Čamu dziaciej u škołach vučać byłyja dvoječniki i troječniki

Čamu vučań atrymlivaje na ispycie ŭ škole 8–9 bałaŭ z 10, a praz tydzień na teście — 12–15 bałaŭ sa 100?.. .

Jaŭhien Barysavič Liviant — aŭtarytetny repietytar, jaki lehalna pracuje z 2001 hoda, vykładčyk matematyki i fiziki, rychtuje štohod kala sotni vučniaŭ. Da taho ž jon — telezorka: niekalki razoŭ jaho zaprašali ŭ jakaści ekśpierta na telešou «Vybar». Na razmovu sa spadarom Jaŭhienam natchnili vyniki centralizavanaha testavańnia pa fizicy (73% abituryjentaŭ atrymali mienš za 20 bałaŭ) i matematycy (62,5% abituryjentaŭ atrymali mienš za 20 bałaŭ).

Katastrofa školnaj adukacyi? Drennaje vykładańnie? Drennyja vučni? I heta, i nie tolki heta, miarkuje Jaŭhien Liviant.

«Ja pavinien być udziačny Ministerstvu adukacyi: z kožnym hodam u nas, repietytaraŭ, usio bolš pracy»

— Spadar Jaŭhien, jakija školniki siońnia źviartajucca da vas jak da repietytara?

— Jak praviła, uzrovień viedaŭ u bolšaści sučasnych školnikaŭ vielmi nizki. I z kožnym hodam jon robicca ŭsio nižejšy. Ja pavinien być udziačny Ministerstvu adukacyi: z kožnym hodam u nas, repietytaraŭ, usio bolš pracy! U Minsku zastałosia litaralna 5–6 škoł, dzie bolš-mienš prystojny ŭzrovień viedaŭ pa matematycy. Što datyčna fiziki, to praktyčna ni ŭ adnaho vučnia nijakich viedaŭ pa fizicy niama. Kali prychodzić vučań zajmacca da mianie matematykaj, ja starajusia vyjavić jaho pačatkovy ŭzrovień, kab było ad čaho adšturchoŭvacca.

Kali ž prychodzić vučań zajmacca fizikaj, ja ni pra što jaho nie pytajusia, bo viedaju, što jon ničoha nie viedaje.

I vielmi redka mocna ździŭlajusia, kali vučań usio ž niešta viedaje. Sioleta ź niekalkich dziasiatkaŭ maich vučniaŭ pa fizicy niešta viedaŭ adzin.

— Vašy słovy paćviardžajuć stabilna nizkija vyniki na centralizavanym testavańni pa zhadanych pradmietach…

— Nu tak, bo padaje taksama ŭzrovień nastaŭnikaŭ. Dobryja nastaŭniki, jakich raniej było vielmi šmat, albo sychodziać na piensiju, albo ŭ repietytary. A na ichniaje miesca prychodziać vypuskniki piedinstytutaŭ. Heta ŭ asnoŭnaj masie navat nie troječniki, a dvoječniki. Pra heta havorać prachadnyja bały ŭ piedahahičnyja VNU — jak u Minsku, tak i ŭ inšych haradach. Jany ŭ siarednim — 150–160 bałaŭ z 400. Paličym. Siaredni bał atestata ŭ Minsku — 70–80. Atrymlivajecca, što na troch testach, jakija zastalisia, vučań nabiraje niedzie 70 bałaŭ.

Značyć, na adnym teście jon nabiraje 20–25 bałaŭ. Heta ŭzrovień dvoječnika, u lepšym vypadku troječnika!

Zrazumieła, što nijakaja vučoba ŭ instytucie nie zrobić z dvoječnika vydatnaha vykładčyka! Raniej było inakš. Choć i tady ŭ piedinstytut išli nie tolki lepšyja vučni, ale i charašysty, i redka kali troječniki.

— A čamu atrymlivajecca tak, što na vypusknych ispytach u škole dzieci atrymlivajuć vysokija bały — 8, 9 (ź dziesiaci). A praz kolki tydniaŭ na centralizavanym testavańni — 12, 15, 18 (sa sta)?..

