Na «Biełsacie» zapuskajuć novaje šou «Kasa na kamień» z Kaciarynaj Vadanosavaj i Vasilom Kałačom
21 studzienia «Biełsat» daje start novaj dakumientalna-publicystyčnaj prahramie «Kasa na kamień». Cykł pra toje, jak vyhladaje historyja praz pryzmu žanočych i mužčynskich pohladaŭ. Žanočy bok prezientuje Kaciaryna Vadanosava, mužčynski — Vasil Kałač, ekśpiert — Aleś Kirkievič (jon ža aŭtar scenaru). Pieršyja epizody — pra čaradziejstva i seksualnuju revalucyju ŭ BSSR. Premjera — 21 studzienia. Što adbyvałasia na zdymkach prajektu?
«Tak, usio fajna. Heta byŭ pracoŭny dubl. A zaraz pierachodzim da sceny seksu…» — kamanduje režysior prajektu «Kasa na kamień» Arciom Łobač i raptam zmaŭkaje, źbiantežany tym, što skazaŭ…
Paŭza imhnienna napaŭniajecca rohatam («Scena seksu? Kali łaska!..») usich prysutnych na zdymačnaj placoŭcy. Śmiajucca viadoŭcy i hieroi prahramy — Kaciaryna Vadanosava i Vasil Kałač, rahočuć apieratary i aŭtar scenaru Aleś Kirkievič, śmiajecca sam Arciom Łobač.
«Vielmi advažna!» — zaŭvažaje, strymlivajučy śmiech, adkazny redaktar prahramy Viktar Šukiełovič.
«Dzie tut miesca žančyny, a dzie — mužčyny…»
Usio heta — na fonie askietyčnaj čorna-biełaj scenahrafii z pustymi kresłami i fantastyčnym biełym parasonam dla raśsiejvańnia śviatła nad hałovami hierojaŭ u vielizarnaj studyi. Takaja atmaśfiera panuje pierad pačatkam zdymak adnaho z epizodaŭ druhoha vypusku prahramy, pryśviečanaha temie seksualnaj revalucyi ŭ BSSR 1920‑ch hadoŭ.
Aŭtar scenaru Aleś Kirkievič paźniej nazavie taki nastroj «macartyjanskim», bo ŭ im, jak u Mocartavych tvorach, budzie daminavać lohkaść i ironija. Hetki nastroj zadaje svaimi žartami i ŭśmieškami ŭ studyi režysior-pastanoŭca, ale, zdajecca, vajb zakładzieny ŭžo ŭ tekstach i ŭ tym, ź jakoj enierhijaj jaho pramaŭlajuć viadoŭcy prahramy.
«Abažaju vašuju enierhiju! Jak heta ŭ vas atrymlivajecca?» — replika režysiora.
«Heta zaŭždy pa-roznamu vyhladaje: kali ty pišaš tekst i šukaješ infarmacyju — i kali jaho ŭžo na kamieru pramaŭlajuć ludzi i naradžajecca niešta cikavaje. A ciapier na zdymačnaj placoŭcy heta ŭvohule vyhladaje jak u teatry. Nibyta ty prysutničaješ pry teatralnaj mahii, kali ludzi ažyŭlajuć siužety i słovy. I budziem čakać, kali ŭsio heta pabačyć na ekranach, tak by mović, vialikaja hramada i jak hetaje słova adhukniecca», — zaŭvažaje z uśmieškaj Aleś Kirkievič.
Jak jano moža adhuknucca? Miarkujem, vialikim zacikaŭleńniem. Bo aprača asablivaha vajbu, viadoŭcy «Kasy na kamień» dzielacca histaryčnymi faktami, jakija dla nas byli poŭnaj niespadziavankaj. I nie prosta dzielacca, a, jak sami kažuć na pačatku prahramy, vyznačajuć, «dzie tut miesca žančyny, a dzie — mužčyny». I pamiž hetymi polusami ŭźnikaje mahnietyčnaje pole, ad jakoha nie adarvać ni vačej, ni vušej.
