I kavałak Śviatoj Rusi

Naviedajcie strakatuju Astravieččynu, pakul niama AES. Piša Aleś Pilecki.

U Słucku ŭsio pa-ludcku,

U Oršy nie horšaj,

U Minsku — pa-śvinsku,

A Astraviec — heta śvietu kaniec...

Takoj prymaŭkaj mianie sustreli adnakurśniki ŭ Hrodnie, kali ja pryjechaŭ tudy z Astravieččyny.

Možna kryŭdavać na takoje kateharyčnaje śćvierdžańnie, ale hety pamiežny rajon siońnia nasamreč vyhladaje kancom biełaruskaha śvietu. Miaža tut adčuvajecca va ŭsim: u vialikaj kolkaści pamiežnikaŭ i mytnikaŭ, aŭtamabilaŭ ź litoŭskimi numarami, praduktach i tavarach z susiedniaj krainy, šmatmoŭi žycharoŭ i navat dzikaści miascovaj pryrody.

Kavałki Litvy

«Łabasy! Łabasy jeduć!» Takimi krykami miascovyja dzieci sustrakajuć fury i lehkaviki ź Litvy.

U samoj Litvie žychary Astravieččyny byvajuć časta, i šmat chto žyvie z roźnicy cenaŭ tam i tut. Litoŭcy taksama nie adstajuć — pryjazdžajuć za tańniejšym palivam. Pa toj bok miažy bolšaść nasielnictva razmaŭlaje na toj samaj movie, što i žychary Astravieččyny, chiba tolki polskich słovaŭ užyvajuć bolš, a rasijskich mienš. Litoŭskamoŭnyja vioski pačynajucca za Vilniaj. Adnak i na Astravieččynie jość niekalki takich, dzie možna pačuć litoŭskuju hutarku. Rymdziuny i Hierviaty — najbolš viadomyja. Tam navat dzieci małyja da siońnia razmaŭlajuć doma pa-litoŭsku, a maštabam Litoŭskaha kulturna-adukacyjnaha centra ŭ Rymdziunach možna tolki pazajzdrościć.

Fest u Hudahai

Litoŭcami, adnak, žycharoŭ Astravieččyny nie nazyvajuć. Časam nazyvajuć ich palakami. Čamu tut ździŭlacca — adzinaja carkva na ceły rajon była pabudavanaja tolki ŭ 1990-ja hady. Raniej isnavała tolki staravierskaja carkva XIX st. u Strypiškach, ciapier nie dziejničaje. Heta za 3 km ad miažy sa Śviancianskim rajonam Litvy. Tamtejšaja miascovaść nazyvajecca ŭ nas Śviataja Ruś. Spres kataliki žyvuć na Astravieččynie. Pravasłaŭnyja — heta zbolšaha pryjezdžyja. Nazyvajuć dyk nazyvajuć — ničoha z tym nie parobiš. A voś polskuju movu ŭ vakolicach Astraŭca pačuć składana. Tolki palaki-ksiandzy da pastvy na joj źviartajucca, dyj to niadoŭha.

U Hudahai možna pabačyć abraz Maci Božaj Hudahajskaj, jaki byŭ karanavany ŭ 2007 hodzie. Tamsama mieścicca nievialički žanočy klaštar karmielitaŭ. Štohod 16 lipienia ŭ Hudahai ładziać vialiki fest. Samym vidoviščnym dziejstvam festu źjaŭlajecca admysłovaja pracesija, pad čas jakoj pa miastečku pranosiać karanavany abraz. Hetaje śviata vartaje uvahi — atmaśfiera niepieradavalnaja.

Ad etnohrafa Maryjuša Kavalskaha mnie daviałosia čuć, što na Astravieččynie jon sustreŭ samych biełaruskich biełarusaŭ va ŭsioj krainie. Moža, jano i tak. Nie raz davodziłasia čuć, jak miascovyja padletki śmiajucca z nabytaj ŭ haradach starejšymi ziemlakami rasijščyny. Moj baćka, kali mały biehaŭ, nazyvaŭsia Alesiem, i tolki ŭ škole nastaŭniki zrabili ź jaho Sašu.