— Kali b ispyty ŭ škole adbyvalisia tak, jak pavinny, nikoha b nie ździvili takija nizkija vyniki na centralizavanym testavańni.

Pra toje, što ispyty ŭ škołach — heta, možna skazać, prafanacyja, viedajuć usie, chto pracuje ŭ sistemie adukacyi.

Mahčyma, mnohija robiać vyhlad, što jany hetaha nie viedajuć. Jak prachodzić ispyt, skažam, pa matematycy? Jość zborniki ekzamienacyjnych materyjałaŭ pa matematycy, jany vydadzienyja. Aficyjna vydadzienyja rašalniki hetych zadač. Taksama šyroka raspaŭsiudžanyja i pradajucca rašalniki ŭ vyhladzie šparhałak. Kali vučań idzie na ispyt — jon zaŭždy maje taki rašalnik. Rašalnik schavany ŭ jaho ŭ kišeni, jon ža schavany za batarejaj u kalidory, jon ža schavany ŭ prybiralni, hety ž rašalnik majuć i baćki, jakija siadziać u susiednim pakoi z kavaj-harbataj. I jašče hetyja rašalniki majuć nastaŭniki. Schiemaŭ niekalki. Pieršaja — nastaŭnik ščyra daje vučniam śpisać. Pryčym jon kantraluje, kab «šaścioračnik» nie śpisaŭ na dziasiatku. A voś kali vučań idzie na miedal — u hetym vypadku jon abaviazkova paśla ispyta zastaniecca ŭ škole, jahonaja praca budzie vyčytanaja ŭsimi vykładčykami.

Usie pymyłki buduć vypraŭlenyja, a kali vypraŭleńniaŭ budzie bolš čym treba, praca budzie achajna pierapisanaja vučniem.

U niekatorych škołach tak nachabna nie śpisvajuć. Tady vučań čakaje, pakul nastaŭnik vyjdzie. Albo sam vychodzić — u prybiralniu ci padjeści (heta dazvalajecca). I navat kali ŭ škole jość praviaralniki, heta nie prablema, bo i jany ŭsio viedajuć, usio razumiejuć.

«Test ciahniecca try hadziny, ale pałova vučniaŭ sychodzić u pieršyja paŭhadziny»

— Spadar Jaŭhien, kali «ŭsie ŭsio viedajuć», navošta heta?

— Ja i sam nie razumieju! Heta sakret pališyniela! A paśla prychodziać vyniki testavańnia — i ŭsio robicca zrazumiełym. U hetym hodzie testavańnie było samaje prostaje i karektnaje za ŭsie papiarednija hady, całkam u miežach školnaj prahramy. A siaredni bał byŭ nižejšy, čym raniej: pa respublicy 18 pa fizicy i 21 pa matematycy!

— Ale ž heta — blizka da nula!..

— A vy viedajecie, što test ciahniecca try hadziny, ale pałova ŭsich abituryjentaŭ sychodzić u pieršyja paŭhadziny? Čamu jany nie zmahajucca?!

A tamu, što jany ŭ pryncypie nie razumiejuć, pra što idzie havorka ŭ teście!

Heta adzinaja pryčyna, čamu moža syści abituryjent: słovy, jakija jon bačyć, nie stykujucca ŭ skazy i tekst. Tamu jon naŭzdahad rasstaŭlaje znački, rašaje samaje prostaje, što viedaje, — i sychodzić. A praz hadzinu ŭ aŭdytoryi zastajecca 20–30% abituryjentaŭ, i tak — usie apošnija hady.

— Niedavierlivy čytač pra vašy raspoviedy pra śpisvańnie na ispytach skaža: nibyta sa śviečkaj stajaŭ! Adkul u vas takija sakretnyja źviestki??

