaim žyćci adkryvaje niaźviedany i nievykazny śviet seksualnaści, imia jakomu – biaźmiežža, tvaja ideja čym dalej, tym bolej robicca tolki tvajoj, pakul jašče i cnatliva-intymnaj spravaj. Jana tvaja i tolki tvaja jašče, i z toj pryčyny, što ty – ŭłaśnik, jaki jašče nie nadta i ŭpeŭnieny ŭ tym, što Jano tabie treba. Ty tolki adčuvaješ, ale adčuvaješ hałoŭnaje: ty ź joj – adrozny ad usich, ty adčuvaješ šalony pjanlivy smak svajoj adroznaści. I tamu jana tabie takaja darahaja.

Ty ź joj adrozny ad usich. Kali sam-nasam ź joj. I navat kali bieź jaje, to adrozny, ale tady tolki ŭnutry. Bo pakul strašna stać inšym adkryta. I ty žyvieš pa tych zakonach, jakija isnavali da ciabie, buduć isnavać paśla ciabie. Tak usie kažuć – pra mudruju isnaść hetych zakonaŭ, pra ich viečnaść. I ty dušyš svoj kvoły bunt, bałazie jość takoje hruntoŭnaje apraŭdańnie dla tvajoj bajaźlivaści: «Tak było i budzie».

chchchchch

Heta adbyvajecca raptoŭna i niečakana. Jana raptam pakazvaje svaju sutnaść inšym. I ty ŭ rospačy. Ty nie hatovy byŭ choć niešta źmianić vakoł siabie praź źmienu samoha siabie. Ty chacieŭ kiravać Joj. Ty, pa sutnaści, byŭ prysabiečyŭ Jaje, jaje prychavanuju isnaść ad inšych, Jaje tajna była tolki tvajoj, nichto nie mieŭ na Jaje prava! I Jana, jak Jana mahła pakazać usim svaju sapraŭdnaść, svaju moc i niezaležnaść? Jana ž – tvaja i tolki tvaja! Zdradziła!

Jana źnikaje z tvajho žyćcia. A ty – ty imkniešsia zabyć. Tvajo paranienaje samalubstva patrabuje pomsty. I ty Jaje nie šukaješ. Tabie nikoli samomu sabie nie pryznacca, što heta ty Joj zdradziŭ.

Zdradžvaješ Joj, jak zdradžvaješ pieršamu kachańniu, i nie prabačyš sabie, ale, šukajučy apraŭdańnia, ty Jaje abvinavaciš u toj biadzie, jakaja zdaryłasia, choć ty pakul nie ličyš toje za biadu, bo ž tabie kažuć starejšyja: žyćcio tolki pačynajecca, a tabie i chaciełasia b zapiarečyć, što pačałosia jano z tvajoj zdrady i tvajoj zhuby, ale čuješ starejšych, jaki adkazvajuć na tvoj bol: jašče budzie napieradzie nie adna zdrada, nie adna zhuba. Pryvykaj…

chchchchch

Ty pryvykaješ. Ty znachodziš inšuju. Nibyta ideju. Praz čaraviki, jakimi topčaš ziamlu, ciabie pryvodziać da toj ziamli, jakaja nibyta sapraŭdy samaja-samaja Tvaja. Tabie kažuć pra ideju Baćkaŭščyny – i ciabie nie pahłynaje heta ideja, a ŭsiaho tolki napaŭniaje. Ale i ad taho robicca byccam dobra. I ty byccam sapraŭdy pačynaješ žyć. Biaskryŭdnaja, całkam zakonnaja sprava – korpacca ŭ dakumientach, šukać karani, adnaŭlać lehiendy… O, jak važna jana hučyć dla ciabie i tvajho asiarodku, vuń i za čuby chapajeciesia. A ty niedzie ŭ hłybini dušy podleńka dumaješ: biaskryŭdnaść niejkaha zaniatku ŭ našaj dziaržavie aznačaje jaho bieskarysnaść. Ale prymaješ praviły hulni. Tak chočacca vieryć u jaje sapraŭdnaść. I tak byccam važna znajści sapraŭdnyja karani. Pabyć u rodavym zamku…

chchchchch

Ty znoŭ sustrakaješ Jaje. U toj samy čas, kali nibyta ideja nibyta Sapraŭdnaj Baćkaŭščyny pieratvarajecca ŭ papsovuju hałavu indziejca – u adnoŭleny zamak. Ty imkniešsia da jaho ŭ atačeńni Svaich suhramadzian – u atačeńni pošłaści, paviarchoŭnych viedaŭ, ahresiŭnaha nacyjanalizmu, televizijnych klišavanych dumak, ale ty vytrymlivaješ heta ŭsio nie tolki tamu, što zvyksia žyć siarod ich, a jašče i tamu, što adno tabie viadomaja sapraŭdnaja meta tvajho padarožža, byccam by sapraŭdnaja ideja, tajamnica. I ty byccam vyšejšy za ich…

Tvoj suśviet treskajecca tam pieršym lodzikam učarašniaj łužyny pad nahoj dziciaci. I tady ŭ tvajo žyćcio znoŭ prychodzić Jana. Ty razumieješ, nakolki nikčemnaj i pustoj była tvaja ideja Vialikaj Baćkaŭščyny.

