Kantrolnaje pytańnie

U časie pierapisu biełarusaŭ spytajuć: «Vaša rodnaja mova (mova, zasvojenaja pieršaj u dziacinstvie)». Paśla pytańnia pra rodnuju movu, idzie nastupnaje — na jakoj movie Vy zvyčajna razmaŭlajecie doma? Tak by mović, kantrolnaje pytańnie, jakomu advodzicca rola kantrolnaha strełu. Kali niechta nie trapić u pastku, jakaja chavajecca ŭ dužkach — nakont «movy, zasvojenaj pieršaj» i nazavie rodnaj biełaruskuju, dyk jamu daviadziecca mocna padumać, ci zaŭsiody i z usimi jon razmaŭlaje pa-biełarusku doma.

Dziejačy kultury niadaŭna vystupili sa zvarotam u suviazi ź pierapisam, u jakim zaklikajuć pamiatać: «Ad kolkaści ludziej, jakija ŭ adkazach nazavuć biełaruskuju movu, budzie zaležać dalejšaja palityka dziaržavy».

Pierapis — pytańnie dziaržaŭnaj palityki. Pra što i nahadvajuć aŭtary zvarotu.

Talejrantnaść

Siarod vodhukaŭ na ich inicyjatyvu ŭ papularnym interniet-forumie na tut.by jość i takija (pracytuju na movie aryhinała): «Dla čieho eto nado vrať pieriepisčikam? ...Ili po riezultatam biezdumno prohołosovavšich hraždan možno budiet kakoj-nibud́ briedovyj nacionalnyj projekt protołknuť v zakonodatielstvo. Tak čto nikoho nie słušajtie i otviečajtie pieriepisčikam pravdu». Abo jašče: «Davajtie naučim našich dietiej byť dobrymi, vośpitannymi, talejrantnymi (tak u tekście! — VT) i nie važno na kakom jazykie oni budut razhovarivať. ...raspri vokruh jazykov — eto raźbivajet našie obŝiestvo na časti, a chotiełoś by čuvstvovať, čto my jediny...»

U «abjektyŭnaści» mietadaŭ nacyjanalnaha pierapisu my ŭžo pierakanalisia.

U apytańni kryjecca padmiena paniaćciaŭ — rodnaja mova pa-šulersku zamianiajecca na «zasvojenuju pieršaj».

Pra «talejrantnaść», pra toje, što mova padzialaje hramadstva na častki, pra toje, što nielha hvałtam naviazvać biełaruskuju movu jaje praciŭniki havaryli jašče da pryniaćcia zakonu ab dziaržaŭnych movach.

Toje, što biełaruskaja mova dyskryminujecca, jak i tyja, chto na joj havorać, što amal nie zastałosia biełaruskich škoł i kłasaŭ u haradach — heta i jość «talerantnaść» prychilnikaŭ rusifikacyi.

Padobnych vodhukaŭ na forumie — nadziva mała. U asnoŭnym jaho naviedniki vystupajuć u padtrymku biełaruskaści, choć niaredka robiać heta pa-rasiejsku. Mahčyma, heta śviedčyć pra ŭzrastańnie śviadomaści maładaha pakaleńnia. Ale, chutčej za ŭsio, pieravažnuju častku internaŭtaŭ tema ŭvohule nie chvaluje.

Tolki krapatlivaja praca

Heta jašče nie prysud, bo pytańni kulturnaj tojesnaści i samaidentyfikacyi nie zaŭsiody zvodziacca vyklučna da moŭnaha pytańnia. Prynamsi, na refierendumach padobnyja pytańni nidzie ŭ śviecie (aprača Biełarusi) nie vyrašajucca. Usio zaležyć ad kulturnaj elity nacyi i «pasijanarnaj» častki hramadstva.

Bolš na dadzieny momant zasmučaje inšaje. Zhadany vyšej zvarot — daloka nie pieršy. Niadaŭna na staronkach «Narodnaj voli» źjaviŭsia list movaznaŭcaŭ, inšych dziejačaŭ navuki i kultury da kiraŭnictva dziaržavy z zaklikam pašyrać biełaruskuju movu na ŭsich uzroŭniach. «Małady front» pačaŭ taksama źbirać podpisy za biełaruskuju movu. Kolki było ŭžo takich inicyjatyŭ. I kolki ich syšło ŭ piasok...

Nastojlivaści i paśladoŭnaści dziaržavy ŭ zabiaśpiačeńni palityki, jakaja padajecca jaje čynoŭnikam adzina mahčymaj, možna supraćpastavić tolki takuju ž nastojlivuju, karpatlivuju i sistematyčnuju pracu ŭ adstojvańni biełaruskaści.

Prychod novaha pakaleńnia ŭ palitycy možna tolki vitać. Ale zastajucca niavyrašanymi tyja zadačy, jakija stajali pierad BNF u paru maksimalna šyrokaj padtrymki Frontu, na pačatku 90-ch. Asnoŭnaja zadača palahała ŭ jaho naźvie — «Adradžeńnie». Siońnia, vyhladaje, ad jaje nie zastałosia navat šyldy — jana adpraŭlena kudyści ŭ zapaśniki praktyčnaj palityki.

Situacyja ź biełaruskaj movaj siońnia, prynamsi, nie lepiej, čym była 15 hadoŭ tamu, a ŭ čymści pazicyi navat stračany. Akramia taho, što apazicyja nie dasiahnuła pośpiechaŭ na palityčnym poli, u baraćbie za ŭładu, niama i plonu jaje aśvietnickaj dziejnaści. Kali ŭvohule možna havaryć pra takuju dziejnaść. A tady navošta apazicyja patrebna?

Nacyjanalnaje adradžeńnie nie moža być časovym taktyčnym łozunham, bo ad hetaha adbyvajecca tolki jaho dyskredytacyja. Pakul hetaje pytańnie budzie zastavacca čysta palityčnym, usprymacca jak atrybut apazicyjnaści — nie adbudziecca i pavarotu hramadstva ŭ dačynieni da rodnaj movy i kultury. Nichto nie maje manapolii na ich — ni dziaržava, ni jakaja b to ni było partyja. Ale mienavita na hetaj płatformie mohuć siońnia abjadnacca ŭsie palityčnyja i hramadskija arhanizacyi, dy i prosta sumlennyja ludzi, nieabyjakavyja da losu Biełarusi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0