— Nijaki heta nie sakret! Heta niejkaja durackaja hulnia! Ja razumieju, kali ludzi ašukvajuć adno adnaho ź niejkim sensam — skažam, hulajučy ŭ karty. Jaki sens ašukvać tut? Dali vy vučniu śpisać, pastavili «vosiem» — a praz tydzień jon atrymaŭ na testavańni 14 bałaŭ sa 100 mahčymych. Jaki sens? Maje słovy možna pravieryć dvuma sposabami. Pieršy sposab — niečakana pryjści ŭ škołu i dać vučniam napisać kantrolnuju. Druhi — niachaj čytačy «Źviazdy» (vučni, nastaŭniki, baćki…) dašluć u redakcyju svaje vodhuki, jak prachodziać ispyty ŭ škole. Dumaju, vy atrymajecie historyi, cikaviejšyja za maje.

— Ad vučniaŭ, jakija prachodzili testavańnie, davodziłasia čuć: tam vielmi składana, my heta ŭ škole nie prachodzili. Ci sapraŭdy vychodziać zadańni na testach za miežy školnaj prahramy?

— Vychodziać — u tym sensie, što ŭ škole jany ničoha nie rašajuć. Nie tamu, što heta nie ŭvachodzić u školnuju prahramu, a tamu, što na ŭrokach vučni hetym nie zajmajucca. Pryviadu vam prosty prykład: u testach hetaha hoda pałova abituryjentaŭ nie adkazała na pytańnie, u jakich adzinkach vymiarajecca napružańnie! Choć, mnie raskazvali vučni, na niekalki zadańniaŭ vyšej była fraza (u inšaj zadačy): «Napružańnie ŭ łancuhu 220 volt…» I heta — nie ŭsie vypuskniki škoł, a tolki tyja, kamu dla pastupleńnia treba zdavać fiziku, jany musili rychtavacca.

«Na vypusknikach hetaha hoda vyprabavali 4 reformy adukacyi. Što ad ich patrabavać?»

— A chto ŭ takim vypadku pastupaje va ŭniviersitety, kali na testach usie takija durni i pišuć na 18 bałaŭ?

— Dla mianie taksama zahadka: navošta vyšejšaja adukacyja dla čałavieka, jaki nabiraje takija nizkija bały? Nielha brać takich vučniaŭ va ŭniviersitet! Univiersitet — heta nie dziciačy sadok, dzie vučać z nula. Biez peŭnaha ŭzroŭniu viedaŭ tam rabić niama čaho. Mnie niadaŭna raskazaŭ znajomy dacent univiersiteta realny vypadak. Student zdaje ispyt. U jaho pytańnie — treci zakon termadynamiki, dzie havorycca, što «tempieratura 0 K (čytajecca: „nul Kielvin“ — H.Ł.) niedasiahalnaja». Student vymaviŭ hetuju frazu tak: «Tempieratura O'kiej — niedasiahalnaja»… A bačyli b vy, kolki pamyłak robiać studenty, kali pišuć niejkija zajavy ŭ dekanacie…

— Jak vy miarkujecie, ci moža siońnia škoła — biez repietytaraŭ — padrychtavać vučnia da hodnaha pastupleńnia va ŭniviersitet?

— U nas usie dyskusii pra adukacyju zvodziacca da pytańniaŭ «Vy „za“ ci „suprać“ školnaj formy?», «Vy „za“ ci „suprać“ testavańnia?» Usie havorać pra formu — i nichto nie kaža pra źmiest. Uzrovień nastaŭnikaŭ padaje, adpaviedna padaje ich aŭtarytet, adpaviedna farmirujecca staŭleńnie vučniaŭ da pradmieta. Padručniki — katastrafičnyja. Prahramy — časam vielmi dziŭnyja… (na hetym miescy spadar Jaŭhien doŭha i padrabiazna pryvodzić prykłady)

— Niedavierlivy čytač znoŭku zakinie vam: voś, jaki jon razumny, usio jamu drenna. A čamu nie prapanuje, jak palepšyć situacyju?