Vioski, pryroda i ludzi

Nazvy viosak na Astravieččynie pieradajuć spadčynu roznych plamionaŭ, naščadki jakich źlilisia ŭ biełaruski etnas, — słavianskich i bałckich. Astravieččyna jakraz była ŭ sercy bałckaha Nalščanskaha kniastva. Hudahaj — ad litoŭskaha «hudas». Hudami daŭniej litoŭcy nazyvali biełarusaŭ. Na poŭdzień ad bałtaŭ ruchalisia ad Bałtyki da Čarnamorja hoty, i biełarusy nazaŭždy zastalisia ŭ etničnaj pamiaci litoŭcaŭ hotami — hudami.

Bajkany raźmieščanyja ŭsiaho za dva kiłamietry ad Dajnoŭki, nazva jakoj pakazvaje, što tut niekali asialilisia vychadcy ź letapisnaha plemieni Dajnava, ad litoŭskaha «dainuoti» — što značyć «śpiavać». Akramia viosak, jašče proćma žyłych i zakinutych chutaroŭ. Ceny na nieruchomaść rezka zavahalisia paśla viestak ab budaŭnictvie AES.

Saračanskija aziory

Kali admysłova jechać na Astravieččynu z metaj adpačyć blizka da pryrody, to dla hetaha varta vybrać paŭnočnuju častku rajona. Tam mieściacca Saračanskija aziory — ažno 12 vadajomaŭ, złučanych pamiž saboj pratokami. Asabliva malaŭniča vyhladajuć aziory Tumskaje, Jodzi i Biełaje. Nijakaja cyvilizacyja siudy pakul nie dabrałasia. Navokał ciša.

Radzima Svajaka, Maldzisa

Jość na Astravieččynie i miaściny, dzie hadavalisia viadomyja ludzi.

U samim Astraŭcy i Malach ustalavanyja pomniki Jazepu Haškieviču — pieršamu rasijskamu konsułu ŭ Japonii, aŭtaru pieršaha rasijska-japonskaha słoŭnika. Haškievič atrymaŭ Mali za svaju słužbu Rasijskaj impieryi, a naradziŭsia jon u Rečyckim paviecie.

Vioska Barani viadomaja jak małaja radzima Kazimira Svajaka — ksiandza, paeta i dziejača nacyjanalnaha ruchu, u Kluščanach jon siadzieŭ u hłuchoj parafii ŭ faktyčnaj ssyłcy pry Polščy.

A ŭ Rasołach, dzie ciapier zusim nikoha nie znojdzieš, u 1932 hodzie naradzisia patryjarch biełaruskaj humanitarystyki Adam Maldzis. Z Astravieččynaj źviazanyja taksama imiony brata Kazimira Svajaka Albina Stapoviča — kampazitara, hramadskaha dziejača, pasła ŭ polski Sojm, a taksama Adolfa Klimoviča — adnaho ź lideraŭ biełaruskich chryścijanskich demakrataŭ.

AES

Kali letaś było vyrašana budavać pieršuju biełaruskuju AES na Astravieččynie, nasielnictva rajona z palohkaj uzdychnuła. Čaho možna patrabavać ad ludziej, kali na ceły rajon adzinaje vialikaje pradpryjemstva — Alchoŭskaja kardonnaja fabryka. Tamu ludzi i spadziajucca na novaje budaŭnictva jak na adziny šaniec mieć pracu na baćkaŭščynie. Ab ekałohii ludzi pakul nie dumajuć. Voś i čakajuć u Astraŭcy rasijskaha kredytu na budaŭnictva toj stancyi navat bolš, čym u prezidentury.

Pakul stancyi niama. Pačali byli budavać damy dla pracaŭnikoŭ AES, ale spynilisia na ŭzroŭni katłavanaŭ. Złyja jazyki kažuć, što stancyja pabudavanaja nie budzie.