«A ci viedaŭ ty, što SSSR 1920‑ch byŭ fłahmanam seksualnaj revalucyi — va ŭsim śviecie?» — pytajecca Kacia Vadanosava ŭ naparnika. «Toj samy chvalony frejda-marksizm?..» — pytańnie na pytańnie ad Vasila Kałača. «Pieršaja kamuna źjaviłasia pad Mienskam jašče ŭ 1919 hodzie — i tam žyło paŭtysiačy čałaviek. Usio ahulnaje: posud, vopratka nu i — svabodny seks. Bo ŭnikalnaje prava na stasunki ź inšym čałaviekam — heta…» — robić paŭzu Kaciaryna. «…Buržuazny pieražytak!» — padsumoŭvaje Vasil.
«Usie baby — viedźmy!»
Dalej u hetaj «amaralnaj historyi pra maral» zahučać zusim nie mocartaŭskija notki, ale my spyniajemsia, kab nie spojleryć, i šukajem vačyma Viktara Šukiełoviča: chočam zdabyć trochu infarmacyi pra «Kasu i kamień» u adkaznaha redaktara prajekta.
Viktar Šukiełovič kaža pra prahramu «Kasa i kamień» jak pra premjeru siezonu. Płanujecca, što novaja prahrama budzie vychodzić na «Biełsacie» raz na dva tydni da kanca traŭnia (heta jak minimum) i budzie prezientavać vielmi roznyja histaryčnyja temy «praz pryzmu žanočych i mužčynskich pohladaŭ».
«Ja liču, što histaryčnaha kantentu ŭ Biełarusi ŭsio ž małavata. Pavinna być bolš, i roznaha, tamu što ŭsie my roznyja, usie hledačy roznyja, i nam treba roznymi mietadami da ich prabivacca i pryciahvać ichnuju ŭvahu, zacikaŭlivać ich. I kali roznyja pradukty buduć kankuravać pamiž saboj i prapanoŭvać niešta inšaje, tym bolš budzie šancaŭ, što my dahrukajemsia da hledačoŭ i pryjdziem do adradžeńnia našaj histaryčnaj pamiaci na šyrejšaj prastory», — dzielicca mierkavańniem Viktar Šukiełovič.
Ad jaho ž daviedvajemsia, što nasamreč vydańnie prahramy pra seksualnuju revalucyju nie budzie premjernym. Heta budzie druhi vypusk (vyjdzie ŭ efir 28 studzienia).
Premjera ž cykła «Kasa na kamień» adbudziecca ŭ sieradu, 21 studzienia, — prahramaj, pryśviečanaj viadźmarstvu ŭ biełaruskaj historyi («Usie baby — viedźmy!» — tak heta budzie pačynacca).
«Vielmi cikavy i mała daśledavany aśpiekt našaj historyi. My pryvykli dumać, što žančyny — heta viadźmarki. Heta tranśluje masavaja kultura. Ale viedźmarami byli i mužčyny! I my majem prykłady z historyi VKŁ, kali i mužčyn karali śmierciu za viadźmarstva. Kali pahladzieć dakumienty z XVII-XVIII stahodździaŭ, dyk tam mužykoŭ palać nie mienš za žančyn. Hetak u Horadni spalili Maksima Znaka — poŭnaha ciozku našaha byłoha palitviaźnia. Spalili za toje, što adymaŭ u svaich achviaraŭ rozum — prymušaŭ łamać piečy i hryźci kamiani…» — raspaviadaje Viktar Šukiełovič.
Na pytańnie, chto zjaŭlajecca siońnia hałoŭnym biełaruskim viedźmarom, Viktar nie adkazvaje (zadumvajecca z chitraj uśmieškaj). Najšła kasa na kamień, jak kažuć. Darečy, što da nazvy prajekta, Viktar Šukiełovič ličyć jaje vielmi ŭdałaj i mietafaryčnaj. «Praz hety kamień my padkreślivajem, što dziaŭčaty taksama mohuć być ćviordymi, bo kamień moža być i kaštoŭnym», — kaža. Pra roznyja sensy «kasy» i kazać nie treba.
«Chvaliŭsia, što spaliŭ 6 čaraŭnic»
«Uvaha! Cišynia! Akcyja!» — čujecca kamanda režysiora. Zdymajecca epizod vydańnia pra viedźmaŭ.