— Ja, darečy, taksama nie lublu ludziej, jakija kažuć, jak usio drenna i ničoha nie prapanoŭvajuć. Ale situacyja ŭ adukacyi nastolki drennaja, što niejki prosty čaroŭny recept užo składana prapanavać. Heta pavinien być kompleks mierapryjemstvaŭ na dziaržaŭnym uzroŭni, kab niešta źmianić: padručniki, prahramy, zarobak nastaŭnikam, uzrovień padrychtoŭki nastaŭnikaŭ, biurakratyja ŭ škole… Takoj biurakratyi nie było nikoli! Kali ja zakančvaŭ škołu, a paśla pryjšoŭ pracavać maładym nastaŭnikam, u kožnaj škole była miedsiastra, u mnohich škołach — lekar, zubny kabiniet. I była adna sakratarka, jakaja časam niešta stukała na savieckaj drukarcy. Ciapier u Minsku adna miedsiastra na try škoły, nijakich lekaraŭ.

Zatoje ŭ kožnaj škole jość mašbiuro, u jakim 3–4 čałavieki na sučasnaj technicy siadziać i cełymi dniami drukujuć dy pamnažajuć dakumienty.

Dyrektar i zavuč, zamiest taho, kab arhanizoŭvać navučalny praces, taksama bolšuju častku času pracujuć z dakumientami! Toje samaje — psichołahi i sacyjalnyja piedahohi! A dośledy pakazvać pierastali, łabaratornyja raboty pravodziacca tearetyčna…

— Ale što rabić z hetymi haniebnymi vynikami testaŭ — 15–20 bałaŭ?

— Sistema testavańnia — heta adzinaja sistema ŭ našaj adukacyi, jakaja pracuje dobra, jana prazrystaja i niekarumpavanaja.

Jość dva varyjanty raźvićcia padziej. Pieršy, nievierahodny: ludzi, jakija pravodzili hetyja biaskoncyja reformy adukacyi… Patłumaču adrazu, čamu «biaskoncyja». Vypuskniki hetaha hoda pajšli ŭ škołu ŭ nulavy kłas (a nie ŭ pieršy). Zatym jany z 4 kłasa pieraskočyli ŭ šosty. Potym jany dva hady vučylisia ŭ dziaviatym kłasie. Potym jany ź dziaviataha pieraskočyli ŭ adzinaccaty, dzie prajšli materyjał dvuch apošnich kłasaŭ za adzin hod. Što chacieć ad hetych dziaciej?! Jany jak paddoślednyja sabaki! Na ich vyprabavali 4 reformy! A reforma — heta nie tolki źmiena kłasaŭ, heta — źmiena prahram, źmiena padručnikaŭ!.. Dyk voś, pieršy varyjant nievierahodny: ludzi, jakija pravodzili ŭsie hetyja reformy, pryznajucca, što jany zahubili našu vielmi niadrennuju sistemu adukacyi, pryznajuć svaju pamyłku, što treba niešta źmianiać. Druhi varyjant — raźbić lusterka, to bok — źniščyć sistemu testavańnia. I ŭsio — vyniki buduć dobryja. Uvohule, ja liču, što ŭ nas vielmi bahataja dziaržava — dazvalaje sabie ŭtrymlivać takuju armiju praviaralnikaŭ. Pryvodžu prykład. Da majoj kalehi-nastaŭnicy pryjšli praviarać arfahrafičny režym. Akazvajecca, što raniej treba było pisać «Sšytak pa matematycy» ŭ adzin radok, a ciapier — u dva. Ci naadvarot — nie pamiataju ŭžo. Siadziać i praviarajuć heta. Ci jašče. Vučań pavinien chatniaje zadańnie zapisvać u dziońnik ź vialikaj litary, a nastaŭnik u kłasny žurnał — z maleńkaj. I voś siadziać hetyja trutni — i praviarajuć hetuju achinieju, za dziaržaŭnyja hrošy! Razumiejecie — heta samaje važnaje, ź jakoj litary pisać zadańnie!.. Albo jašče. Da majoj znajomaj nastaŭnicy pryjšli praviarać «Dziońnik kłasnaha kiraŭnika». I voś u jaje zapisana: «Pryborka kabinieta».

I praviarajučy joj zrabiŭ zaŭvahu: «Niapravilna, treba było zapisać: «Pracoŭnaja akcyja — pryborka kabinieta». Voś na što časam skiravanaja enierhija čynoŭnikaŭ.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0