Pa Astravieččynie aŭtamabilem

Kali pa vilenskaj šašy dajechać ź Minska da Ašmian, adtul da Astravieččyny zastaniecca 15 kiłamietraŭ. Pačać vandroŭku možna z kaścioła ŭ miastečku Hudahaj. Darečy, miastečka — heta aficyjnaja nazva, navat na darožnym ukazalniku tak napisana. Paśla možna naviedać baročny architekturny ansambl u Varnianach. Cikavy i kaścioł Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža ŭ Bystrycy. Pieršy chram tut zbudavali jašče ŭ časy Jahajły. Nieahatyčny kaścioł u Hierviatach ździŭlaje mahutnaj miełodyjaj ścienaŭ, 59-mietrovaj viežaj dy šykoŭnym bataničnym sadam. A kaścioł u Michališkach — naadvarot, svajoj unutranaj azdobaj, jakuju pakinuli nam znakamityja fłarencijcy Pjetra Piareci, Džavani Maryja Hali, Andrea Kapone, Jan Piens dy miascovy majstar Mikoła Žylevič.

Raj dla rovaraŭ

Hustaja sietka viosak i chutaroŭ robić kamfortnym padarožža pa hetym «kancy biełaruskaha śvietu» na rovary. Startavaŭšy z čyhunačnaj stancyi ŭ Hudahai, možna praz Astraviec dajechać da Hierviat, adtul u Varniany, Michališki i dalej na poŭnač — u kirunku Saračanskich azior. U cełym praciahłaść maršrutu składzie kala 60 kiłamietraŭ u adzin bok. Jany daduć acanić usiu pryhažość i raznastajnaść miascovaha łandšaftu. U rekach uzdoŭž maršrutu sustrakajecca farel (stronha), a łasi prosta pa darohach špacyrujuć.

***

Na Astravieččynie znojdziecie tolki adzin hatel u Astraŭcy, pryčym z suboty na niadzielu vam nie daść zasnuć viasielle ŭ susiedniaj restaracyi. Možna skarystacca pasłuhami ahrasiadziby ŭ pryaziornych Kluščanach, a taksama siadzibami sumiežnych z Astravieččynaj rajonaŭ.

Siadziba «Kluščany»

raźmieščanaja na terytoryi zakaźnika «Saračanskija aziory». Siudy možna trapić jak na ŭłasnym transparcie, tak i skarystaŭšysia aŭtobusam maršrutu «Minsk-Śvir».

Teł. (029) 365-64-59, e-mail: [email protected]

Konna-spartovy centr «Hipika»

mieścicca ŭ vioscy Hryncy Ašmianskaha rajona. Siudy zručna dabiracca jak z Ašmian, tak i z šašy Minsk-Vilnia.

Teł. (029) 355-13-73, e-mail: [email protected]

Siadziba ŭ Sołach

Soły raźmieščany na čyhuncy, i heta vielmi spraščaje dajezd — tut spyniajecca bolšaść ciahnikoŭ. Skarystaŭšysia momantam, možna naviedać miesca naradžeńnia F.Bahuševiča. Niepadalok taksama znachodziacca Kreŭski zamak, Halšany, siadziba Ahinskich u Zaleśsi.

Teł. (029) 971-40-41

Jak atrymać dazvoł na ŭjezd u pamiežnuju zonu

Praz pamiežny Hudahaj ciahnikoŭ kursuje šmat. Praŭda, Hudahaj znachodzicca ŭ zonie ščylnaha pamiežnaha kantrolu, i pryjdziecca pakłapacicca ab dazvole na ŭjezd u pamiežnuju zonu. Ciapier pracedura atrymańnia takoha dazvołu sproščanaja. Dastatkova źviarnucca ŭ pašpartny stoł pa miescy žycharstva z adpaviednaj zajavaj.

***

Aŭtar dziakuje A.Ju. za dapamohu ŭ padrychtoŭcy artykuła.

Hetaja i inšyja vandroŭki — na našaj virtualnaj mapie:

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0