«Apošniuju viedźmu ŭ Rečy Paspalitaj spalili ŭ 1793 hodzie! U mianie heta, ščyra kažučy, u hałavie nie ŭkładajecca. Užo i francuzskaja revalucyja, i svaboda-braterstva, a tut palać viedźmaŭ. U Biełarusi — u 1758 hodzie adzin z akanomaŭ hrafa Tyškieviča badziora chvaliŭsia, što spaliŭ 6 čaraŭnic. Try pryznalisia, try — nie. Jahony kaleha spaliŭ dvuch čaraŭnikoŭ, mužyka i žančynu. To bok, heta było normaj?..» — dzielimsia nievialikaj cytataj viadoŭcaŭ.
Ale ci praktyka palavańniaŭ na viedźmaŭ užo syšła ŭ niabyt?..
Iskry ŭ prahramie «Kasa na kamień» budzie vykrasać nie tolki sutyknieńnie žanočaha i mužčynskaha pohladaŭ, ale i sutyknieńnie historyi z sučasnaściu. Na žal, palavańni na viedźmaŭ i viedźmakoŭ praciahvajucca i siońnia. Nie?..
Arciom Łobač zdymaje prahramu tak, byccam sam učora pabyvaŭ na aŭtadafe, ale vyhladu nie pakazvaje — tolki paśmichajecca. Pryznajecca nam, što ŭziacca za zdymki jaho natchniła tema hiendarnaha bałansu, ale nie tolki jana.
«Nasamreč ja vielmi lublu pobytavuju historyju. Rablu zaraz taki sajd-prajekt, dzie mnie ludzi raskazvajuć, jak jany pamiatajuć svajo žyćcio mienavita ŭ takich bytavych padrabiaznaściach. Što jeli, što pili, jakija pachi byli tady. Takija rečy. I mnie vielmi spadabaŭsia scenar «Kasy na kamień» tym, što tam i pra hrošy, i pra transpart, šmat pra što. Bo ja baču, što my zaraz mała pra heta kažam — usio niejak bolš fiłasofstvujem. Ale pradmiety taksama stvarajuć historyju», — kaža Arciom Łobač.
Režysior prahramy dadaje, što spadabałasia jamu i kancepcyja, scenahrafija prajektu — čorna-biełaja, mužčynska-žanočaja. «Lublu takija kantrasty, supraćlehłaści», — pryznajecca Arciom Łobač. U dužkach: paralelna Łobač zdymaje dakumientalny film, finansavany niamieckimi pradziusarami, pra žyćcio na litoŭska-rasiejskaj miažy, i tam taksama pra supraćlehłaści (raspaviadaje nam pra rasiejski banier na miažy z łozunham «Pobieda budiet za nami. 1945-2025», bačny ź litoŭskaha boku).
Zamiest seksu — sport i padrychtoŭka da vialikaj vajny…
Paśla abiedu hieroi źjaŭlajucca pierad kamierami ŭ šykoŭnych histaryčnych strojach, što jašče bolš nadaje mahičnaści dziei, pra jakuju kazaŭ aŭtar scenara Aleś Kirkievič. Jon taksama zjavicca ŭ kadry — biełaja scena — u jakaści ekśpierta. A nam pryznajecca, što było b dobra, kab sutyknieńni intaresaŭ i dyskusija, na jakoj pabudavanaja prahrama, vychodzili pa-za ekran i praciahvalisia ŭ kamientarach, na kuchniach i dyskusijnych placoŭkach.
A što tam z seksualnaj revalucyjaj?
«U 1929‑m hodzie vialiki ekśpierymient z seksualnaj svabodaj u SSSR pačaŭ zhortvacca… Na źmienu pryjšła stalinskaja ŭnifikacyja i kamunistyčny patryjarchat… Zastałosia pytańnie: kudy ž padzieć vyzvalenuju revalucyjaj seksualnuju enierhiju masaŭ?.. A ŭsio prosta. Sport, skoki z parašutam, kidańnie hranaty, stralba pa-varašyłaŭsku, łyžy, HTO, subotniki, vialikija budoŭli i padrychtoŭka da — vialikaj vajny…» — śćviardžaje ekśpiert u novaj prahramie «Biełsata» «Kasa na kamień».
Premjera prahramy «Kasa na kamień» («Čaraŭnictva») — 21 studzienia, pačatak a 19‑j hadzinie. Druhi epizod (pra seksualnuju revalucyju) — 28 studzienia. Hledačoŭ cykła čakaje napieradzie šmat cikavych temaŭ.
Kamientary