A potym u ciabie źjaŭlajecca vybar. Pra jaki ty navat admaŭlaješsia razvažać.

Suśviet adkryvajecca dla ciabie va ŭsioj jaho žorstkaści. Ty ź Joj – i heta vajna, heta zdrada nibyta svajmu Narodu – tvaim spadarožnikam, štodzionnym i časovym. A nie zastacca ź joj – zdrada samomu sabie.

Moža, kali b ty byŭ maładziejšy… Moža, kali b ty vycierpieŭ stolki, kolki Jaje spadarožniki, pieranios ich bol, kročyŭ na kraj prorvy ich adčaju, – ty b nie staŭ razvažać. Ale ty siońnia syty i zadavoleny, ty maješ navat status i pasadu.

Tamu ty ŭnačy ź Joj – i prymaješ Jaje, i addaješsia Joj, a dniom ty sa Svaimi.

chchchchch

I nastupaje momant iściny. Pierad natoŭpam, jaki prahnie Jaje kryvi, Jana raptam pakładzie svaju zbroju, choć moža skasić usich – i zastacca žyvoj. Ale ź Joj pobač ty. I Jana razumieje, što zrobić ciabie saŭdzielnikam. Tamu Jana daje tabie šaniec. Jaje zbroja kładziecca pobač z taboj.

Ty chočaš być ź Joj – biary i pakažy, što ty suprać idyjatyzmu i falšu, tupaści i złości, zamšełaści i adviečnaj praklataj talerantnaści, utrapionaj addanaści łozunhu-zaklaćciu «Aby vajny nie było». Ty možaš raspačać vajnu. Ale navat maleńkaj iskrynkaj nie praskokvaje ŭ tvaim mozhu dumka pra Jaje vyzvaleńnie praź śmierć TVAICH suhramadzianaŭ. Jany – hetyja nośbity słavutaj biełaruskaj talerantnaści i łatentnyja impiercy – tabie bližejšyja, čym Jana.

Kaniečnie, ty pojdzieš na svoj samy rašučy krok, kab vyratavać Jaje: ty prahałasuješ suprać spalvańnia Jaje. Ty ž – vychavany i sučasny demakrat, ty – dzicia cyvilizavanaj Jeŭropy, ty – nośbit novych kaštoŭnaściaŭ. I dla ciabie heta taki nievierahodna vysoki podźvih – uźniać ruku suprać Jaje śmierci – zajavić pra svaju adroznaść!

Niedzie toj častkaj padśviadomaści, u jakoj chavajucca ŭsie apraŭdańni našym podłaściam i zdradam razam ź instynktam našaha vyžyvańnia, ty zrazumieješ: hałasavać «suprać» – niastrašna, kali ty litaralna adzin suprać. Vialikaja Bolšaść lubić, kab była choć niejkaja mizernaść niazhody, tady jana adčuvaje svaju zakonnaść. Ty razumieŭ heta: svaim «suprać» ty ŭzakoniš rašeńnie «za», razumieŭ, što tabie buduć navat udziačnyja. Tamu ty śmieła ŭźnimaješ ruku. I ŭhavorvaješ siabie, što heta apošniaje z taho, što my možaš zrabić dla Jaje vyzvaleńnia…

chchchchch

Tvoj prodak spaliŭ jamu niepaduładnaje. I ty voś ciapier staiš pierad Joj, i voś-voś połymia ŭschopicca, i na tvaich vačach Jana pieratvorycca ŭ dym. Ciabie trymajuć za ruki ŭsiaho dvoje, navat nie źviazanaha. A ŭ ciabie adsoch navat jazyk…

Heta nie Jaje – ciabie ratuje Nieba, pasyłajučy na ziamlu mahutnuju zalevu.

I ty zastaješsia sa Svaimi. Z tymi, kim hrebuješ, kaho nienavidziš, z kaho śmiaješsia, kim pahardžaješ. Ale ty žyvieš ź imi, naciahvajučy na siabie masku prystojnaści, i adziny tvoj supraciŭ hetaj talerantnaj masie – prava admaŭlacca razam ź joj «uziać čarku». I ty maryš pra žančynu. Ciapier pra tuju, jakuju možna vybivać, by dyvan na śniezie.

I heta ty zakładzieš vybuchoŭku i ŭzarvieš tuju svaju Baćkaŭščynu, toj zamak, jak simvał tvajo poŭnaj parazy, jak vynik tvajho žyćcia, jak sens jaho i isnaść, jakaja źmieścicca ŭ troch słovach, smak jakich ty adčuŭ jašče ŭ svaje niapoŭnyja šasnaccać: horyč zmarnavanych nahodaŭ.

Kali i nie ty, dyk ty budzieš udziačny nieviadomym padryŭnikam.

Bo ty – biełaruski piśmieńnik.

chchchchch

Amal usie vodhuki na knihu Alhierda Bachareviča «Biełaja Mucha, zabojca mužčyn» utrymlivajuć u sabie słova «fieminizm» i vytvornyja ad jaho.

A ja pračytaŭ hety raman voś tak.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0