Nastaśsia Maciaš pra Jaŭdachu: Aleś biełarusizuje «Vaładarku»
Aleś Jaŭdacha — kniharaspaŭsiudnik za kratami. Uviečary 21 sakavika byŭ zatrymany na vulicy Kastryčnickaj u Miensku paśla cyrymonii ŭznaharodžańnia laŭreataŭ litaraturnaj premii «Debiut» u tvorčaj prastory «CECH».
Aleś viadomy mnohim čytačam, jaho pavažajuć mnohija biełaruskija aŭtary, čyje knihi prajšli praź jahonyja ruki.
Alesia Jaŭdachu KDB źvinavaciŭ u «navučańni abo padrychtoŭcy asobaŭ dla ŭdziełu ŭ masavych biesparadkach». Jon prachodzić jak adzin ź fihurantaŭ u spravie «Biełaha lehijonu».
«Što jany tam mohuć jamu pradjavić? Čałaviek nia bačyć za saboj viny, i my viedajem, što jaje niama», — havoryć Svabodzie namieśnik staršyni Sajuzu biełaruskich piśmieńnikaŭ paet Usievaład Ścieburaka.
«Ja dumaju, ichnaja biełaruskaść na ahulnym landšafcie, pryraŭnavanym da Rasiejskaj Federacyi, zanadta vytyrkajecca», — publicyst i piśmieńnik Siarhiej Dubaviec tłumačyć svajo bačańnie, čamu KDB sfabrykavaŭ spravu z aryštam nośbitaŭ biełaruskaj idei.
Za kratami ŭ mienskim SIZA na vulicy Vaładarskaha Aleś Jaŭdacha viadzie štodzionnuju pierapisku z mnostvam ludziej. Adna z samych aktyŭnych surazmoŭcaŭ praź listavańnie — daŭniaja siabroŭka Alesia Nastaśsia Maciaš, filolah, redaktarka — piša amal kožny dzień.
U listach Nastaśsia z Alesiem praciahvajuć pačatyja raniej razmovy.
«Nie zvažajem na cenzaraŭ»
«Cenzary, vidać, marać, kab Alesia chutčej vypuścili (śmiajecca). Idzie vał listavańnia, i listavańnia na specyfičnyja temy. Naŭrad ci na «Vaładarku» časta prychodziać dyskusii pra astrafizyku.
Aleś nie zvažaje na cenzuru. Jon piša pra patryjatyzm, pra nacyjanalizm. U pryncypie, usio prachodzić.
«Ja pierapisvaju jamu artykuły Siarhieja Dubaŭca z seryjaŭ «Jurkojcieŭ sud» i «Stahodździe BNR».
Časam atrymlivaju maralnaje zadavalnieńnie ad dumki, što maje listy da Alesia Jaŭdachi ŭ turmu čytajuć cenzary. Nu a raptam varuchniecca dumka ŭ mazhach. Malu-ju-sieńkaja takaja. Čarviačok. Alesiu heta naŭrad ci dapamoža. A nam usim — mahčyma.
U pryncypie, na maju dumku, my naahuł nia musim źviartać na cenzuru ŭvahi. Pišučy listy, musim zastavacca samimi saboj. Bo jak tolki ŭklučajecca ŭnutrany cenzar, atrymlivajecca, što my prymajem naviazanyja nam praviły hulni. Što robim ci chočam zrabić niešta zabaronienaje. Tamu my z Alesiem listujemsia pra toje, pra što hutaryli i asabista».
Hutarki ŭ inšym farmacie
«Aleś dla mianie zaŭsiody cikavy surazmoŭca, my prosta praciahvajem našy hutarki ŭ inšym farmacie. My z Alesiem navat spračajemsia. Ja liču, što jamu treba trenavać mazhi, pišu jamu siarod inšych paradaŭ pra heta.
Ale ŭ jaho krychu inšaje bačańnie. Jon usiu hetu sytuacyju bačyć jak mahčymaść prypynicca. Mahčymaść pazbavicca ad infarmacyjnaha šumu, «Fejsbuku», biehaniny. Pahłybicca ŭ siabie, padumać pra štości bolšaje. Pryŭźniacca nad sytuacyjaj. Ale heta toje ž samaje trenavańnie mazhoŭ».
Listy pačkami
«Listy nie dachodziać u kameru ŭ paradku prybyćcia. Byvaje, što prynosiać adrazu pačak. I ja nazad pačak mahu atrymać. Ale Aleś vielmi skrupulozny čałaviek: usie listy rehistruje pad uvachodnym numaram (śmiajecca). Naprykład, ja atrymlivaju list numar 28, u dužkach ahulny lik usich listoŭ 150. Jon prosić numaravać kožny arkuš, kožnuju staronku, kab prasačyć, ci ŭsio prachodzić».
Nastaśsia Maciaš i Aleś Jaŭdacha razam vydali ŭ 2007 hodzie pierakład na biełaruskuju movu pieršaj častki «Karłsana z Dachu». Nasta havoryć, što Alesia aryštavali akurat kali pačałasia padrychtoŭka da vydańnia druhoj knihi historyj pra Karłsana.
U siamji Nastaśsi i jaje muža Kanstancina dva syny — starejšy Ivan i małodšy Aleś, jak Jaŭdacha. Da aryštu starejšaha dva Alesi čaściakom hulali ŭ futboł ci sałdaciki. Ciapier mały Aleś uvieś čas pytajecca pra «dziadźku Alesia» — dzie toj, što robić.
Biełarusizacyja «Vaładarki»
«Što tam robić Aleś Jaŭdacha? Jon biełarusizuje «Vaładarku»»!
Ź lista: «30.04.2017. Siońnia kanvairy ŭžo zapytvalisia nie pra «musor», a pra «śmiećcie»:) Vada kamień točyć:-)»
Časam niejki kanvairy prychodziać pa kansultacyi. Pytajucca: «Chto tut u vas razumny? Što takoje «filižanka»?». Jašče niejkija padobnyja pytańni zadajuć.
Byvajuć u ich pracedury pravierki vialikimi načalnikami ź vialikimi zorkami na pahonach. I načalnik turemny źviartajecca da Alesia pa-biełarusku, raźvitvajecca pa-biełarusku.
Tamu ja synu svajmu tak i kažu, kali tłumaču, dzie dziadźka Aleś i što jon robić: «U jaho nieadkładnyja spravy ŭ Piščałaŭskim zamku. Jamu treba navučyć tamtejšy persanał biełaruskaj movie».
Žonka adhavorvała padpałkoŭnika DFR brać chabary, a toj kazaŭ: «Atrymaju pałkoŭnika — i na piensiju». Pieršaja piensija pryjšła ŭžo na aryštancki rachunak2020
Kamientary